Diğer Bitki Toplulukları İçin de Geçerli Olabilir…

07:47:41

Panama'daki Tropik Ağaç 'Düşmanlarını' Yıldırımla Öldürmek Üzere Evrimleşti

Tonka fasulyesi ağaçları yıldırım çarpmalarından kurtuluyor ve güçlü elektrik şoklarını rakiplerini öldürmek için kullanıyor. Yıldırım genellikle ormanlarda yıkımın habercisi olarak görülür, patlamalarıyla ağaçları öldürür ya da onlara zarar verir. Ancak Panama'nın ova yağmur ormanlarında, yüksek tropik ağaç türlerinden biri, doğanın bu gücünü kendi yararına kullanmak üzere evrimleşmiş olabilir…

Yeni bir araştırmaya göre, tonka fasulyesi ağacı (Dipteryx oleifera) aslında yıldırım çarpmasından fayda sağlıyor bile olabilir.

Bilim insanları, bu ağaçların sadece bu elektriksel karşılaşmalardan zarar görmeden kurtulmakla kalmayıp, yıldırımın rakiplerine ve tonka fasulyesi ağaçlarına yapışan parazit sarmaşıklara da zarar verdiğini keşfetti. Araştırmacılar bulgularını 26 Mart'ta New Phytologist dergisinde yayımladı.

Cary Ekosistem Çalışmaları Enstitüsü'nde orman ekoloğu olan çalışmanın başyazarı Evan Gora yaptığı açıklamada, “Bu çalışmayı 10 yıl önce yapmaya başladık ve yıldırımın pek çok ağacı, özellikle de çok büyük ağaçları öldürdüğü çok açık bir şekilde ortaya çıktı” dedi. Gora, “Ancak Dipteryx oleifera sürekli olarak hiçbir hasar göstermedi” dedi.

Tropikal ormanlarda yıldırım, özellikle karbon depolamada ve biyolojik çeşitliliği desteklemede kilit rol oynayan en büyük, en yaşlı ağaçlar arasında ağaç ölümlerinin önemli bir nedenidir.

Yıldırımın orman yapısını ve tür kompozisyonunu nasıl şekillendirdiğini anlamak, bu ekosistemlerin iklim değişikliği karşısında ne kadar dirençli olduğuna ışık tutabilir. Ancak yıkımın ortasında araştırmacılar şaşırtıcı bir şey fark ettiler: bir tür gelişiyor gibi görünüyordu.

Araştırmacılar, yıldırımları izlemek için elektrik alan sensörleri ve kameralardan oluşan özel yapım bir sistem kullanarak Panama'nın Barro Colorado Doğa Anıtı'ndaki yaklaşık 100 yıldırım olayını inceledi.

Yıldırımların düştüğü noktaları tam olarak takip edebilmek için bilim insanları yüksek çözünürlüklü bir algılama sistemi geliştirdiler. Orta Panama boyunca yerleştirilen bir anten dizisi, yıldırımlardan gelen radyo dalgalarını tespit etti. Araştırmacılar, dizideki her bir sensör tarafından kaydedilen enerji modellerini analiz ederek, yıldırımın düştüğü noktayı yüksek doğrulukla belirleyebildiler.

Yerinde yapılan araştırmalar ve drone görüntüleriyle birleştirildiğinde, ekip yıldırım düşen orman alanını tam olarak belirleyebildi ve ağaçların zaman içindeki durumunu izleyebildi.

Araştırmacılar, D. oleifera'nın yıldırım çarptıktan sonra sürekli olarak çok az hasar gören veya hiç hasar görmeyen bir tür olarak öne çıktığını buldular.

Yıldırım çarpmalarının tonka fasulyesi ağaçları ve komşuları üzerindeki etkisinin daha uzun vadeli bir resmini elde etmek için ekip, onlarca yıllık ağaç krokisi kayıtlarını analiz etti.

“Bu 40 yıl boyunca, Dipteryx oleifera'nın yanında yaşamanın ölçülebilir, tespit edilebilir bir tehlikesi var. Bir ağaç olarak, o ormandaki diğer büyük yaşlı ağaçların yanında yaşamaktan çok daha fazla ölme ihtimaliniz var,” diyor Gora.

Ortalama olarak, her yıldırım çarpması yakındaki ağaç biyokütlesinin 2,4 tondan (2 metrik ton) fazlasını ve tonka fasulyesinin kanopisini istila eden lianaların (parazit sarmaşıklar) yaklaşık %80'ini öldürdü.

Gora, bu ağaçların yıldırımlara karşı dayanıklılığının ardındaki anahtarın fiziksel yapılarından kaynaklandığını düşünüyor. Geçmiş çalışmalar, ağacın yüksek iç iletkenliğe sahip olduğunu ve yıldırım akımının iyi yalıtılmış bir tel gibi zarar verici ısı oluşturmadan akmasını sağladığını öne sürdü.

Büyük -40 metre- büyüme ve yüzyıllarca yaşama eğiliminde olduğundan, tek bir tonka fasulyesi ağacının olgunluğa ulaştıktan sonra en az beş kez vurulduğu tahmin edilmektedir, her vuruş sarmaşıkların ve rakiplerin temizlenmesine yardımcı olur ve gelişmesine yardımcı olmak için gölgelik açar.

Araştırmacılar, yıldırım çarpmasının ömür boyu tohum üretiminde 14 kat artışa yol açarak türe büyük bir üreme avantajı sağlayabileceğini tahmin ediyor.

Çalışmada yer almayan Melbourne Üniversitesi'nden bahçecilik uzmanı Gregory Moore, bulguların muhtemelen diğer türler için de geçerli olduğunu söyledi. “Bu tür bir çalışma, ağaçların geniş ölçüde ayrıldığı ormanlık alanlar veya alçak ormanlık alanlar gibi ağaçların hakim olduğu diğer bitki toplulukları için de geçerli olabilir, yani tropikal bir orman gibi değil” diyen Moore, diğer uzun ağaçların da yıldırım çarpmalarının muhtemel hedefi olduğunu sözlerine ekledi.

“Bazı ağaçların birden fazla yıldırım çarpmasına rağmen hayatta kalabildiğini uzun zamandır biliyoruz” diyen Moore, bazı uzun ağaçların Avustralya'daki orman yangınlarında hayatta kaldığını ve komşularının üzerinde yükseldiğini, bunun da onları yıldırım çarpmaları için başlıca hedef haline getirdiğini belirtti.

“Taçlarının tepesi havaya uçtuğu için genellikle geyik olarak adlandırılırlar, ancak yıldırım çarptıktan sonra yüzyıllarca hayatta kalabilirler” dedi.

Gora ve meslektaşları şimdi araştırmalarını Afrika ve Güneydoğu Asya'daki diğer ormanlara genişleterek yıldırımın diğer türlere fayda sağlayıp sağlamadığını öğrenmeye çalışıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…