21:08:42

Londra Nasıl Değişti?

Londra’yı bugün ilk kez gören biri için şehrin demografik görünümü, bundan yalnızca birkaç kuşak önceki Londra’dan oldukça farklıdır. Bir zamanlar nüfusunun ezici çoğunluğunu beyaz Britanyalıların oluşturduğu başkent, bugün dünyanın dört bir yanından gelen insanların yaşadığı küresel bir metropol durumunda. Sokaklardaki dillerden mahallelerin ticari yapısına, okullardaki öğrenci profillerinden iş gücüne kadar bu değişim hayatın hemen her alanında görülebiliyor…

Bu dönüşüm özellikle son 60-70 yılda olağanüstü bir hız kazandı.

Tarihsel tahminler, Londra’da White (beyaz) nüfusun 1961’de yaklaşık %97,7 olduğunu gösteriyor. Bu oran 1971’de yaklaşık %92,6’ya, 1981’de %86,6’ya, 1991’de %79,8’e, 2001’de %71,2’ye ve 2011’de %59,8’e geriledi. 2021 Nüfus Sayımı’nda ise White kategorisinin toplam payı %53,8 olarak ölçüldü.

Ancak bu rakamları yalnızca “beyaz nüfus azaldı” şeklinde okumak eksik kalır. Asıl büyük değişim White British grubunda yaşandı. 2011’de Londra nüfusunun %44,9’unu oluşturan White British, 2021’de %36,8’e düştü. Buna karşılık diğer White grupları yaklaşık %17 seviyesine ulaştı. Böylece Londra’da White kategorisinin tamamı hâlâ %53,8 ile çoğunlukta görünürken, tarihsel İngiliz-Britanyalı nüfus ilk kez açık biçimde azınlık konumuna geldi. ONS, Londra’yı 2021 itibarıyla İngiltere’nin en etnik çeşitliliğe sahip bölgesi olarak tanımlıyor.

Daha da önemlisi, 2021 artık hikâyenin sonu değil.

2024 itibarıyla Londra’nın nüfusu yaklaşık 9,1 milyona ulaşmış durumda. Kentte yaşayanların yaklaşık %41’i Birleşik Krallık dışında doğmuş durumda. 2024’te Londra’nın nüfus artışında uluslararası göç yine belirleyici unsur olurken, GLA verileri 2024’te Londra’ya yaklaşık 163 bin kişilik net uluslararası göç gerçekleştiğini gösteriyor. Dolayısıyla Londra’nın demografik dönüşümü 2021’de durmadı; yalnızca bunu doğrudan ölçen yeni bir etnik Sayım henüz yapılmadı.

Savaş Sonrası Başlangıç

Bugünkü Londra’nın temelleri İkinci Dünya Savaşı sonrasında atıldı.

Savaşın ardından İngiltere’nin ciddi bir iş gücü açığı vardı. Ülke yeniden inşa ediliyor, fabrikalar çalıştırılıyor, ulaşım sistemi genişletiliyor, sağlık hizmetleri büyütülüyor ve ekonomik hayat yeniden düzenleniyordu.

Aynı zamanda Britanya İmparatorluğu çözülmeye başlamıştı.

Karayipler, Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve Afrika’daki eski sömürgelerden insanların İngiltere’ye gelmesi böyle bir ortamda hız kazandı. Londra, ekonomik fırsatların en yoğun olduğu yer olması ve daha önce gelen göçmenlerin oluşturduğu sosyal ağlar nedeniyle yeni gelenlerin başlıca adreslerinden biri haline geldi.

Bu süreç sadece iş bulmak isteyen genç erkeklerden oluşan geçici bir göç dalgası olarak başlamış olsa da zamanla kalıcı yerleşime dönüştü.

Bir kişi Londra’ya yerleşiyor, daha sonra eşini ve çocuklarını getiriyor, ardından aynı ülkeden veya bölgeden başka akrabalar geliyordu. Böylece göçmen toplulukları kendi sosyal ve ekonomik altyapılarını oluşturmaya başladı.

Restoranlar, bakkallar, ibadethaneler, dernekler, dükkânlar, okullar ve kültürel kurumlar ortaya çıktı.

Bu mekanizma, Londra’nın demografik dönüşümünü kendi kendini besleyen bir sürece dönüştürdü.

1960’ların Kırılması

1960’lar kritik bir dönüm noktasıydı.

Commonwealth ülkelerinden gelen göçün hızlanması, İngiltere’de siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi. İlginç olan, İngiliz hükümetlerinin bu dönemde göçü sınırsız biçimde teşvik etmiş olmamasıdır.

Tam tersine, 1962 Commonwealth Immigrants Act ile Commonwealth vatandaşlarının İngiltere’ye girişleri sınırlandırıldı. 1968’de yeni kısıtlamalar getirildi. 1971 Immigration Act ise göç ve yerleşme hakkını daha kapsamlı biçimde yeniden düzenledi.

Buna rağmen süreç geri çevrilemedi.

Çünkü ilk göç dalgası artık çoktan Londra’ya yerleşmişti. Yeni yasalar girişleri azaltabilirdi; fakat İngiltere’de bulunan insanların ailelerini yanlarına getirmesi, İngiltere’de doğan çocukların büyümesi ve toplulukların kalıcı hale gelmesi demografik dönüşümü sürdürdü.

Başka bir deyişle, Londra’nın dönüşümü yalnızca her yıl kaç kişinin ülkeye girdiğiyle açıklanabilecek bir olay değildi.

Bir kez başlayan göç, kuşaklar boyunca devam eden bir nüfus değişimine dönüşmüştü.

Mahalleler Değişiyor

1970’ler ve 1980’lerde bu değişim Londra’nın mahallelerinde çok daha görünür hale geldi.

Southall, Brent, Tower Hamlets, Newham, Hackney, Lambeth ve Brixton gibi bölgelerde Güney Asya, Karayipler ve Afrika kökenli topluluklar belirgin biçimde büyüdü.

Bazı mahallelerde göçmen nüfusun yoğunlaşması yalnızca demografik bir sonuç değildi; aynı zamanda ekonomik bir ekosistem yarattı.

Bir mahallede Hint veya Pakistanlı esnafın artması, aynı topluluktan yeni göçmenlerin oraya yerleşmesini kolaylaştırıyordu. Dil sorunu azalıyor, iş bulmak kolaylaşıyor, tanıdıklar aracılığıyla konut bulunabiliyor ve sosyal destek sağlanıyordu.

Böylece göç, yalnızca Londra’nın nüfusunu değiştirmedi; Londra’nın coğrafyasını da değiştirdi.

Şehir giderek birbirinden farklı kültürel yoğunlaşmaların bulunduğu bir mozaik haline geldi.

Bu dönemde İngiliz devletinin uyguladığı ayrımcılık karşıtı politikalar da önem kazandı. Eşitlik mevzuatının gelişmesi, kamu hizmetlerinde ayrımcılığın sınırlandırılması ve etnik gruplara ilişkin istatistiklerin toplanması, farklı toplulukların devlet tarafından daha görünür hale gelmesini sağladı.

1991 Nüfus Sayımı bu açıdan önemli bir dönüm noktasıydı. İngiltere ve Galler’de etnik grup sorusu ilk kez bu sayımda kullanıldı. Böylece Londra’nın etnik yapısı ilk defa bugünkü anlamıyla karşılaştırılabilir şekilde ölçülmeye başladı.

1990’larda Yeni Dönem

1991’e gelindiğinde tarihsel tahminlerde White nüfusun Londra’daki payı yaklaşık %79,8 seviyesine inmişti.

2001’de bu oran yaklaşık %71,2 oldu.

Bu dönemde Londra artık yalnızca eski Commonwealth göçünün şekillendirdiği bir şehir değildi.

Afrika’nın farklı bölgelerinden gelenler, Güney Asya’dan yeni göçmenler, Ortadoğu’dan gelenler, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinden yerleşenler ve farklı uluslararası topluluklar Londra’nın nüfusuna eklenmeye devam etti.

Aynı dönemde Londra’nın ekonomik yapısı da değişiyordu.

Sanayi kentinden küresel finans, hizmet, medya, eğitim, teknoloji ve yaratıcı sektörler merkezine dönüşen Londra’nın uluslararası iş gücüne duyduğu ihtiyaç arttı.

Bu durum, dünyanın farklı bölgelerinden gelen eğitimli çalışanların yanı sıra daha düşük ücretli sektörlerde çalışan göçmenler için de Londra’yı cazip hale getirdi.

Şehir artık yalnızca İngiltere’nin başkenti değildi.

Küresel ekonominin başkentlerinden biriydi.

Bu değişim, demografik yapıya doğrudan yansıdı.

Avrupa’nın Etkisi

2004 yılı Londra’nın demografik tarihinde bir başka önemli dönüm noktası oldu.

Avrupa Birliği‘nin genişlemesiyle Polonya başta olmak üzere Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinden İngiltere’ye yoğun iş gücü hareketi başladı.

Londra bu yeni dalganın en büyük merkezlerinden biriydi.

Böylece Londra’nın “yeni göçmeni” artık yalnızca Asya veya Afrika’dan gelen kişi değildi. Polonyalı, Rumen, Litvanyalı, Bulgar, Portekizli, İspanyol ve diğer Avrupa ülkelerinden gelen milyonlarca insan da İngiltere’nin demografik yapısına dahil oldu.

Bu yeni göç dalgası White kategorisinin kendi içinde de önemli bir değişim yarattı.

2011 sayımında Londra’da White nüfusun toplam oranı %59,8’e gerilerken White British oranı %44,9’du. Diğer White grupları ise yaklaşık %15’e ulaşmıştı.

Dolayısıyla Londra’daki değişimi sadece “beyazlardan beyaz olmayanlara geçiş” şeklinde okumak doğru değildir.

Beyaz nüfusun kendi içinde de ciddi bir uluslararasılaşma yaşanıyordu.

Polonyalılar, Rumenler, İrlandalılar ve diğer Avrupa kökenli gruplar bu tablonun önemli parçaları haline geldi.

2011 Sonrası

2011-2021 dönemi, Londra’nın dönüşümünde özellikle dikkat çekicidir.

White British nüfusun toplam nüfus içindeki payı on yıl içerisinde %44,9’dan %36,8’e indi.

Aynı dönemde White British nüfusunun mutlak sayısı da yaklaşık 430 bin azaldı. Buna karşılık Other White grubunun sayısı yaklaşık 295 bin arttı. Black African nüfusu yaklaşık 123 bin, Indian nüfusu 113 bin, Bangladeshi nüfusu ise 99 bin arttı.

2021’de Londra’nın 8,8 milyonluk nüfusu içinde yaklaşık 4,73 milyon kişi White kategorisinde, 1,82 milyon kişi Asian, 1,19 milyon kişi Black ve yaklaşık 510 bin kişi Mixed or Multiple kategorisinde yer aldı.

En büyük tekil gruplar arasında White British’in ardından Black African ve Indian grupları öne çıkıyordu.

Bu noktada Londra’nın eski demografik yapısından ne kadar uzaklaştığını anlamak mümkün.

1960’larda White nüfusun yaklaşık %98 olduğu bir şehirden, birkaç kuşak sonra White nüfusun yaklaşık yarıya indiği bir şehre geçilmişti.

Londra’nın “Kararması”

“Londra karardı” ifadesi bilimsel bir demografi terimi değildir. Fakat gündelik dilde kullanılan bu ifade ile kastedilen, şehrin geleneksel beyaz-Britanyalı nüfus ağırlığını kaybederek çok daha yüksek oranlarda Asya, Afrika, Karayipler ve diğer Avrupa dışı kökenlerden nüfus barındırmaya başlamasıysa, rakamlar gerçekten çok büyük bir dönüşüme işaret ediyor.

2021’de Londra’nın %46,2’si Asian, Black, Mixed veya Other kategorilerinde bulunuyordu. Buna %17 oranındaki White Other grubu da eklendiğinde, White British dışındaki nüfusun ağırlığı çok daha belirgin hale geliyordu. Londra’nın White British oranı %36,8 ile İngiltere’nin bütün bölgeleri arasında açık ara en düşük seviyedeydi.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var.

Londra’nın tamamı aynı ölçüde değişmedi.

Bazı dış ilçelerde White British oranı hâlâ yüksek. Örneğin Havering, Bromley ve Richmond upon Thames gibi ilçelerde White British nüfusun payı Londra ortalamasının oldukça üzerinde. Buna karşılık Newham, Brent, Tower Hamlets, Hackney, Lambeth ve Southwark gibi bölgelerde demografik yapı çok daha farklı.

Dolayısıyla “Londra karardı” demek, bütün şehrin her mahallesinde aynı dönüşümün gerçekleştiği anlamına gelmiyor.

Londra’nın demografik dönüşümü aynı zamanda güçlü bir coğrafi ayrışma da üretti.

Brexit Sonrası Yeni Dalga

Brexit, Londra’nın demografik dönüşümünü sona erdirmedi.

Sadece göçün kaynaklarını ve yapısını değiştirdi.

Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği‘nden ayrılmasıyla Avrupa Birliği vatandaşlarının eski serbest dolaşım hakkı sona erdi. Buna karşılık 2021’de uygulamaya giren puan temelli göç sistemi, özellikle Avrupa dışından gelen iş gücünün önemini artırdı.

Pandemi sonrasında uluslararası göç yeniden hızlandı.

Londra’nın 2023 nüfusu yaklaşık 8,95 milyondu ve o yıl net uluslararası göç yaklaşık 154 bin olarak hesaplandı. GLA‘ya göre bu rakam 2021’deki yaklaşık 78 binlik seviyenin iki katına yakındı.

2024’te ise Londra’nın nüfusu yaklaşık 9,1 milyona çıktı. Aynı yıl net uluslararası göç yaklaşık 163 bin olarak hesaplandı. GLA‘nın verilerine göre nüfus artışında uluslararası göç belirleyici olmaya devam etti.

Üstelik göçün niteliği de değişmiş durumda.

Londra’da Aralık 2025 itibarıyla 4,7 milyon civarında bordrolu istihdam bulunuyordu. Bunların yaklaşık 2,7 milyonu Birleşik Krallık vatandaşlarına, 677 bini AB vatandaşlarına, 1,3 milyonu ise dünyanın geri kalanından gelen vatandaşlara aitti. AB vatandaşlarının istihdamdaki payı 2019’daki zirvesinden sonra düşerken, Avrupa dışından gelen iş gücünün payı hızla yükseldi.

Yani Brexit, Londra’nın uluslararasılaşmasını tersine çevirmek yerine göçün bileşimini değiştirdi.

Bugünün Londrası

2026’ya geldiğimizde Londra artık 1960’ların Londrası değil.

Nüfusu yaklaşık 9,1 milyon olan, sakinlerinin yaklaşık %41’inin Birleşik Krallık dışında doğduğu, her gün 300’den fazla dilin konuşulduğu ve nüfusunun önemli bölümünü uluslararası göçün oluşturduğu küresel bir şehirden söz ediyoruz.

Üstelik Londra’nın nüfusunun gelecekte de büyümesi bekleniyor. GLA‘nın Ağustos 2026’da yayımladığı 2024 bazlı projeksiyonlar, kullanılan varsayıma bağlı olarak Londra nüfusunun 2046’da yaklaşık 9,86 milyon ile 10,25 milyon arasında olabileceğini öngörüyor. Bu projeksiyonlarda uluslararası göç eğilimleri önemli bir değişken olmaya devam ediyor.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: 2026 için “Londra’da White nüfus artık tam olarak %X” diyebileceğimiz yeni bir Sayım sonucu bulunmuyor. Son kapsamlı etnik dağılım ölçümü 2021’de yapıldı. Dolayısıyla günümüzdeki etnik oranı kesin bir rakamla ifade etmek yerine, 2021’de ortaya çıkan yapının ardından nüfus ve göç hareketlerinin devam ettiğini söylemek daha doğru.

Fakat genel yön konusunda fazla şüphe yok.

Altmış Yıllık Dönüşüm

Londra’nın son altmış yılına tek bir tablo üzerinden bakıldığında değişimin ölçeği daha iyi anlaşılıyor:

1961 — yaklaşık %97,7 White

1971 — yaklaşık %92,6 White

1981 — yaklaşık %86,6 White

1991 — yaklaşık %79,8 White

2001 — yaklaşık %71,2 White

2011 — %59,8 White

2021 — %53,8 White

Bu rakamlar, Londra’nın yalnızca büyüdüğünü değil, nüfusunun bileşiminin de kökten değiştiğini gösteriyor.

1961’de neredeyse tamamen beyaz olan Londra, bugün White nüfusun toplam nüfus içindeki payının ancak biraz üzerinde yarım olduğu, White British grubunun ise %40’ın altında kaldığı bir şehir.

Üstelik değişim yalnızca son nüfus sayımında görülmüş bir olay değil. 1960’lardan itibaren art arda gelen göç dalgaları, aile birleşimi, ikinci ve üçüncü kuşakların büyümesi, Avrupa Birliği dönemindeki serbest dolaşım, küreselleşme, Londra’nın ekonomik çekim gücü ve Brexit sonrasında Avrupa dışı göçün ağırlık kazanması, aynı demografik dönüşümün farklı aşamalarını oluşturuyor.

Bu nedenle Londra’nın hikâyesi, basitçe “beyaz nüfusun yerini başka nüfuslar aldı” şeklinde anlatılamaz.

Daha doğru ifade şudur:

Londra, birkaç kuşak içerisinde ulusal başkent olmaktan çıkıp küresel bir göç ve ekonomi merkezine dönüşürken, bu dönüşüm şehrin etnik yapısını da kökten değiştirdi.

1960’ların Londrası ile bugünün Londrası arasındaki en büyük farklardan biri tam olarak budur.

O dönemde Londra’nın kimliği büyük ölçüde İngiliz ve beyaz bir metropolün kimliğiydi. Bugün ise Londra’nın kimliği çok daha karmaşık: Güney Asya, Afrika, Karayipler, Avrupa, Ortadoğu ve dünyanın diğer bölgelerinden gelen toplulukların onlarca yıl boyunca üst üste eklenmesiyle oluşmuş çok katmanlı bir küresel metropol.

Ve bu süreç henüz tamamlanmış değil.

2024’te 9,1 milyonluk nüfusa ulaşan, aynı yıl yaklaşık 163 bin net uluslararası göç alan ve 2026 itibarıyla yeni nüfus projeksiyonlarında büyümeye devam etmesi beklenen Londra, demografik dönüşümünü hâlâ sürdürüyor.

Dolayısıyla 1961’de yaklaşık %98 White olan Londra ile bugün karşı karşıya olduğumuz Londra arasında yalnızca bir nüfus farkı yok.

Ortada, demografik kimliği birkaç kuşak içerisinde baştan aşağı değişmiş bir şehir var.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…