15:04:35

Son yıllarda kanser tedavisinde dikkat çeken alanlardan biri, bağışıklık sistemi ile mikroorganizmalar arasındaki karmaşık ilişkinin terapötik amaçlarla kullanılmasıdır. Bu yaklaşım, bağışıklık hücrelerini doğrudan hedef alan immünoterapilerin ötesine geçerek, bazı bakterilerin doğal biyolojik özelliklerinden yararlanmayı hedefler…

Japon ağaç kurbağalarının bağırsak florasından izole edilen Ewingella americana bakterisi üzerine yapılan yeni bir çalışma da bu eğilimin en çarpıcı örneklerinden birini sunmaktadır. Preklinik fare modellerinde elde edilen bulgular, bu bakterinin tek dozluk bir uygulamayla kolorektal kanser tümörlerini tamamen ortadan kaldırabildiğini göstermesi bakımından bilim dünyasında ciddi yankı uyandırmıştır.

Araştırmada kullanılan Ewingella americana, normalde çevresel ortamlarda ve bazı hayvanların mikrobiyotasında bulunabilen, insanda nadiren enfeksiyona yol açan bir bakteri türüdür. Çalışmayı özgün kılan unsur, bu bakterinin katı tümörlerin karakteristik özelliği olan düşük oksijenli, yani hipoksik ortamlara doğal bir eğilim göstermesidir. Katı tümörlerin iç bölgeleri genellikle yetersiz kanlanma nedeniyle oksijenden fakirdir ve bu durum pek çok ilacın bu bölgelere etkin şekilde ulaşmasını zorlaştırır. E. americana’nın isteğe bağlı anaerobik yapısı, bu dezavantajı avantaja dönüştürmekte ve bakterinin tümör dokusunda seçici olarak çoğalmasına olanak tanımaktadır.

Deneysel modelde, bakterinin tek bir intravenöz doz halinde uygulanmasından sonraki 24 saat içinde tümör dokusundaki bakteri sayısının yaklaşık 3.000 kat arttığı gözlemlenmiştir. Buna karşın sağlıklı dokularda anlamlı bir kolonizasyon saptanmamış, bakteri büyük ölçüde tümörle sınırlı kalmıştır. Bu seçicilik, kanser tedavilerinde en büyük sorunlardan biri olan sağlıklı dokulara zarar verme riskini azaltması açısından kritik önemdedir. Nitekim karaciğer, böbrek, akciğer ve kalp gibi hayati organlarda bakteriyel birikim tespit edilmemiştir.

Tedavinin etkinliği yalnızca tümör hacmindeki küçülmeyle sınırlı kalmamış, deney grubundaki farelerin tamamında tam yanıt elde edilmiştir. Bu, mevcut preklinik kanser çalışmalarında nadir görülen bir sonuçtur. Daha da dikkat çekici olan nokta, tedavi sonrasında uzun bir izlem süresince tümör nüksüne rastlanmamış olmasıdır. Araştırmacılar, bunun yalnızca bakterinin doğrudan öldürücü etkisinden değil, aynı zamanda bağışıklık sisteminde oluşturduğu kalıcı yanıtla ilişkili olduğunu belirtmektedir.

E. americana’nın etki mekanizması iki ana eksende açıklanmaktadır. İlk olarak bakteri, tümör ortamında çoğalırken bazı toksik proteinler ve metabolitler salgılayarak kanser hücrelerini doğrudan öldürmektedir. Bu doğrudan sitotoksik etki, tümör dokusunun hızla parçalanmasına katkı sağlar. İkinci ve belki daha önemli mekanizma ise bağışıklık sisteminin güçlü bir şekilde aktive edilmesidir. Tedavi sonrasında T hücreleri, B hücreleri ve nötrofillerin tümör bölgesine yoğun şekilde göç ettiği ve burada aktif hale geldiği gösterilmiştir. Bu bağışıklık hücreleri yalnızca mevcut tümörü ortadan kaldırmakla kalmamış, aynı zamanda gelecekte benzer tümör hücreleriyle karşılaşıldığında hızlı yanıt verebilecek bir bağışıklık hafızası oluşturmuştur.

Bu yönüyle bakteri temelli yaklaşım, klasik kemoterapilerden ve hatta bazı immünoterapilerden ayrılmaktadır. Örneğin çalışmada karşılaştırma amacıyla kullanılan anti-PD-L1 immünoterapisi ve doksorubisin kemoterapisi, tümör büyümesini yavaşlatmış olsa da tam yanıt oranına ulaşamamış ve bazı farelerde tümörün yeniden ortaya çıktığı görülmüştür. Buna karşın E. americana ile tedavi edilen grupta böyle bir nüks gözlenmemiştir. Bu durum, bakterinin bağışıklık sistemi üzerinde daha kapsamlı ve kalıcı bir etki oluşturduğunu düşündürmektedir.

Güvenlik profili de çalışmanın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bakteriyel tedaviler söz konusu olduğunda en büyük endişelerden biri, kontrolsüz enfeksiyon ve sistemik toksisite riskidir. Araştırmada, optimal terapötik doz 1 × 10⁹ CFU olarak belirlenmiştir. Bu dozda bakterinin etkinliği yüksek bulunurken, daha yüksek dozların akut mortaliteye yol açtığı saptanmıştır. Bu nedenle söz konusu doz maksimum tolere edilebilir doz olarak kabul edilmiştir. Belirlenen dozda uygulanan tedavinin ardından farelerde yalnızca hafif ve geçici bir inflamatuvar yanıt gözlenmiş, bu durum 72 saat içinde kendiliğinden düzelmiştir.

Ayrıca 60 günlük uzun süreli izlemde kronik toksisite, organ hasarı veya kalıcı inflamasyon bulgusuna rastlanmamıştır. Bakterinin dolaşımdan 24 saat içinde tamamen temizlenmesi ve antibiyotiklere duyarlılığını koruması da önemli bir güvenlik avantajı olarak değerlendirilmektedir. Olası bir komplikasyon durumunda antibiyotiklerle müdahale edilebilmesi, bu yaklaşımı klinik açıdan daha yönetilebilir kılmaktadır.

Tüm bu sonuçlara rağmen, araştırmacılar bulguların henüz fare modelleriyle sınırlı olduğunu özellikle vurgulamaktadır. İnsan fizyolojisi ile fare modelleri arasında önemli farklar bulunduğu için, bu tedavinin insanlarda aynı etkinlik ve güvenlik profiline sahip olacağı kesin değildir. Bununla birlikte elde edilen veriler, bakteri temelli kanser tedavilerinin potansiyelini güçlü biçimde ortaya koymaktadır.

17 Aralık 2025 itibarıyla araştırma ekibi, E. americana’nın yalnızca kolorektal kanserle sınırlı kalmayıp meme, pankreas ve melanom gibi farklı kanser türlerinde de test edilmesini planlamaktadır. Ayrıca bakterinin immünoterapi veya kemoterapi ile birlikte kullanıldığı kombinasyon stratejilerinin, daha düşük dozlarla daha geniş bir hasta grubunda etkili olup olamayacağı da araştırılmaktadır. Bu çalışmaların sonucunda, bugün deneysel görünen bu yaklaşımın, gelecekte kanser tedavisinde yeni ve tamamlayıcı bir seçenek haline gelmesi ihtimal dahilindedir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…