07:36:29

Bağışıklığımızı Atlatan Kabus COVID Varyantı Yola Çıktı…

XBB adı verilen yeni koronavirüsün yeni bir alt varyantı, bu hafta başında Singapur’da kendini çarpıcı bir şekilde duyurdu. Yeni COVID vakaları bir günde iki kattan fazla artarak Pazartesi günü 4.700’den Salı günü 11.700’e çıktı ve bunun nedeni neredeyse kesinlikle XBB. Aynı alt varyant çok kısa bir süre önce Hong Kong’da da ortaya çıktı. Yaklaşık bir yıl önce başlayan rekor enfeksiyon dalgasına neden olan SAR-CoV-2 virüsünün Omicron varyantının yüksek oranda mutasyona uğramış bir soyundan gelen XBB, birçok yönden virüsün şimdiye kadarki belkide en kötü formudur. Önceki tüm varyant veya alt varyantlardan daha bulaşıcı görünüyor. Ayrıca monoklonal tedavilerin antikorlarından kaçarak, potansiyel olarak COVID tedavisi olarak bütün bir ilaç kategorisini etkisiz hale getirmekte.

Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi‘nde halk sağlığı uzmanı olan Amesh Adalja, XBB ile ilgili olarak basına verdiği demeçte, “Muhtemelen bağışıklık sistemini en çok bozan varyanttır ve mevcut monoklonal antikor temelli tedaviler ve önleme stratejisi için sorun teşkil etmektedir” dedi.

Kötü haber bu. İyi haber ise, orijinal aşılar XBB’ye karşı daha az etkili olsa da, Pfizer ve Moderna’nın yeni “bivalent” aşı takviyeleri XBB’ye karşı gayet iyi çalışıyor gibi görünüyor. Bu aşılar tüm enfeksiyonları ve yeniden enfeksiyonları önlemeyecek, ancak hastaneye yatışa veya ölüme yol açabilecek ciddi enfeksiyon olasılığını önemli ölçüde azaltacaktır. Adalja, “Bağışıklığı aşan varyantlarda bile, en önemli şey olan ciddi hastalığa karşı aşı koruması bozulmadan kalmaktadır” dedi.

Baylor College‘de aşı geliştirme uzmanı olan Peter Hotez, yeni koronavirüs daha bulaşıcı ve belirli ilaç türlerine karşı daha dirençli olacak şekilde geliştikçe, güçlendiricilerinizi güncel tutmanın “gelebileceklere hazırlık için yapabileceğiniz en etkili şey” olduğunu söyledi.

Bilim insanları XBB’yi ilk kez Ağustos ayında tanımladı. Bu, temel Omicron varyantından evrimleşen ve virüsün kilit kısımlarında, özellikle de virüsün hücrelerimize tutunmasına ve enfekte olmasına yardımcı olan spike proteini üzerinde giderek daha fazla mutasyon biriktiren birkaç ana alt varyanttan biridir.

XBB, spike boyunca en az yedi yeni mutasyona sahip. Bu mutasyonlar bir araya geldiğinde, alt varyantın bağışıklık sistemlerimiz tarafından tanınmasını zorlaştırmakta ve dolayısıyla antikorlarımızdan kaçma ve hücrelerimize girerek enfeksiyona neden olma olasılığını artırmaktadır.

Bu mutasyon birikimi şaşırtıcı değil. Spike proteini boyunca meydana gelen değişiklikler, pandemi dördüncü yılına doğru ilerlerken SARS-CoV-2’nin başlıca yeni varyantlarının ve alt varyantlarının çoğunu karakterize etmiştir.

Şaşırtıcı olan, XBB’nin yeni koronavirüsün bir sonraki baskın formu olmak için savaşırken ne kadar çok rekabete sahip olduğudur. Diğer birkaç Omicron alt varyantı da dolaşımdadır. Hepsi de oldukça evrimleşmiş durumda. Birçoğu, özellikle sivri uçtaki anahtar mutasyonların bir alt kümesini paylaşıyor.

Dolayısıyla XBB Asya’da tutunurken, XBB’nin BQ.1.1 adlı yakın bir kuzeni Avrupa’da ve bazı ABD eyaletlerinde hızla yayılmakta. BA.2.75.2 de dahil olmak üzere çekişme içinde olan başkaları da var. Hotez bu viral kuzenleri, klasik kelime oyununa ve yakın ilişkili virüslerin bilimsel tanımlamalarının karmaşasına bir gönderme olarak “Scrabble” alt varyantları olarak adlandırıyor.

Scrabble varyantları, bilim insanlarının “yakınsak evrim” olarak adlandırdıkları durumun bir göstergesidir. Yani, giderek daha fazla aynı mutasyonları toplayan ayrı viral alt soylar. Sanki Omicron’un çocuklarının hepsi ayrı ayrı ebeveynlerinden nasıl daha iyi bir virüs olacaklarını öğreniyor ve bu süreçte birbirlerine daha çok benziyorlar.

Bağışıklık-kaçış ortak niteliktir. Scrabble alt varyantlarından en az ikisi-XBB ve BQ.1.1- mevcut antikor tedavileri tarafından hemen hemen hiç tanınmıyor ve önde gelen haberci-RNA aşılarının ilk dozları tarafından üretilen antikorlar tarafından biraz daha az tanınıyor.

XBB ve kuzenleri, bazı tedavilerimizden ve daha az ölçüde de olsa orijinal aşılarımızdan kaçarak, yeni koronavirüsün genetik olarak nereye doğru gittiğini bize gösteriyor. Singapur gibi yerlerdeki mevcut enfeksiyon artışı, önümüzdeki kış veya ilkbaharda XBB veya akrabalarından biri her yerde baskın hale geldikçe, potansiyel bir küresel dalgalanmanın ön göstergesidir.

En kötü sonuçları hafifletmek mümkün. Geçmiş enfeksiyonlardan kalan doğal antikorlar hâlâ en iyi ve en dayanıklı antikorlardır. Sonsuza kadar dayanmazlar. Ancak birkaç ay veya potansiyel olarak bir yıl sürseler de kötü bir COVID vakasına yakalanma şansı oldukça düşüktür.

Pfizer ve Moderna bu yeni güçlendiricileri, özellikle SARS-CoV-2’nin hâlâ baskın formu olan ancak XBB ve diğer Scrabble alt varyantlarının onu geride bırakmasıyla hızla yok olan Omicron’un BA.5 alt varyantına saldırmak için bazı genetik talimatlar içerecek şekilde formüle etti.

Bivalent güçlendiriciler, Scrabble’lar da dahil olmak üzere BA.5 ile yakından ilişkili virüs formlarına karşı oldukça iyi çalışacakır. Hotez verdiği demeçte, “Bunun nedeni – güçlendiricilerdeki – iki bileşenden birinin BA.5’e karşı bir bağışıklık tepkisi oluşturması ve yeni Scrabble varyantlarının çoğunun orijinal Çin soyundan daha çok BA.5’e benzemesidir” dedi.

Elbette bunun anlamı, hızla gelişen virüse ayak uydurmak için eninde sonunda yeni bir güçlendiriciye daha ihtiyacımız olacağıdır. Elbette, iki değerlikli güçlendiriciler BA.5 ve BA.5’in yakın torunlarına karşı işe yarıyor. Peki ya XBB ve kuzenlerinden sonra gelen bir sonraki nesil Omicron alt varyantları ne olacak?

Her geçen gün daha fazla sağlık yetkilisi yıllık COVID aşısı fikrini benimsiyor. Hatta ABD Başkanı Joe Biden geçen ay yaptığı bir açıklamada bu fikri destekledi. Biden, “Virüs değişmeye devam ettikçe, artık aşılarımızı her yıl baskın varyantı hedef alacak şekilde güncelleyebileceğiz” dedi. “Tıpkı yıllık grip aşınız gibi.”

Ancak bazı epidemiyologların korktuğu gibi, doğal antikorlar daha hızlı kaybolur ve yeni koronavirüs hızlanan bir oranda mutasyona uğrarsa, yılda bir takviye yeterli olmayabilir. Yılda iki kez yeni takviyelere ihtiyacımız olduğu ortaya çıkarsa, endüstrinin yeterince hızlı yeni aşılar geliştirip geliştiremeyeceği ve sağlık kurumlarının bunları hızla onaylayıp onaylayamayacağı önemli bir endişe kaynağıdır.

Ancak daha da büyük bir soru var. Nebraska Üniversitesi Tıp Merkezi‘nde bulaşıcı hastalıklar uzmanı olan James Lawler, “Daha önemli olan faktör, insanların daha yeni bir aşı yaptırmasıdır” dedi.

Her altı ayda bir yeni bir aşı yapılsa bile, ciddi hastalık ve ölüm oranlarında bir fark yaratacak kadar insan bunu yaptırabilecek mi? Takviye aşılarını olanlar küresel olarak azalıyor.

XBB kötü bir alt varyanttır. Ancak bu COVID ile ilgili son söz değil. Yeni-koronavirüs mutasyona uğramaya devam edecek ve birçok insan dikkat etse de etmese de antikorlarımızdan kaçmanın yeni yollarını bulacak.

Virüsün bizimle işi bitmedi. Bu da bizim onunla işimizin bitmeyeceği anlamına geliyor. Güçlenmek lazım. Ve belki de 2023’te tekrar güçlenmeye hazır olmanız lazım.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

21:10:18

BQ.1.1'den XBB'ye ve ötesine: Omicron varyantlarının parçalanması Covid'in bir sonraki aşamasını nasıl şekillendirebilir?

Amerika Birleşik Devletleri, Omicron varyantının BA.5 soyu tarafından yönlendirilen dalganın gerilemesiyle vakaların ve hastaneye yatışların azaldığı – göreceli – bir Covid-19 durgunluğu içinde. Ancak sanki beklenen sonbahar ve kış dalgasının bir habercisine ihtiyacımız varmış gibi, Covid bazı Avrupa ülkelerinde yükselişte. Farklı olan, en azından şimdilik, dalgayı iten tek bir varyant olmaması. Aksine, bilim insanları bir sonraki baskın tür olmak için birbirleriyle yarışan bir dizi yeni Omicron formunu takip ediyor. Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri bu hafta yaptıkları açıklamada, bilim insanlarının Omicron'un 300'den fazla alt türünü izlediğini söyledi.

SARS-CoV-2 virüsünün evriminde şu anda neler oluyor?

Virologların izlediği suşlar – BA.2.75.2'den BQ.1.1'e XBB'ye ve ötesine (“İsimler gülünç hale geliyor” diyor Imperial College London'da bir virolog olan Thomas Peacock) – kendileri BA.2 ve BA.5 gibi daha önceki Omicron formlarının torunlarıdır. Bu, Omicron'un yaklaşık bir yıl önce ortaya çıkmasından bu yana, koronavirüsün evriminin, Alfa'dan Delta'ya ve orijinal Omicron'a kadar çok farklı varyantların daha önce art arda gelmesinden ziyade, influenza ile görülen “sürüklenme” ye nasıl daha çok benzediğinin bir örneğidir.

Peacock, “Bu biraz da birkaç yıllık gripte görmeyi beklediğimiz, ancak SARS-CoV-2 ile yaklaşık üç aya sıkıştırılmış bir durum” dedi.

Ancak Omicron soyları parçalanmaya devam etse bile, bilim insanları farklı alt soyların aynı mutasyonlardan bazılarını aldığını keşfettiler – buna “yakınsak evrim” deniyor. Bu örüntü, bu mutasyonların evrimsel bir avantaj sağladığını, virüsün aşıdan ve daha önceki Omicron soylarından gelen enfeksiyonlardan farklı koruma katmanlarına sahip insanlar arasında yayılmaya devam etmesine izin verecek bir avantaj sağladığını göstermektedir.

Ortaya çıkan alt varyantların ne kadar büyük ve zarar verici bir dalgaya yol açacağı tahmin edilemiyor. ABD'de, hangi dalga gelirse gelsin, şu an itibariyle günde ortalama 390 kişinin öldüğü bir temel üzerine inşa edilecektir. Ayrıca bir varyantın kuzenlerine üstün gelip gelmeyeceği ya da farklı kombinasyonların dünyanın farklı bölgelerinde yer edinip edinmeyeceği de belli değil. Burada yeni alt varyantların pandemiyi tamamen sıfırlayacak gibi görünmediğini not edelim: İnsanların aşılardan ve enfeksiyonlardan elde ettikleri bağışıklık, özellikle de takviyelerle güncel kalmışlarsa, çoğu kişi için ciddi sonuçlara karşı güçlü bir koruma sağlamaya devam edecektir.

Ancak bu yeni alt soylarla ilgili endişe sadece vakaları bir kez daha artırabilecek olmaları değildir. Halihazırda bazı monoklonal antikor tedavileri işe yaramaz hale gelmiş ve virüs evrimleştikçe terk edilmek zorunda kalınmıştır. Ve bazı laboratuvar deneylerinde, kalan antikor tedavileri – bebtelovimab ve Evusheld – bazı yeni varyantlara karşı koyamıyor. Daha Pazartesi günü, Gıda ve İlaç İdaresi, bağışıklık sistemi baskılanmış kişilere maruziyet öncesi tedavi olarak korumalarını güçlendirmek için verilen Evusheld'in belirli SARS-2 varyantlarını nötralize edemediği konusunda uyarıda bulundu. Bu durum, ağır Covid riski yüksek olan kişileri daha da savunmasız bırakabilir.

Peacock bir not ekliyor: Gelecekte karşılaşacağımız SARS-2 suşlarının Omicron'dan türemeye devam etmesi mümkün olsa da, Omicron benzeri başka bir olay meydana gelebilir. Yani, SARS-2'nin soy ağacının uzak bir bölümünden gelen bir varyant aniden ortaya çıkabilir ve tıpkı orijinal Omicron'un geçen yıl Şükran Günü'nde yaptığı gibi, manzaradaki diğer her şeyi geride bırakabilir.

Peacock, “Ayrıca Omicron'un birinci yıldönümüne yaklaşıyoruz, yani başka bir şey gelip diğer her şeyin neslini tüketebilir” dedi. “SARS-CoV-2'nin bunu bir kez yaptığını ve kesinlikle tekrar yapabileceğini asla unutmamalıyız. Herkes tüm bu alt soylardaki bu küçük değişikliklere bakıyor ve aniden Pi geliyor ve hepsini bombalıyor” diyen Peacock, Yunan alfabesindeki bir sonraki harfe atıfta bulunarak, bu harfin muhtemelen bir sonraki ana varyanta verileceğini söyledi.

Genel olarak, SARS-2'nin evriminde şu anda neler oluyor?

Diğer virüsler için değil ama SARS-CoV-2 için oldukça eşi benzeri görülmemiş bir yakınsak evrim görüyoruz. Başka bir deyişle, her şey farklı yerlerde başlamış olsa da – bazıları BA.2, bazıları BA.5 – her şey aynı yöne doğru geri dönüyor. Aynı mutasyonları alıyorlar, bu da şu anda ortamda çok güçlü bir seçici baskı olduğunu gösteriyor, bu da elbette insanların bağışıklığı ya da herkesin varsaydığı şey.

Yeni varyantlar ortaya çıktığında insanların duymuş olabileceği şeylerden biri de bunların “şimdiye kadarki en bağışıklıktan kaçan” varyantlar olduğudur. Tanım gereği, mevcut bağışıklık ortamımızda ortaya çıkan ve iyi yayılan herhangi bir varyantın, dolaşıma girmek için tüm bu bağışıklıktan kaçabilmesi gerekmez mi? Beklememiz gereken bu değil mi?

T. Peacock: Evet, kesinlikle bekleniyor. Sürüklenme böyle olur.

Beklenen bir şeyse, endişelenmek için bir sebep var mı? Tedaviler üzerindeki etkinin yanı sıra, bu alt soyların aşı etkinliği üzerinde ne tür bir etkisi olabileceğine dair bir fikir var mı? Avrupa ve ABD'deki ülkeler, Omicron'u açıklayan bu iki değerlikli güçlendiricileri piyasaya sürüyor, ancak Omicron'un önceki formları.

T. Peacock: Bunu söylemek çok zor çünkü tamamen eşleşmiş bir virüse karşı aşı etkinliğinin ne olacağını gerçekten bilmiyoruz. Bu veriler biraz zaman alır. Ancak muhtemelen her zaman olduğu gibi, enfeksiyona ve semptomatik hastalığa karşı korumada bir miktar düşüş olacaktır, çünkü şu anda bir uyumsuzluk var. Ancak ağır hastalık ve ölüm gibi durumlar çok daha iyi korunacak ve çok daha az dramatik bir düşüş yaşanacak, hatta belki de hiç yaşanmayacaktır.

Bu virüsün geçirdiği onca evrime rağmen hala yeni mutasyonlar bulması ve hala enfekte olabilmesi, çoğalabilmesi ve bunun gibi şeyleri yapabilmesi şaşırtıcı mı? Pandeminin başlarında uzmanların bir virüsün işlevini kaybetmeden önce tolere edebileceği çok fazla mutasyon olduğundan bahsettiklerini hatırlıyoruz. Henüz o noktaya gelmedik mi?

T. Peacock: İnsanlar geriye dönüp bazı mevsimsel koronavirüslere baktılar ve mutasyonlara karşı çok fazla toleransları olduğunu gördüler ve SARS-CoV-2 de açıkça çok fazla toleransa sahip olduğunu gösteriyor.

En azından Avrupa'nın bazı bölgelerinde şu anda bazı vakaların yeniden canlandığını görmeye başlıyorsunuz, ancak bunu yönlendiren yepyeni bir varyant gibi değil. Peki şu anda iletimle ilgili neler oluyor ve bu yeni varyantlar çığ gibi büyürken ve BA.5 gerilemeye devam ederken neler olabilir?

T. Peacock: İnsanlar, yayılma konusunda yeni alt soylardan daha az iyi olan ancak yine de bazı antijenik mutasyonlara sahip olan bazı varyantların – örneğin birkaç Avrupa ülkesinde oldukça yüksek olan BA.4.6, BF.7 – kış boyunca alacağımız bu varyant dalgasının öncüsü olabileceğini, ancak gerçekten kötü olanların hâlâ yüzde bir veya birkaç yüzde puan yaygınlıkta olduğunu söylüyorlar. Yani dalga geldiğinde ilk gelenlerin yerini şu anda daha düşük prevalanslı olan bu daha kötü olanlar alacak. Sonunda bir karışım elde edebiliriz ve farklı ülkeler farklı karışımlara sahip olabilir.

Avrupa'da okulların açılması, ani bir soğuk hava dalgası – belki biraz mevsimsellik söz konusudur – ve bağışıklığın azalması da buna eklenebilir. Her şey aynı anda oluyor ve her bir katkının ne olduğu belli değil. Ancak şu anda değişkenler buna neden olmuyorsa, birkaç hafta içinde olacaklarını düşünüyoruz.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…