17:43:00

 Kan Filtreleme Yöntemi PFAS ve Mikroplastikleri de Azaltabilir mi?

Vücudumuz her gün farkında olmadan binlerce farklı kimyasal maddeyle karşı karşıya kalıyor. Bunların bir kısmı kısa sürede parçalanıp atılırken, bazıları ise çevrede ve insan bedeninde yıllarca kalabiliyor. Özellikle son yıllarda bilim insanlarının üzerinde en fazla durduğu kirleticiler arasında, “sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak da bilinen PFAS grubu ile mikroplastikler yer alıyor…

Bu maddeler; içme suyundan gıdalara, ambalajlardan tekstil ürünlerine, kozmetiklerden mutfak gereçlerine kadar pek çok kaynaktan insan vücuduna girebiliyor. Günümüzde yapılan araştırmalar, neredeyse tüm insanların kanında belirli düzeylerde PFAS bileşiklerine rastlanabildiğini gösteriyor. Mikroplastikler de benzer şekilde yalnızca okyanuslarda veya toprakta değil, insan kanında, akciğer dokusunda ve hatta plasentada bile tespit edilmiş durumda.

İşte tam da bu nedenle Almanya’dan gelen yeni bir araştırma, bilim dünyasında büyük ilgi uyandırdı.

Araştırmacılar, aslında ağır kolesterol hastalarını tedavi etmek amacıyla uygulanan bir kan filtreleme yönteminin, beklenmedik şekilde bazı PFAS bileşiklerini ve muhtemelen belirli mikroplastikleri de azaltabildiğini ortaya koydu.

Her ne kadar bu bulguların doğrulanması için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç duyulsa da, sonuçlar çevresel kirleticilerin insan vücudundan uzaklaştırılmasına yönelik yeni araştırmaların önünü açabilecek nitelikte görülüyor.

Aferez Nedir?

Araştırmada kullanılan yöntem, terapötik aferez ya da daha spesifik adıyla çift filtrasyonlu plazmaferez olarak biliniyor.

Bu tedavi, sıradan bir kan bağışından oldukça farklı bir işlem.

Önce hastadan belirli miktarda kan alınıyor.

Ardından özel bir cihaz yardımıyla kanın sıvı kısmı olan plazma, kan hücrelerinden ayrılıyor.

Plazma daha sonra son derece ince gözeneklere sahip özel filtrelerden geçirilerek belirli yağ molekülleri, lipoproteinler ve kolesterol taşıyan parçacıklar uzaklaştırılıyor.

Temizlenen plazma ise yeniden kan hücreleriyle birleştirilerek hastaya geri veriliyor.

Bu yöntem özellikle ailesel hiperkolesterolemi gibi ilaçlarla yeterince kontrol altına alınamayan ağır kolesterol hastalarında uzun yıllardır güvenle kullanılan ileri düzey bir tedavi olarak kabul ediliyor.

Amaç, kandaki zararlı kolesterol düzeylerini hızla düşürerek kalp ve damar hastalıkları riskini azaltmak.

Araştırmacılar ise bu tedavinin yalnızca kolesterolü değil, başka maddeleri de etkileyip etkilemediğini merak etti.

PFAS Neden Bu Kadar Önemli?

PFAS, yani per- ve polifloroalkil maddeler, yaklaşık 15 binden fazla sentetik kimyasalı kapsayan geniş bir grubu ifade ediyor.

Bu bileşikler suya, yağa ve yüksek sıcaklıklara karşı son derece dayanıklı oldukları için onlarca yıldır sanayide yaygın biçimde kullanılıyor.

Yapışmaz tava kaplamaları…

Su geçirmez kıyafetler…

Yangın söndürme köpükleri…

Yağ tutmayan gıda ambalajları…

Endüstriyel kaplamalar…

PFAS bileşikleri pek çok ürünün üretiminde görev alıyor.

Ancak bu dayanıklılık büyük bir sorunu da beraberinde getiriyor.

Doğada neredeyse hiç parçalanmıyorlar.

İnsan vücuduna girdiklerinde de yıllarca kalabiliyorlar.

Bu nedenle bilim insanları PFAS grubunu “forever chemicals“, yani “sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak adlandırıyor.

Son yıllarda yapılan çalışmalar, bazı PFAS bileşiklerinin uzun süreli maruziyetinin bağışıklık sistemi, karaciğer, hormon dengesi, kolesterol metabolizması ve bazı kanser türleriyle ilişkili olabileceğini düşündürüyor. Ancak her PFAS bileşiğinin aynı biyolojik etkiye sahip olmadığını da unutmamak gerekiyor.

Araştırma Nasıl Yapıldı?

Çalışma, Almanya’daki Dresden Teknik Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütüldü ve 4 Ağustos 2026’da Brain Health dergisinde yayımlandı.

Araştırmacılar, çift filtrasyonlu plazmaferez tedavisi gören hastaların kan örneklerini tedavi öncesi ve sonrasında karşılaştırdı.

Analizler bağımsız laboratuvarlarda doğrulandı.

Özellikle en iyi bilinen PFAS bileşiklerinden PFOA ve PFOS üzerinde yoğunlaşıldı.

Sonuçlar dikkat çekiciydi.

İki tedavi seansının ardından bazı hastalarda bu bileşiklerin kandaki düzeylerinde yaklaşık yüzde 25’e varan azalma gözlendi.

Bu oran bütün katılımcılar için aynı değildi.

Ancak araştırmacılar, elde edilen düşüşün tesadüfi olmayabilecek kadar belirgin olduğunu değerlendirdi.

Kirleticiler Yağlara “Otostop" Mu Çekiyor?

Çalışmanın en ilginç bölümlerinden biri ise bilim insanlarının ortaya attığı mekanizma oldu.

Araştırmacılar, bazı PFAS bileşiklerinin kan dolaşımında tek başına dolaşmak yerine, kolesterol taşıyan yağ parçacıklarına bağlanmayı tercih edebileceğini düşünüyor.

Bunu açıklarken de oldukça ilginç bir benzetme kullanıyorlar.

Onlara göre PFAS molekülleri adeta birer “lipid otostopçusu" gibi davranıyor.

Yani kendi başlarına filtreye takılmak yerine, yağ moleküllerine tutunarak filtreyle birlikte uzaklaştırılıyor olabilirler.

Henüz kesin olarak kanıtlanmamış olsa da, bu hipotez araştırmanın en dikkat çekici bilimsel çıkarımlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Mikroplastikler İçin de Umut Verici Bir İşaret

Araştırmanın en fazla dikkat çeken yönlerinden biri de mikroplastiklerle ilgili ilk gözlemler oldu.

Araştırmacılar, bazı hastalarda polietilen ve polistiren gibi belirli plastik türlerinin ölçülebilir seviyelerinde azalma tespit etti.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor.

Bu sonuçlar henüz kesin kabul edilmiyor.

Mikroplastiklerin ölçülmesi son derece karmaşık bir süreç ve kullanılan analiz yöntemleri arasında hâlâ standartlaşma sağlanabilmiş değil.

Dolayısıyla bilim insanları bu bulguların daha geniş hasta gruplarında ve farklı laboratuvarlarda doğrulanması gerektiğini özellikle vurguluyor.

Başka bir ifadeyle, bu çalışma “mikroplastiklerden kurtulmanın yolu bulundu" anlamına gelmiyor.

Ancak araştırmaya yeni bir kapı aralıyor.

Bu Tedavi Herkes İçin Uygun mu?

Hayır.

Bunun altını özellikle çizmek gerekiyor.

Terapötik aferez, sağlıklı insanların vücudunu “temizlemek" amacıyla uygulanan bir yöntem değil.

Oldukça özel ekipman gerektiren, uzman sağlık personeli tarafından gerçekleştirilen ve belirli tıbbi endikasyonlara sahip hastalarda kullanılan ileri düzey bir tedavi.

En sık kullanım alanlarından biri, genetik nedenlerle çok yüksek kolesterol düzeylerine sahip ve standart ilaç tedavilerinden yeterli fayda göremeyen hastalar.

Dolayısıyla bu araştırmanın sonuçları, aferezin bir “detoks" yöntemi olarak değerlendirilmesi gerektiği anlamına gelmiyor.

Bilim insanlarının ilgisini çeken nokta, mevcut bir tedavinin beklenmedik bir yan etkisinin keşfedilmiş olması.

Çevresel Kirleticilerle Mücadelede Yeni Bir Dönem Başlayabilir mi?

Son yıllarda mikroplastikler ve PFAS, çevre sağlığının en önemli araştırma alanlarından biri hâline geldi.

Bu maddelerin insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri henüz tam olarak çözülebilmiş değil.

Buna rağmen bilim dünyası, maruziyeti azaltmanın ve vücuda giren kirleticilerin davranışını anlamanın geleceğin en önemli sağlık başlıklarından biri olacağı konusunda büyük ölçüde hemfikir.

Dresden Teknik Üniversitesi‘nin yürüttüğü bu çalışma da tam bu nedenle dikkat çekiyor.

Çünkü araştırmacılar ilk kez, yıllardır kolesterol tedavisinde kullanılan bir yöntemin çevresel kirleticiler üzerinde de etkili olabileceğine dair biyolojik kanıtlar sunuyor.

Bununla birlikte, araştırmanın henüz erken aşamada olduğunu unutmamak gerekiyor. Çalışma sınırlı sayıda hasta üzerinde gerçekleştirildi ve özellikle mikroplastiklerle ilgili bulguların bağımsız araştırmalarla doğrulanması gerekiyor. Ayrıca aferezin bu maddeleri ne ölçüde uzaklaştırdığı, etkinin ne kadar sürdüğü ve bunun sağlık sonuçlarına gerçekten yansıyıp yansımadığı da henüz bilinmiyor.

Yine de bilim tarihi, birçok önemli keşfin başlangıçta başka bir amaçla yürütülen araştırmalar sırasında ortaya çıktığını gösteriyor. Terapötik aferezin PFAS ve mikroplastikler üzerindeki olası etkisi de bunlardan biri olabilir.

Eğer gelecekte yapılacak geniş ölçekli çalışmalar bu ilk bulguları doğrularsa, bugün yalnızca ağır hiperkolesterolemi tedavisinde kullanılan bu yöntem, çevresel kirleticilerin insan vücudundaki davranışını anlamada da yeni bir araştırma alanının kapısını aralayabilir. Bu da hem çevre sağlığı hem de koruyucu tıp açısından önümüzdeki yıllarda yakından takip edilmesi gereken gelişmelerden biri olmaya aday görünüyor.

Bu haber özelinde birkaç noktaya dikkat etmek gerekir:

• Çalışma hakemli bir dergide yayımlanmış olsa da, tek bir çalışma niteliğindedir.
• İncelenen hasta sayısı sınırlıysa (makalenin ayrıntılarına bakmak gerekir), sonuçlar ön bulgu olarak değerlendirilir.
• Özellikle mikroplastiklerin azaldığı yönündeki kısım, araştırmacıların da temkinli yaklaştığı bir sonuçtur. PFAS için veriler daha güçlü görünürken, mikroplastikler konusunda daha fazla doğrulayıcı çalışmaya ihtiyaç vardır.
• Ayrıca tedavi gören kişiler sağlıklı gönüllüler değil, şiddetli hiperkolesterolemisi nedeniyle terapötik aferez uygulanan hastalardır. Dolayısıyla sonuçlar genel nüfusa doğrudan genellenemez.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…