Bekleyip Görmek Zorundayız…

23:27:12

COVID-19 ABD'de ve Dünyada Yaşam Beklentisi Oranlarını Nasıl Değiştirdi?

COVID-19 şimdiye kadar dünya çapında çok sayıda ölüme neden olarak yaşam beklentilerinin düşmesine yol açtı. Tarihsel olarak, ülkeler 1918 gribi ve iki dünya savaşı gibi diğer “ölüm şoklarını” bir ilâ iki yıl içinde atlatmıştır. Ancak pandeminin şoku pek çok yerde devam ediyor. Nature Human Behavior'da 17 Ekim'de yayınlanan bir çalışma, bilim insanlarının 2020'den itibaren analiz ettikleri önceki verilere dayanarak 2021 boyunca 29 ülkedeki yaşam beklentisi eğilimlerini inceledi ve COVID-19'un 2021'deki yaşam beklentisi kayıplarının çoğunu oluşturmaya devam ettiğini buldu.

Ancak pandemiden kaynaklanan bu yaşam beklentisi kayıpları, her ikisi de daha düşük COVID-19 ölümlerine katkıda bulunan nispeten yüksek aşılama ve enfeksiyon kaynaklı bağışıklık oranlarına sahip bazı ülkelerde dağılıyor. Batı Avrupa'daki dört ülke – Belçika, Fransa, İsviçre ve İsveç – nüfuslarının yaşam beklentisini pandemi öncesi seviyelere tamamen geri getirdi ve diğer dördü bunu neredeyse yaptı, diğer ülkeler ise 2021'e kıyasla 2020'de ek kayıp yaşamadı. Ancak ABD ve Doğu Avrupa'daki birçok ülke de dahil olmak üzere 11 ülke aşırı ölüm kaydetmeye devam ediyor.

Max Planck Demografik Araştırmalar Enstitüsü'nde araştırmacı bilim insanı ve makalenin ortak yazarı Jonas Scholey, “Ulusların ciddi ve tarihi yaşam beklentisi kayıplarından kurtulmasının gerçekten mümkün olduğunu gördük” diyor. “Ancak bizim örneklemimiz içinde bu bir norm değildi.”

Ülkeler arasındaki farklılıkların nedenleri, şaşırtıcı olmayan bir şekilde, sağlık sistemlerinin COVID-19 hastalarına bakma yükünden geri dönme konusunda ne kadar dirençli olduğuyla ilgilidir. Aynı zamanda ülkelerin pandemi öncesinde mevcut olan temel sağlık eğilimleriyle de ilgilidir.

COVID-19 özellikle 60 yaş ve üzeri kişileri çok etkilediğinden, en iyi toparlanan ülkeler, başarılı aşılama kampanyaları ve antiviral tedavi ve yoğun bakım sağlama kapasitesi sayesinde bu popülasyondaki aşırı ölüm oranını en hızlı şekilde düşüren ülkeler olmuştur. İncelenen ülkeler arasında en etkileyici iyileşmeyi gösteren Belçika, bu alanlarda özellikle güçlüydü; 60 yaş ve üstü kişiler için yaşam beklentisi oranları 2020'de yaklaşık bir yıl düştü, ancak 2021'de yaklaşık 10 ay artarak neredeyse 2019 seviyelerine geri döndü.

ABD 2021'de yaşlılar arasındaki ölüm oranlarını da iyileştirdi, ancak bu kazanımlar, silah şiddeti ve aşırı dozda opioid kullanımı da dahil olmak üzere genç nüfus arasındaki ölümlerdeki artışlarla dengelendi. COVID-19'un neden olduğu ölümlerin yanı sıra, obezite ve Tip 2 diyabet gibi diğer kronik hastalıklara bağlı ölümler de artmaya devam ederek çalışma çağındaki nüfus arasında ölüm oranlarını yüksek tuttu. Genel olarak, ABD'de beklenen yaşam süresi pandemi sırasında, pandemiye kıyasla iki yıldan fazla düşmüştür.

Scholey, Doğu Avrupa'da ortalama yaşam süresindeki kalıcı kayıpların, pandeminin ezici etkisinden hâlâ kurtulamamış olan çökmüş sağlık sistemlerinden kaynaklandığını söylüyor. “Sağlık sistemlerinin son 2,5 yılda yaşadıkları şoku ne kadar hızlı atlatabilecekleri konusunda hiç de iyimser değilim” diyor. “Bununla sağlık sistemindeki insanları da kastediyorum; bazıları istifa etti ve diğerleri tükenmişlikten muzdarip ve bu da sağlık sistemlerinin yapabileceklerini etkiliyor.” Doğu Avrupa'daki birçok ülke 2021'de 2020'ye kıyasla daha derin yaşam beklentisi kayıpları gösterdi; örneğin Bulgaristan ve Slovakya nüfuslarının her ikisi de 2021'de COVID-19 nedeniyle yaklaşık iki yıl kaybetti; bu, 2020'de sırasıyla kaydettikleri 18 aylık ve 9 aylık açıklardan daha yüksek.

Pandeminin uzun vadede yaşam beklentisi üzerinde ne kadar büyük bir etkisi olacağını belirlemek için henüz çok erken. Ayrıca, kanser ve kalp hastalığı gibi ölüm oranı üzerinde nihai bir etkiye sahip olabilecek hastalıklar için gecikmiş sağlık hizmetlerinin etkisini değerlendirmek de bu noktada imkansız. Uzmanlar, COVID-19 nedeniyle tedavilerini atlayan ya da tedavi olamayan insanların sonuçlarının önümüzdeki birkaç yıl içinde ölüm oranı ve yaşam beklentisi trendlerinde ortaya çıkmasını bekliyor.

Scholey, yine de dünya nüfusunun daha büyük bir kısmının aşılanmış olmasıyla birlikte, önümüzdeki yıl ülkelerdeki yaşam beklentisi kayıplarının bir kısmının tersine dönmeye başlayabileceğini söylüyor. “Bu kış – COVID-19'dan kaynaklanan – aşırı ölümlerin birçok ülkede son iki yılda olduğu kadar belirgin olmayacağı konusunda ihtiyatlı bir iyimserlik içindeyim. Ancak SARS-CoV-2 gibi öngörülemez bir virüs söz konusu olduğunda, bunu bekleyip görmek zorundayız.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…