14:44:54

“İstatistikler Güçlüdür, Çünkü İnsanları İkna eder — Doğru Ya Da Yanlış.” /  Charles Wheelan

İnternette yayımlanmış bir voleybol istatistik yazısını dikkatlice incelediğimizde, voleybol istatistiği açısından birkaç önemli hata, yanıltıcı ifade ve doğrulanamayan iddialar görüyoruz. Aşağıdaki yazı bu hataları ve olması gerekenleri düzeltmeleri ele almaya çalışıyor…

Öncelikle yazıda en problemli kısım “şampiyonluk parametreleri” ve bazı yüzdelik iddialar. Yazı, elit seviyede attack efficiency ortalamasının %42 olduğunu söylüyor. Bu doğru değil ya da en azından ciddi biçimde yanıltıcı. Attack efficiency voleybolda yüzde olarak değil ondalık değer olarak hesaplanır. Formül (kill – error – blocked) / attempts şeklindedir ve sonuç genellikle 0.15–0.35 aralığında olur. Bu değer yüzdeye çevrildiğinde 15-35 gibi görünür. Yazı ise %42 gibi değerler vererek hem terminolojiyi hem de gerçekçi aralıkları karıştırıyor. Bu yüzden okuyucu, elit hücum verimliliğinin gerçekte olduğundan çok daha yüksek olduğunu düşünebilir.

Benzer bir sorun “VNL 2024 şampiyonu İtalya %42 efficiency ile kazandı” iddiasında da var. Uluslararası turnuvalarda takım attack efficiency değerleri genellikle 0.20-0.30 bandındadır. %42 gibi bir değer neredeyse matematiksel olarak çok zor bir seviyedir ve gerçek turnuva ortalamalarını yansıtmaz. Bu nedenle burada büyük ihtimalle kill percentage ile efficiency kavramı karıştırılmış.

Yazıda dikkat çeken başka bir sorun “servis alımı hatası %10’u geçerse maç kaybetme riski %90 artar” iddiası. Böyle bir oran ne FIVB raporlarında ne de akademik voleybol analizlerinde standart bir veri olarak yer alır. Yazı bunu “Virginia Elite Volleyball Club’ın 10 yıllık verisi” gibi sunuyor ama kaynak veya çalışma belirtilmemiş. Dolayısıyla bu ifade istatistiksel bir gerçek değil, büyük ihtimalle yorum veya uydurulmuş bir oran.

Reception kısmında anlatılan 3-2-1-0 puanlama sistemi genel olarak doğru olsa da “FIVB standardı” şeklinde sunulması da teknik olarak doğru değil. FIVB’nin zorunlu tek bir reception rating sistemi yoktur. DataVolley, VolleyMetrics veya farklı liglerin kullandığı birden fazla notlandırma sistemi vardır. Yani burada anlatılan sistem yaygın bir yöntemdir ama resmi tek standart değildir.

Blok istatistiklerinde de bir karışıklık var. Yazı block assist’in iki oyuncu için 0.5, üç oyuncu için 0.33 sayıldığını söylüyor ve ardından “TB = BS + (BA / 2)” formülünü veriyor. Bu formül yalnızca iki oyunculu bloklar için mantıklı olabilir; üç oyunculu blokta doğru sonuç vermez. Zaten modern voleybol istatistiğinde çoğu sistem block assist’i paylaştırmaz, sadece solo block ve block assist sayısı ayrı tutulur.

Dig bölümünde verilen tanım genel olarak doğru olsa da “perfect dig / good dig / poor dig” sınıflandırması profesyonel istatistik yazılımlarında standart bir kategori değildir. Dig çoğu zaman sadece başarılı savunma sayısı olarak kaydedilir. Yazı burada scouting terminolojisi ile resmi istatistik terminolojisini karıştırıyor.

Son olarak yazı boyunca bazı referanslar tamamen doğrulanamaz görünüyor. “VNL raporu”, “Virginia Elite 10 yıllık veri analizi” veya “%90 kaybetme ihtimali” gibi ifadeler var fakat hiçbirinde somut bir kaynak, rapor veya veri seti belirtilmemiş. Bu nedenle metnin bazı bölümleri analitik makale gibi yazılmış olsa da akademik veya federasyon verisine dayanmıyor.

Özetle yazı voleybol istatistiğinin temel kavramlarını kabaca doğru anlatıyor; ancak özellikle attack efficiency değerleri, bazı yüzdelik iddialar ve blok hesaplaması gibi konularda teknik hatalar ve doğrulanmamış veriler içeriyor.

Detaylara Bakalım

Profesyonel voleybolda kullanılan istatistik dili aslında büyük ölçüde DataVolley sistemi üzerinden standartlaşmıştır. Birçok milli takım, lig ve analiz şirketi aynı mantığı kullanır. Bu yüzden bazı kavramlar internette anlatıldığı gibi değil, biraz daha teknik biçimde hesaplanır.

Önce hücumdan başlayalım. Profesyonel istatistikte iki farklı metrik vardır: kill percentage ve attack efficiency. Bunlar sık sık karıştırılır. Kill percentage, bir oyuncunun yaptığı hücumların yüzde kaçının direkt sayı olduğunu gösterir. Formülü basittir: kill / total attempts. Örneğin 20 hücumda 10 sayı yapan oyuncunun kill yüzdesi %50’dir. Attack efficiency ise çok daha farklıdır çünkü hataları ve bloklanmaları da hesaba katar. Formül (kill − error − blocked) / attempts şeklindedir. Bu yüzden efficiency değeri genellikle 0.15 ile 0.35 arasında çıkar. Dünya seviyesinde çok iyi bir performans yaklaşık 0.30 civarıdır. Bu nedenle bazı yazılarda gördüğün %40 gibi efficiency değerleri neredeyse imkânsızdır; orada büyük ihtimalle kill yüzdesi ile efficiency karıştırılmıştır.

Servis karşılamada da benzer bir terminoloji meselesi vardır. Profesyonel scouting’de reception genellikle 0–3 veya 0–4 ölçeğiyle puanlanır. Örneğin 3 puan “mükemmel pas opsiyonu”, 2 puan “pas kurulabilir”, 1 puan “sadece yüksek top”, 0 puan ise doğrudan sayı kaybıdır. Ancak bu sistem tek bir federasyon standardı değildir. Avrupa liglerinin çoğu ve birçok milli takım bu yöntemi kullanır ama her yazılımın küçük farklılıkları vardır. Bu yüzden “FIVB standardı” gibi kesin bir ifade teknik olarak doğru sayılmaz.

Blok istatistiğinde de halk arasında yanlış bilinen bir konu vardır. Televizyon grafiklerinde genellikle “block” diye tek bir sayı gösterilir ama analiz yazılımlarında iki ayrı kavram vardır: solo block ve block assist. Solo block, tek başına yapılan blok sayısıdır. Block assist ise blokta topa dokunan diğer oyuncuların kaydıdır. Modern analizde bu iki veri ayrı tutulur; genellikle matematiksel olarak paylaştırılmaz. Yani “üç kişi blok yaptıysa herkes 0.33 alır” gibi bir hesap profesyonel scouting’de pek kullanılmaz. Bunun yerine analistler takımın toplam blok etkinliğini farklı metriklerle değerlendirir.

Savunma istatistiğinde kullanılan dig kavramı da biraz yanlış anlaşılır. Dig aslında sadece savunma kurtarışı anlamına gelir; topu kontrol edip ralliye devam ettiren her kurtarış dig sayılır. Bazı scouting ekipleri “perfect dig” veya “positive dig” gibi ek kategoriler kullanabilir ama bunlar resmi istatistik değildir, analistin kendi sınıflandırmasıdır.

Bir de profesyonel analizde çok kullanılan fakat internette pek anlatılmayan bir kavram vardır: side-out efficiency. Bu, bir takımın servis karşıladıktan sonra sayıya gitme oranını gösterir. Üst düzey kadın voleybolunda iyi bir takım genellikle %60 civarında side-out yapar. Maçın kaderini çoğu zaman bu oran belirler. Bir takım servis karşılamada iyi görünse bile side-out oranı düşükse hücum organizasyonu verimli değildir.

Son olarak modern analizde giderek daha fazla kullanılan metriklerden biri de break point rate’tir. Bu, servis atan takımın ralli kazanma yüzdesidir. Yani servisle sayı almak değil, servisten sonra ralliyi kazanmak ölçülür. Uluslararası seviyede %30 civarı break point oranı oldukça iyi kabul edilir.

Kısacası profesyonel voleybol analizinde istatistikler yalnızca sayıları toplamakla sınırlı değildir; DataVolley gibi sistemler ralli içindeki tüm aksiyonları kodlar ve analistler bu verilerden hücum verimliliği, side-out oranı, servis baskısı gibi daha karmaşık performans göstergeleri üretir. İnternetteki birçok rehber temel mantığı doğru anlatsa da bu teknik ayrımları karıştırdığı için bazen yanlış sonuçlara götürebilir.

Yani her önüne gelenin bir takım rakamlar üretip kendine göre oradan sonuçlar elde ederek izleyicilere aktarılmasını fazla ciddiye almamak gerekiyor. İlla izlemek istiyorsanız da aktarılan bilgileri sorgulamanız gerekiyor…

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…