01:37:29

Amerikalıların Yapay Zekâya Güveni Sarsılıyor

Yapay zekâ, birkaç yıl öncesine kadar büyük ölçüde teknoloji dünyasının geleceği olarak görülüyordu. Şirketler milyarlarca dolarlık yatırımlarla yeni yapay zekâ modelleri geliştiriyor, hükûmetler bu teknolojinin ekonomik ve stratejik avantajlarını tartışıyor, kamuoyunun önemli bir bölümü ise gelişmeleri merakla izliyordu. Ancak bugün tablo belirgin biçimde değişiyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde yapay zekâya yönelik kuşku giderek büyürken, bu kuşkunun en somut biçimde ortaya çıktığı alanlardan biri de yapay zekâ sistemlerini çalıştıracak veri merkezlerinin inşası oldu…

Eylül 2026’da yayımlanan yeni kamuoyu araştırmaları, Amerikalıların veri merkezlerinin kendi yaşadıkları bölgelere kurulmasına karşı giderek daha güçlü bir tavır aldığını gösteriyor. Üstelik bu tepki yalnızca belirli bir siyasi görüşe, partiye veya demografik gruba özgü değil. Tam tersine, yapay zekâ altyapısına yönelik itirazın Demokratlardan Cumhuriyetçilere, liberallerden muhafazakârlara kadar geniş bir toplumsal kesime yayıldığı görülüyor.

University of Massachusetts Amherst tarafından Ağustos ayında gerçekleştirilen ve 14 Eylül’de yayımlanan ulusal ankette, Amerikalıların yalnızca yüzde 11’i kendi topluluklarında bir yapay zekâ veri merkezinin inşa edilmesini desteklediğini söyledi. Buna karşılık yüzde 65’lik kesim projelere karşı çıktı. Ankete katılanların yüzde 24’ü ise destek veya karşıtlık belirtmedi. Araştırmanın dikkat çekici tarafı, muhalefetin siyasi çizgiler arasında da güçlü olmasıydı. Demokratların yüzde 76’sı, bağımsızların yüzde 67’si ve Cumhuriyetçilerin yüzde 52’si kendi topluluklarında veri merkezi kurulmasına karşı olduğunu belirtti.

Cumhuriyetçi seçmenler arasında destek Demokratlara kıyasla daha yüksek olsa da, bu durum genel tabloyu değiştirmiyor. Cumhuriyetçilerin yalnızca yüzde 18’i kendi topluluklarında yapay zekâ veri merkezi kurulmasını desteklerken yüzde 52’si karşı çıkıyor. Kendilerini güçlü biçimde MAGA hareketiyle özdeşleştirenler arasında destek yüzde 25’e kadar yükselmesine rağmen, bu grupta dahi yüzde 42’lik kesim veri merkezlerinin yakınlarında kurulmasına karşı. Dolayısıyla mesele, klasik bir Demokrat-Cumhuriyetçi ayrışmasına indirgenemeyecek kadar geniş bir toplumsal tepki yaratmış durumda.

Bu tepkinin arkasında yalnızca yapay zekânın kendisine yönelik korkular bulunmuyor. Veri merkezleri, sonuçta soyut bir teknoloji yatırımı olmaktan çıkıp doğrudan yaşanılan çevreyi değiştiren büyük altyapı projelerine dönüşüyor. Çok büyük miktarda elektrik tüketen bu tesisler, bazı bölgelerde enerji şebekesi üzerinde baskı yaratabiliyor. Su kullanımı, arazi ihtiyacı, gürültü, inşaat faaliyetleri ve bölgedeki altyapı üzerindeki yük de yerel halkın itiraz ettiği konular arasında bulunuyor.

UMass Amherst araştırmasında katılımcılardan veri merkezlerine neden karşı olduklarını kendi ifadeleriyle açıklamaları da istendi. Yanıtların yüzde 28’i çevre ve doğal kaynak kullanımına, yüzde 15’i arazi kullanımı ve yerel yaşam üzerindeki bozulmaya, yüzde 10’u ise elektrik faturaları ve diğer maliyetlere işaret etti. Araştırmacılar ayrıca genel yapay zekâ ve teknoloji sektörüne duyulan güvensizliğin de önemli bir muhalefet kaynağı olduğunu belirledi.

Bu nedenle veri merkezi tartışması aslında yapay zekâ tartışmasının daha somut bir yüzünü ortaya çıkarıyor. İnsanlar bir yapay zekâ modelinin ne kadar gelişmiş olduğu konusunda soyut bir tartışma yürütmekten çok, bu teknolojinin kendi yaşadıkları yerde neye mal olacağını sorgulamaya başlıyor. Elektrik faturası artacak mı? Su kaynakları üzerindeki baskı ne olacak? Yeni tesis bölgenin altyapısını zorlayacak mı? Arazi kullanımı ve çevre nasıl etkilenecek? Ekonomik fayda gerçekten yerel halka ulaşacak mı? Bu sorular, yapay zekânın geleceğine ilişkin genel tartışmayı doğrudan günlük yaşamın içine taşıyor.

New York Times/Siena Üniversitesi tarafından 8-13 Eylül tarihleri arasında 1.503 muhtemel seçmenle gerçekleştirilen araştırma da benzer bir tablo ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 61’i, yapay zekâ teknolojisini desteklemek amacıyla veri merkezlerinin inşa edilmesine karşı olduğunu söyledi. Destekleyenlerin oranı yüzde 34’te kaldı. Muhalefet Demokratlarda yüzde 75’e ulaşırken Cumhuriyetçilerde yüzde 47 olarak ölçüldü; bağımsız seçmenlerde ise yüzde 60’lık bir karşıtlık görüldü. Araştırma, yapay zekâ konusunda hangi partinin teknolojiyi daha iyi yöneteceğine ilişkin görüşlerin ise birbirine yakın olduğunu gösterdi.

Bu sonuç, veri merkezlerine yönelik tepkinin yalnızca çevre politikalarıyla açıklanamayacağını da gösteriyor. Mesele aynı zamanda yapay zekânın toplum üzerindeki etkilerine ilişkin daha geniş bir güvensizliğin parçası haline geliyor.

Marquette University Law School tarafından 2-9 Eylül tarihleri arasında yapılan ulusal araştırmada katılımcıların yüzde 64’ü yapay zekâ geliştirilmesini toplum açısından “kötü bir şey” olarak değerlendirdi. Yüzde 36 ise bunun toplum için iyi olduğunu düşündü. Üstelik bu sonuç, Amerikalıların yapay zekâyı kullanmadığı anlamına gelmiyor. Aynı ankette katılımcıların yüzde 69’u son bir ay içinde en az bir yapay zekâ uygulaması kullandığını söyledi. Yani ortaya çıkan tablo, teknolojiden uzaklaşan bir toplumdan çok, teknolojiyi kullandığı halde onun sonuçlarından endişe eden bir kamuoyuna işaret ediyor.

Bu ayrım önemli. Çünkü yapay zekâya yönelik kuşku, teknolojiyi hiç kullanmayan insanların tepkisiyle sınırlı değil. Marquette araştırmasına göre son bir ay içinde yapay zekâ kullananların bile yüzde 56’sı teknolojinin toplum açısından kötü olduğunu düşünüyor. Başka bir ifadeyle kullanım ile güven arasında artık belirgin bir mesafe bulunuyor. İnsanlar yapay zekâ araçlarını günlük hayatlarında kullanırken aynı zamanda bu teknolojinin toplum üzerindeki uzun vadeli etkileri konusunda ciddi soru işaretleri taşıyor.

Daha uç risklere ilişkin kaygılar da bu tabloyu güçlendiriyor. Eylül ayında Public First tarafından gerçekleştirilen ve POLITICO tarafından yayımlanan araştırmaya göre Amerikalıların yüzde 63’ü, gelişmiş yapay zekânın insanlığın yok olmasına yol açma riskini en azından orta düzeyde görüyor. Aynı araştırmada yapay zekâ geliştirme hızının yavaşlatılması veya daha güçlü sistemlerin geliştirilmesine ara verilmesi konusunda da önemli bir destek bulunduğu bildirildi. Araştırma 13-15 Eylül tarihlerinde 2.064 ABD’li yetişkinle gerçekleştirildi.

Böylece kamuoyundaki tartışma iki ayrı düzeyde şekilleniyor. Bir tarafta veri merkezlerinin elektrik, su, arazi ve altyapı üzerindeki etkileri gibi doğrudan ve ölçülebilir yerel sorunlar bulunuyor. Diğer tarafta ise yapay zekânın iş gücü, bilgi güvenliği, toplumsal düzen ve nihayet insanlığın geleceği üzerindeki etkilerine ilişkin daha geniş kaygılar yer alıyor.

Bununla birlikte Amerikan kamuoyunun yapay zekâya ilişkin tutumu tamamen tek yönlü değil. İnsanların önemli bir bölümü teknolojinin ekonomik ve bilimsel fırsatlar yaratabileceğinin de farkında. Asıl tartışma, bu faydaların hangi bedel karşılığında elde edileceği ve risklerin kim tarafından üstlenileceği noktasında yoğunlaşıyor.

Bu durum özellikle veri merkezlerinde açık biçimde görülüyor. Yapay zekâ şirketleri için veri merkezleri, daha büyük modeller ve daha güçlü hesaplama kapasitesi anlamına geliyor. Yerel topluluklar açısından ise bunlar devasa elektrik tüketimi, arazi kullanımı, su ihtiyacı ve altyapı yatırımları anlamına gelebiliyor. Dolayısıyla ulusal düzeyde “yapay zekâ yarışını kazanmak” şeklinde ifade edilen hedef ile yerel düzeyde “bu tesis neden benim yaşadığım yerde kuruluyor?” sorusu arasında giderek büyüyen bir gerilim ortaya çıkıyor.

Üstelik bu gerilim yalnızca siyasi partiler arasında yaşanmıyor. Yapay zekânın Çin karşısında ABD’nin teknolojik ve stratejik üstünlüğünü koruması gerektiğini savunanlarla, teknolojik yarışın güvenlik ve toplumsal maliyetler pahasına hızlandırılmaması gerektiğini düşünenler arasında da belirgin bir ayrışma bulunuyor. Bu nedenle yapay zekâ politikasının önümüzdeki dönemde yalnızca teknoloji şirketlerinin yatırımları veya hükûmet teşvikleri üzerinden tartışılması beklenmiyor. Enerji politikası, çevre düzenlemeleri, yerel yönetimlerin yetkileri, tüketici maliyetleri ve ulusal güvenlik de tartışmanın giderek daha önemli parçaları haline geliyor.

Amerikan kamuoyundaki değişimin en dikkat çekici tarafı ise yapay zekâ karşıtlığının teknolojiye bütünüyle sırt çevirmek şeklinde ortaya çıkmaması. İnsanlar yapay zekâ kullanıyor, ancak aynı zamanda daha fazla denetim, daha fazla şeffaflık ve risklerin sınırlandırılması konusunda daha yüksek beklenti taşıyor. Veri merkezleri konusunda ortaya çıkan güçlü yerel tepki de bu beklentinin fiziksel bir karşılığı niteliğinde.

Sonuçta Eylül 2026 itibarıyla ortaya çıkan tablo, Amerika’da yapay zekâ konusunda basit bir “teknoloji yanlıları ve teknoloji karşıtları” ayrımının yeterli olmadığını gösteriyor. Kamuoyu bir yandan yapay zekâ araçlarını kullanmaya devam ederken diğer yandan teknolojinin geliştirilme hızını, bunun toplumsal maliyetlerini ve özellikle veri merkezlerinin yerel etkilerini sorguluyor. Veri merkezlerine yönelik muhalefetin hem Demokrat hem Cumhuriyetçi seçmenler arasında önemli oranlara ulaşması, konunun klasik parti çizgilerinin dışına taşındığını gösteren en somut işaretlerden biri.

Yapay zekânın geleceğini belirleyecek tartışma artık yalnızca “Ne kadar ileri gidebiliriz?” sorusundan ibaret değil. Bunun yanında “Ne kadar hızlı ilerlemeliyiz?”, “Bedelini kim ödeyecek?”, “Riskleri kim denetleyecek?” ve “Bu teknolojinin sağlayacağı ekonomik fayda toplumun hangi kesimlerine ulaşacak?” soruları da giderek daha fazla önem kazanıyor. Amerikan kamuoyundaki son araştırmalar, yapay zekâ çağının artık yalnızca teknoloji şirketlerinin laboratuvarlarında değil, toplumun günlük hayatında ve siyasetin merkezinde de tartışılmaya başladığını gösteriyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…