17:25:46

Britanya’nın Dikkat Çeken Mirası

Bir zamanlar “üzerinde güneş batmayan imparatorluk" olarak anılan Britanya İmparatorluğu, tarih boyunca dünyanın en geniş sömürge ağlarından birini kurdu. Zirve döneminde dünyanın dört bir yanına yayılan bu imparatorluk, Asya’dan Afrika’ya, Karayipler’den Okyanusya’ya kadar onlarca ülkeyi yönetimi altında bulunduruyordu. Ancak 20. yüzyılın ikinci yarısıyla birlikte hız kazanan sömürgecilikten kurtulma süreci, bu geniş imparatorluğun büyük ölçüde dağılmasına yol açtı. Bugün dünya haritasında bağımsız devlet olarak yer alan çok sayıda ülke, geçmişte Birleşik Krallık’ın egemenliği altındaydı…

Yapılan değerlendirmelere göre, doğrudan ya da dolaylı biçimde Birleşik Krallık yönetiminden ayrılarak bağımsızlığını ilan eden ülke sayısı yaklaşık 60’tır. Bu rakamın içinde farklı tarihsel süreçlerden geçen ülkeler bulunduğu için kesin bir sayı vermek kolay değildir. Bazı devletler doğrudan Britanya sömürgesiyken, bazıları manda yönetimi, himaye statüsü veya dominyon olarak farklı hukuki yapılara sahipti. Ayrıca kimi ülkeler bağımsızlıklarını tek bir tarihte kazanırken, kimileri bunu aşamalı bir süreç içinde gerçekleştirdi. Bu nedenle kaynaklar arasında küçük farklılıklar görülebilmektedir.

Bu tablo ilginç bir istatistiği de beraberinde getiriyor. Eğer yaklaşık 60 bağımsızlık tarihi esas alınır ve bu sayı yılın 365 gününe bölünürse, matematiksel olarak dünyanın herhangi bir yerinde ortalama her 6 günde bir eski bir Britanya toprağının bağımsızlık yıldönümüne denk gelindiği sonucu ortaya çıkıyor. Başka bir ifadeyle, takvim neredeyse haftada bir, geçmişte Britanya İmparatorluğu’nun parçası olmuş bir ülkenin bağımsızlık tarihini işaret ediyor.

Ancak bu hesaplama önemli bir ayrıntıyı göz ardı ediyor. Her bağımsızlık tarihi aynı zamanda resmî bir ulusal bayram olarak kutlanmıyor. Bazı ülkeler bağımsızlık gününü ulusal tatil ilan etmiş olsa da, bazıları tarihsel veya siyasi nedenlerle farklı bir günü “Ulusal Gün" olarak benimsemiş durumda.

Bu nedenle daha ayrıntılı incelemeler, Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazanan yaklaşık 60 ülkenin yalnızca 48 ila 52 kadarının bağımsızlık gününü resmî ulusal bayram olarak kutladığını gösteriyor. Geri kalan ülkelerde ise bağımsızlık tarihi ya resmî tatil değil ya da ulusal kimliği temsil eden başka bir gün ön plana çıkıyor.

Bunun en önemli nedenlerinden biri, bağımsızlık sürecinin her ülkede aynı şekilde yaşanmamış olmasıdır. Özellikle İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) içinde yer alan bazı ülkeler, uzun süre İngiliz hükümdarını devlet başkanı olarak kabul etmeye devam etti. Kimileri daha sonra cumhuriyete geçerken, kimileri ise bugün bile anayasal monarşi olarak İngiliz kralını veya kraliçesini sembolik devlet başkanı olarak tanımayı sürdürüyor. Bu durum, ulusal bayram tercihlerinin de farklılaşmasına yol açabiliyor.

Örneğin bazı ülkeler bağımsızlık tarihini değil, cumhuriyetin ilan edildiği günü ulusal bayram olarak kutlamayı tercih ediyor. Bazılarında anayasanın yürürlüğe girdiği tarih veya ulusal birliğin sağlandığı gün daha önemli kabul ediliyor. Dolayısıyla resmî kutlamaların sayısı, bağımsızlığını kazanan ülke sayısından daha düşük kalıyor.

Bu daha titiz hesaplama esas alındığında ise dikkat çekici başka bir sonuç ortaya çıkıyor. Yaklaşık 48 bağımsızlık bayramı dikkate alındığında, yıl boyunca ortalama her 7 ila 8 günde bir eski bir Britanya kolonisinin bağımsızlık günü resmî olarak kutlanıyor. Matematiksel karşılığı ise yaklaşık 7,6 gün olarak hesaplanıyor.

Bu kutlamalar dünyanın dört bir yanına yayılmış durumda. En bilinen örneklerin başında, 4 Temmuz’da Bağımsızlık Günü‘nü kutlayan Amerika Birleşik Devletleri geliyor. Her ne kadar ABD’nin bağımsızlığı 1776 yılında ilan edilmiş olsa da, Britanya’nın bunu resmen tanıması birkaç yıl sonra gerçekleşti. Buna rağmen 4 Temmuz, ülkenin ulusal kimliğinin en önemli simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.

Asya’da ise 14 Ağustos’ta Pakistan, 15 Ağustos’ta Hindistan bağımsızlıklarını kutluyor. Bu iki tarih, Britanya Hindistanı’nın bölünmesiyle ortaya çıkan iki bağımsız devletin doğuşunu simgeliyor ve her iki ülkede de geniş katılımlı resmî törenlerle anılıyor.

Afrika kıtasında da benzer örnekler bulunuyor. Gana, 6 Mart 1957’de Sahra Altı Afrika’da Britanya’dan bağımsızlığını kazanan ilk sömürgelerden biri olarak tarihe geçti. Bu nedenle 6 Mart, yalnızca Gana için değil, Afrika’daki sömürgecilikten kurtuluş hareketlerinin de sembolik tarihlerinden biri kabul ediliyor.

Karayipler’de Jamaika, 6 Ağustos’ta bağımsızlığını kutlarken; Barbados, Bahamalar, Trinidad ve Tobago, Belize gibi birçok ülke de kendi bağımsızlık günlerini ulusal bayram olarak yaşatıyor. Benzer şekilde Pasifik’te Papua Yeni Gine, Solomon Adaları, Tuvalu, Kiribati ve Vanuatu gibi ülkeler de bağımsızlık yıldönümlerini resmî törenlerle kutlayan devletler arasında yer alıyor.

Bütün bu örnekler, Britanya İmparatorluğu’nun dünya üzerindeki tarihsel etkisinin ne kadar geniş olduğunu da gösteriyor. Bugün İngilizce’nin küresel bir iletişim dili haline gelmesinden hukuk sistemlerine, parlamenter geleneklerden eğitim kurumlarına kadar birçok alanda Britanya yönetiminin izleri hâlâ görülebiliyor. Aynı zamanda bağımsızlık günleri, bu ülkeler için yalnızca sömürge yönetiminin sona ermesini değil, ulusal kimliğin oluşmasını ve kendi siyasi geleceklerini belirleme hakkını kazanmalarını da simgeliyor.

Sonuç olarak yaklaşık 60 ülke geçmişte Birleşik Krallık’ın egemenliğinden çıkarak bağımsızlığını elde etti. Bu sayı esas alındığında, takvimde ortalama her 6 günde bir böyle bir bağımsızlık yıldönümüne rastlamak mümkün görünüyor. Ancak bağımsızlık gününü gerçekten ulusal bayram olarak kutlayan ülkeler dikkate alındığında bu aralık biraz uzuyor ve ortalama her 7 ila 8 günde bir eski bir Britanya kolonisinde bağımsızlık kutlaması yapıldığı ortaya çıkıyor. Bu ilginç istatistik, yalnızca matematiksel bir hesaplama değil; aynı zamanda Britanya İmparatorluğu’nun dünya tarihindeki olağanüstü etkisini ve sömürgecilikten bağımsızlığa uzanan sürecin küresel ölçekte ne kadar geniş bir coğrafyaya yayıldığını da gözler önüne seriyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…