06:51:16

“Instagram Uyuşturucu Gibi mi?” Davada Şok Belgeler

ABD’de sosyal medya platformlarının genç kullanıcılar üzerindeki etkilerini tartışmaya açan önemli bir dava, 12 Mart 2026 Perşembe günü yapılan kapanış konuşmalarıyla sona erdi. Dava, özellikle gençlerin sosyal medya kullanımının psikolojik sonuçları ve bu platformların tasarımında bağımlılık yaratıcı unsurlar bulunup bulunmadığı sorularını merkezine alıyor. Altı haftadır devam eden yargılama sürecinin ardından, 12 üyeden oluşan jüri 13 Mart 2026 Cuma günü Los Angeles Yüksek Mahkemesi’nde müzakerelere başlayacak. Verilecek kararın yalnızca bu davayı değil, ABD’de sosyal medya şirketlerine karşı açılmış binlerce benzer davayı da etkileyebilecek bir emsal oluşturması bekleniyor…

Davanın merkezinde, kamuoyunda KGM (ya da Kaley) olarak anılan 20 yaşındaki bir genç yer alıyor. Davacı, çocukluk ve erken ergenlik döneminde Instagram ve YouTube’u yoğun biçimde kullanmasının ruh sağlığı üzerinde ciddi olumsuz etkiler yarattığını iddia ediyor. KGM’ye göre söz konusu platformlar yalnızca içerik paylaşımı veya eğlence amacıyla değil, kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre ekran başında tutacak şekilde tasarlanmış durumda. Davacı tarafı, özellikle “sonsuz kaydırma” (infinite scroll), otomatik video oynatma, bildirim sistemleri ve beğeni butonları gibi özelliklerin kullanıcıların psikolojik tepkilerini hedef alarak bağımlılık benzeri davranışlar oluşturacak biçimde kurgulandığını savunuyor. Bu nedenle şirketlerin yalnızca içerik sağlayıcı değil, aynı zamanda davranışsal tasarım yoluyla kullanıcıları yönlendiren aktörler olduğu öne sürülüyor.

Duruşma boyunca teknoloji sektörünün en üst düzey isimleri de ifade verdi. Meta’nın CEO’su Mark Zuckerberg ile Instagram’ın başkanı Adam Mosseri, platformların tasarım süreçleri ve kullanıcı güvenliği politikaları hakkında jüriye açıklamalarda bulundu. Mahkemeye sunulan bazı şirket içi belgeler ise davanın en dikkat çekici unsurlarından biri oldu. Bu belgelerde bazı çalışanların Instagram’ı kullanıcılar için “uyuşturucuya benzer” bir deneyim olarak tanımladığı ve sosyal medya platformlarını kumar sistemlerindeki “satıcılara” benzettiği görüldü. Davacıların avukatları, bu tür ifadelerin şirket içinde dahi platformların bağımlılık yaratıcı potansiyelinin farkında olunduğunu gösterdiğini savundu.

Davacı tarafının baş avukatı Mark Lanier, kapanış konuşmasında özellikle “dikkat ekonomisi” kavramına vurgu yaptı. Lanier’e göre sosyal medya şirketlerinin iş modeli, kullanıcıların platformda geçirdiği süreyi artırmaya dayanıyor ve bu nedenle algoritmalar ile arayüz tasarımları insanların psikolojik zayıflıklarından yararlanacak şekilde optimize ediliyor. Avukatlar, küçük gibi görünen tasarım kararlarının büyük sonuçlar doğurabileceğini anlatmak için çeşitli metaforlar kullandı. Bunlardan biri, tarifte çok küçük bir miktar değişiklik yapmanın bile bir kekin tamamen başarısız olmasına yol açabileceğini anlatan “kabartma tozu” örneğiydi. Bu benzetmeyle, platformların küçük tasarım tercihleriyle kullanıcı davranışlarını güçlü biçimde etkileyebileceği vurgulandı.

Meta ve YouTube ise suçlamaları kesin bir dille reddediyor. Şirketlerin savunma ekipleri, KGM’nin yaşadığı ruh sağlığı sorunlarının sosyal medya kullanımından ziyade karmaşık kişisel ve ailevi koşullarla ilişkili olduğunu ileri sürdü. Savunma tarafı, davacının tıbbi kayıtlarını ve terapist notlarını örnek göstererek, yaşadığı psikolojik zorlukların çok boyutlu olduğunu ve tek bir faktöre indirgenemeyeceğini savundu. Meta’nın hukuk ekibi, jürinin görevinin Instagram’ın davacının yaşadığı sorunlarda “önemli bir faktör” olup olmadığını değerlendirmek olduğunu özellikle vurguladı. Başka bir ifadeyle, savunmaya göre davanın odak noktası sosyal medyanın tüm sorunların tek nedeni olup olmadığı değil, davacının yaşadığı zararlar üzerinde belirleyici bir rol oynayıp oynamadığıdır.

Davanın dikkat çekici bir yönü de başlangıçta daha fazla teknoloji şirketini kapsıyor olmasıydı. Sürecin erken aşamalarında TikTok ve Snap (Snapchat’in sahibi şirket) davacı tarafıyla uzlaşmaya giderek davadan çekildi. Bu nedenle yargılama süreci Meta ve Google’ın sahibi olduğu YouTube platformuna karşı devam etti. Bu durum, davanın özellikle iki büyük teknoloji şirketinin platform tasarım politikalarını mercek altına almasına yol açtı.

Jürinin vereceği karar, sosyal medya şirketlerinin hukuki sorumluluğu konusunda önemli bir dönüm noktası olabilir. Eğer jüri davacı lehine karar verirse, bu durum yalnızca tazminat ödenmesi anlamına gelmeyecek; aynı zamanda platform tasarımına ilişkin yeni düzenlemelerin ve güvenlik önlemlerinin gündeme gelmesine de yol açabilecektir. Özellikle genç kullanıcıları hedef alan özelliklerin yeniden tasarlanması, algoritmik öneri sistemlerinin daha sıkı denetlenmesi ve ekran süresini sınırlamaya yönelik araçların zorunlu hale getirilmesi gibi ihtimaller tartışılıyor.

Jüri, Instagram ve YouTube için sorumluluğu ayrı ayrı değerlendirecek. ABD hukuk sistemine göre on iki jüri üyesinin tamamının değil, en az dokuzunun sorumluluk ve tazminat konusunda aynı yönde oy kullanması yeterli olacak. Önümüzdeki günlerde açıklanması beklenen karar, teknoloji şirketlerinin dijital ortamda ortaya çıkan psikolojik zararlar karşısında ne ölçüde sorumlu tutulabileceği sorusuna önemli bir yanıt verebilir. Bu nedenle dava, yalnızca bir bireyin yaşadığı zararların değerlendirilmesi değil, aynı zamanda sosyal medya çağında şirket sorumluluğunun sınırlarını belirleyecek bir test olarak görülüyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…