15:00:27

“Hormonlu Tavuk” Bir Mit: Türkiye’de Tavuklarda Hormon Kullanımı Yasak ve Denetim Altında

Sosyal medyada dolaşan “çok tavuk yiyen erkekte meme büyür” iddiasının kaynağı genelde birkaç yanlış anlama ve abartının birleşimi: insanların “hormonlu tavuk” kavramını büyütmesi (gerçekte birçok ülkede kümes hayvanlarında büyüme hormonu kullanımı yasak veya sınırlı), yemdeki soya gibi bitkisel östrojen benzeri maddelerin doğrudan insanlarda hormonal etkiler yaratacağı varsayımı, ve ergenlik/ilaç/kronik hastalık gibi gerçek gynecomastia nedenlerinin göz ardı edilmesi…

Ayrıca tek tük gözlemler veya anekdotlar (örneğin kilolu erkeklerde göğüs görünümü) genellikle genelleştirilip viral başlıklara dönüşüyor.

Normal koşullarda tavuk eti yiyerek erkeklerde meme büyümesi (genuine gynecomastia) oluşacağına dair güvenilir, güçlü bir bilimsel kanıt yok.

1. Endüstride tavuklara büyüme hormonu verilmesi yaygın bir uygulama değildir ve birçok ülkede yasaktır. ABD ve AB düzenleyicileri, kümes hayvanlarında büyütme amacıyla steroid hormon kullanımını onaylamamış veya yasaklamıştır; bu yüzden “hormonlu tavuk” iddiası büyük ölçüde mitten ibarettir.

2. Tıbbi çalışmalarda ve olgu serilerinde tavuk veya kırmızı et tüketimi ile erkeklerde meme büyümesi arasında ilişki saptandığına dair sağlam kanıt bulunmamıştır. Bir çalışmada et tüketimi ile gynecomastia derecesi arasında korelasyon bulunmadığı raporlanmıştır; popüler iddiaları da bağımsız doğrulama kuruluşları çürütmüştür.

3. Gerçek gynecomastia’nın (dokusal meme büyümesi) başlıca nedenleri ergenlikteki hormon değişimleri, bazı ilaçlar, kronik hastalıklar (karaciğer, böbrek), hormonal tümörler veya sistemik hormonal dengesizliklerdir. Aşırı kilo ise yağ birikimi şeklinde görünüm verir (pseudogynecomastia) ve doğrudan besin kaynaklı östrojen alımından farklı mekanizmalarla ilişkilidir. Bu yüzden meme büyümesi şüphesi olanların önce tıbbi değerlendirme alması gerekir.

4. Teorik olarak bazı bitkisel östrojen benzeri maddeler (ör. soya izoflavonları) hormon etkisi yapabilir; tavuk yeminde soya kullanılması nedeniyle “dolaylı östrojen” iddiaları konuşulur. Ancak mevcut kanıtlar bu yolla normal beslenme düzeyinde anlamlı bir erkeklerde meme büyümesine yol açtığını göstermiyor. Ayrıca hormon kalıntıları ve gıda güvenliği üzerine yapılan modern değerlendirmeler riskleri sınırlı buluyor veya düzenleyici kuruluşların izlediği sınırlar içinde tutulduğunu söylüyor.

İnternette dolaşan “hormonlu tavuk yersen erkeklerde meme büyür” anlatıları bilimsel temelden yoksun; tavuklarda büyüme hormonu kullanımı yasak/denetimli ve epidemiyolojik/kliniki çalışmalar doğrudan bağlantı göstermiyor. Eğer kendinizde veya bir tanıdığında meme büyümesi gözlüyorsanız, doğru yaklaşım bir endokrinolog veya genel cerrahi/örgüt klinisyeni tarafından değerlendirilmek; diyet tek başına suçlanmamalıdır.

Bilimsel çalışmalar ve düzenleyici kurum incelemeleri, normal beslenme düzeyinde tavuk eti tüketiminin erkeklerde gerçek meme dokusu büyümesine yol açtığını desteklemiyor; olsa olsa yanlış yorumlanan vakalar veya yağ birikimine bağlı görünüm (pseudogynecomastia) söz konusu olabiliyor.

Türkiye’de tavuklara büyüme hormonu verme uygulaması yasaktır ve pratikte uygulanmamaktadır; sektör büyüme için hormon kullanmıyor, genetik ıslah, yem formülasyonu ve yetiştirme teknikleriyle üretimi hızlandırıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bilgilendirmesine ve Türk Gıda Kodeksi düzenlemelerine göre etlik piliç ve yumurta tavuklarında büyüme amaçlı hormon kullanımı hukuken yasak; bakanlık yıllardır yapılan denetimlerde hormon kullanımı tespit edilmediğini bildiriyor. Bu nedenle “Türkiye’de hormonlu tavuk” iddiası hem mevzuata hem de yürütülen uygulamalara aykırı. Öte yandan kümes hayvanlarının hızlı büyümesi, hormon değil genetik seçilim, yüksek enerjili ve dengeli yemler, aşı/sağlık yönetimi ve modern yetiştirme yöntemleriyle sağlanıyor. Bu, hem Türkiye’de hem uluslararası literatürde ortak görüş.

Denetim ve gıda güvenliği: Türkiye’de gıda mevzuatı, ithal edilen ve yerli üretim et ürünlerinin denetimini kapsıyor; hormon kalıntılarına ilişkin analizler ve kontroller mevzuata göre yapılabiliyor. Avrupa Birliği ve uluslararası kurumlar da et üretiminde hormon kullanımını uzun süredir kısıtlamış veya yasaklamıştır; bu çerçeve Türkiye’deki uygulamaları da dolaylı olarak etkiliyor.

Peki tüm bu bilgilere rağmen hâlâ neden konuşuluyor:

Sosyal medyada yaygın iddiaların kaynağı genellikle etiketlerdeki “hormonsuz” ibarelerinin yanlış yorumlanması, yemde kullanılan soya gibi bitkisel bileşenlerin “östrojen benzeri” ifadelerle karıştırılması ve tüketicinin tavuğun büyüme hızını anlamakta güçlük çekmesidir. Bilimsel değerlendirmeler, normal tüketim düzeylerinde gıda kaynaklı hormonların (veya hormon kalıntılarının) insanlarda hormonal bozukluk oluşturduğuna dair güçlü kanıt göstermemiştir; yine de denetim ve şeffaflık önem taşıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:29:30

Araştırmaya Göre Gıda İsrafının %80’i Yarım Yamalak Tavuk Kanadı Yeme Tekniğinden Kaynaklanıyor

Her yıl ülke genelinde yaklaşık 50 milyon ton etin çöpe atılmasından beceri eksikliğinin sorumlu olduğu sonucuna varan Minnesota Rochester Üniversitesi araştırmacıları tarafından Salı günü yayımlanan yeni bir çalışma, gıda israfının %80’inden fazlasının yarım yamalak tavuk kanadı yeme tekniklerinden kaynaklandığını ortaya koydu.

“Amerikalılar her gün dünyanın geri kalanını beslemeye yetecek kadar yenilebilir proteini çöpe atıyor çünkü bir düzine tavuk kanadı sipariş ediyor, birkaç ısırık alıyor ve daha iyi kısmına gelmeden duruyorlar” diyen çalışmanın yazarlarından tarım ekonomisi profesörü Casey Evanson, insanların tavuk kanatlarının kemiklerini kırma ve son et parçalarını dişleriyle çıkarma gibi temel yöntemler konusunda eğitilmeleri halinde ABD çöplüklerine atılan çöpün yarısının ortadan kaldırılabileceğini belirtti.

“Araştırmamıza göre, eğer Amerikalılar ellerini taşın altına koymaya, ellerini kirletmeye ve kemikleri gerçekten emerek temizlemeye istekli olsalardı, gıda atıklarımızı bitmemiş ranch ve mavi peynir küvetlerimizden biraz daha aşağıya indirebilirdik. Ama bunun yerine, insanlar orada öylece oturmaya ve sosu bitene kadar derisini kemirmeye devam ediyor. Ve ne yazık ki bunun bedelini dünya ödüyor.”

Çalışmada bir iyimserlik notu da yer alıyor ve Amerikalıların pirzola yemeyi gerçekten bilmeleri sayesinde milyarlarca ton gıda atığının çöplüklerden uzak tutulduğu gözlemleniyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

01:14:16

Tavuğun Pişirilmeden Önce Yıkanmasına Gerek Yoktur – İşte Nedeni

Sosyal medyanın üretken bir tartışma yapmak veya görüşlerinizi paylaşmak için hoş bir yer olduğu pek söylenemez. En zararsız gönderiler bile zararlı yorum bölümleri oluşturabilir. TikTok‘ta bir kadının adım adım tavuk şişleme tarifini paylaştığı zararlı gibi görünen bir gönderiyi ele alalım.

Tarif hakkında sorular soran, hatta ipuçları ve tavsiyeler paylaşan yorumlar bulmayı beklerken, bunun yerine şefin tavuğu pişirmeden önce yıkamadığına inanamadıklarını ifade eden yorum üzerine yorum buluyorsunuz.

Ancak şefin yanlış bir şey yaptığından emin olan yorumların sayısına rağmen, gerçekte doğru bir hareket yaptığını bilmek lazım. Tavuğu yıkamak sadece gereksiz değil, aynı zamanda gıda kaynaklı hastalık riskinizi de artırabilir.

Tavuk neden gerçekten yıkanmamalıdır?
Tüy, balçık veya kir izleri yarım yüzyıl önce tavukların yıkanmasını gerektirebilirdi. Ancak günümüzde kümes hayvanları önceden yıkanıyor ve satın aldığınızda pişirilmeye hazır oluyor.

Yine de bazı insanlar çiğ etin içerdiği tehlikeli mikroorganizmalardan arınmak için tavuğunuzu yıkamanız gerektiğini düşünüyor. Tavuğun zararlı mikroorganizmalar içerdiği doğru olsa da, pişirmeden önce yıkamak bunları ortadan kaldırmaz.

Özellikle tavuk doğal olarak Salmonella ve Campylobacter taşır. Bunlar çok ciddi hastalıklara neden olabilir; enfeksiyonlar ateş, bulantı, kusma, ishal ve hatta septisemi (kan enfeksiyonu) gibi semptomlara yol açabilir.

Çocuklar, yaşlılar, hamile kadınlar ve diğer sağlık sorunları veya zayıf bağışıklık sistemi olanlar bu bakterilerden kaynaklanan hastalık riski altındadır. Ancak sağlıklı kişilerde bile Salmonella ve Campylobacter enfeksiyonları hastaneye yatışlara ve ölüme yol açabilir.

Tavuğu pişirmeden önce yıkamak tavuğun içindeki tüm mikropları yok etmez. En fazla, sadece yüzeydeki bakterileri temizleyebilir. Ancak bu uygulama, tavuk derisinden yıkanan patojenlerin mutfağınıza yayılmasına neden olabileceğinden, çiğ tavuktan kaynaklanan genel enfeksiyon riskini önemli ölçüde daha kötü hale getirir.

Çiğ tavuğu musluğun altına koyduğunuzda, derideki bakteriler su akışına geçer. Bu su daha sonra lavabonuza ve potansiyel olarak çevrenizdeki tezgahlara, dolaplara ve bulaşıklıklara sıçrayacaktır. Bu su spreyi ortalama bir yetişkin kolunun uzunluğu olan 80 cm’ye kadar çıkabilir. Bu da, özellikle bu su damlacıkları mutfağınızda başka bir yere düşmüşse, çapraz kontaminasyonu oldukça olası hale getirir. Hatta daha sonra aynı lavaboya koyduğunuz diğer pişmemiş gıdalara da bulaşabilir.

Tavuğu yıkadıktan sonra lavaboyu suyla durulasanız bile, bu, yapışmış olan tüm patojenik bakterileri temizlemek için yeterli olmayabilir.

Ayrıca kümes hayvanlarını su ve sirke veya narenciye suyundan oluşan bir salamurada bekletmenin onları daha hijyenik hale getirmediğini de belirtmek gerekir. Araştırmalar, tavuğu sirke veya narenciye suyunda beş dakikadan fazla beklettikten sonra Salmonella’nın ölmediğini göstermiştir. Diğer araştırmalar, Campylobacter sayısının sirke veya limon suyunda marine edildikten sonra azalabileceğini, ancak bunun için 24 saat bekletilmesi gerektiğini göstermektedir.

Çiğ tavuğun güvenli bir şekilde işlenmesi
Gıda kaynaklı hastalıklardan korunmak için çiğ kümes hayvanlarını hazırlarken izlemeniz gereken birçok basit adım vardır.

Çiğ kümes hayvanlarının içinde geldiği kaplar veya ambalajlar genellikle bakterilerle kirlenmiştir. Paketi açıp tavuğu çıkardıktan sonra, içindekilerin mutfağınızın zeminine veya çöp kutusuna damlamaması için temiz bir plastik torbaya koyun.

Ardından, çiğ kümes hayvanınızı hazırlayabilmek için temiz bir kesme tahtası üzerine yerleştirin.

Yıkamak gereksiz bir çapraz bulaşma riski yarattığından, tavuğun yüzeyinde kir veya balçık varsa veya tavuk ıslaksa, kağıt havluyla silmeniz yeterlidir. Kontaminasyonu önlemek için kağıt havluyu hemen atın.

Hazırlık sırasında çalışma yüzeylerine yanlışlıkla et artıkları düşürürseniz, kağıt havluyla silin, atın ve ardından yüzeyi seyreltilmiş çamaşır suyu veya antibakteriyel sprey ile temizleyin. Yüzeyi temiz bir kağıt havlu ile kurulayın. Aynı şekilde, tavuğu baharatlamak için kullandığınız baharat kapları pişmeden önce tavuğa temas ederse, bunları antibakteriyel sprey ile sildiğinizden emin olun.

Tavuğunuzu hazırlamayı bitirdiğinizde, ellerinizi hemen sabun ve ılık suyla yıkayın. Ellerinizi en az 20 saniye boyunca ılık su altında yıkamalısınız çünkü bu, ellerinizdeki bakterileri öldürecektir.

Ardından doğrama tahtanızı ve mutfak eşyalarınızı yıkayın. Çalışma alanınızı antibakteriyel sprey ya da seyreltilmiş çamaşır suyu ile dezenfekte etmeniz ve ardından temiz bir kağıt havlu ile kurulamanız da iyi bir fikirdir.

Tavuğunuzdaki ya da herhangi bir kümes hayvanı veya etteki bakterileri yıkayarak temizleyemezsiniz. Mikropları öldürmenin ve yiyeceği yemek için güvenli hale getirmenin tek yolu onu pişirmektir.

Kümes hayvanlarının doğru sıcaklıkta ve doğru sürede pişirilmesi, gıda kaynaklı birçok hastalığın önlenmesi için çok önemlidir. Süre ve sıcaklık tavuğunuzun büyüklüğüne veya kullandığınız tarife göre değişmekle birlikte, tavuğunuz yaklaşık 75°C iç sıcaklığa ulaşmalıdır. Bu, Salmonella ve Campylobacter dahil olmak üzere bakteriyel patojenleri öldürmede etkilidir.

Tavuğunuzun yemek için güvenli olup olmadığını kontrol etmek için bir et termometresi kullandığınızdan emin olun. Bir başka test de tavuğun suyunu kontrol etmektir. Suyu berraksa ve kan izi yoksa tavuk muhtemelen yeterince pişmiştir.

Bir restoranda size az pişmiş tavuk ya da herhangi bir kümes hayvanı servis edilirse – eti kestiğinizde kan görebilirsiniz – yemeği düzgün bir şekilde pişirilmesi için geri gönderin.

Çiğ kümes hayvanlarında bulunan bakteriler insanlar için doğal olarak zararlıdır. Ancak tavuğunuzu yeterince pişirdiğiniz sürece yemek yine de güvenlidir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

01:00:00

Laboratuvarda Yetiştirilen Etin Satışına Onay Verildi: Bilmeniz Gerekenler…
Gerçek hayvan hücrelerinden yetiştirilen kültür eti yakında San Francisco ve Washington, D.C.’deki restoranlarda satışa sunulacak.

Sonunda, laboratuvarda yetiştirilen tavukla yapılan bir sandviç menüde olabilir – en azından ABD’de yaşıyorsanız. Geçen hafta ABD Tarım Bakanlığı, GOOD Meat ve UPSIDE Foods adlı iki şirket tarafından üretilen hücre kültürlü ete ilk kez onay verdi. Her iki şirket de küçük miktarlarda tavuk hücresi yetiştirerek et parçalarına dönüştürüyor; üretim için kesim gerekmiyor. Bu, Kaliforniya merkezli şirketlerin ürünlerini ABD’de satmak ve servis etmek için ihtiyaç duydukları son düzenleyici onaydı…

Onay, Gıda ve İlaç İdaresi‘nin şirketlerin ürünlerini yemek için güvenli ilan etmesinden bir yıldan kısa bir süre sonra geldi ve gelişmekte olan kültürlenmiş et endüstrisi için önemli bir kilometre taşını temsil ediyor. Ancak bu, laboratuvarda yetiştirilen bifteklerin hemen yarın süpermarket raflarında yerini alacağı anlamına gelmiyor. Şimdilik her iki şirkete de sadece tavuk ürünlerini seçkin bir avuç restoranda satmaları için izin verildi. Hücrede yetiştirilen sığır eti, domuz eti veya deniz ürünlerini pazarlamak için ek onaya ihtiyaçları olacak.

ABD nüfusunun yaklaşık yüzde 90’ı düzenli olarak et yiyor. Ancak giderek artan sayıda Amerikalı, küresel karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 14,5’ini oluşturan mevcut et endüstrisinin çevresel etkileri konusunda endişeler taşıyor. Devasa hayvancılık operasyonları, antibiyotiklere dirençli zararlı bakterilerin üreme alanı da olabiliyor. Dahası, tonlarca atık üretiyor ve gübreden kaynaklanan besin akışıyla yerel su yollarını kirletebiliyorlar. Ve hayvanların kendileri de genellikle sıkışık kafeslere hapsedilmiş ve kendi pislikleri içinde ayakta durarak nispeten kısa bir yaşam sürerler. GOOD Meat CEO’su Josh Tetrick, “Mevcut et üretim yönteminin tüm bu zararların en uç noktasında olduğunu düşünüyoruz” diyor.

Yine de insanlar, kültürel önemi ve geleneği ya da bir protein kaynağı olarak besin değeri gibi çeşitli nedenlerle et yemeye yöneliyor – lezzetinden bahsetmeye ise gerek bile yok. Kendilerini sürdürülebilir ve zulümsüz olarak tanımlayan kültürlü et şirketleri, ürünlerinin et severlere sulu bir hamburgerin veya kızarmış tavuğun tadını temiz bir vicdanla çıkarmanın bir yolunu sunacağını umuyor. UPSIDE Foods‘un COO’su Amy Chen, “Ben kendimi bu kategoriye koyuyorum,” diyor. “Biz kendimize ‘çelişkili etoburlar’ diyoruz.”

Laboratuvarda yetiştirilen bir tavuk nugget’ı klasik bir şekilde başlar: bir yumurta ile. Gıda bilimcileri döllenmiş bir tavuk yumurtasından kök hücreleri örnekliyor ve ardından hücreleri esneklik, tat ve bölünüp daha fazla hücre oluşturma yeteneği açısından test ediyor. Daha sonra bilim insanları en iyi hücre hatlarını ileride kullanmak üzere dondurabilir.

Üretime başlama zamanı geldiğinde, gıda bilimcileri hücreleri, hücrelerin büyümek ve bölünmek için ihtiyaç duyduğu tüm bileşenleri içeren besin açısından zengin paslanmaz çelik bir fıçıya daldırır. Birkaç hafta sonra hücreler birbirlerine yapışmaya ve hasat için yeterli protein üretmeye başlar. Son olarak, bilim insanları eti karıştırarak, ısıtarak veya keserek (OOD Meat bir ekstrüder kullanıyor) tekstüre ediyor ve nugget veya pirzola şeklinde presliyor.

GOOD Meat‘in hücre tarımı direktörü Vítor Santo, genel üretim sürecinin nispeten basit olduğunu söylüyor. “Şu anda en büyük zorluk kesinlikle üretim kapasitesini oluşturmak” diyor. UPSIDE Foods‘un COO’su Amy Chen de aynı fikirde. “Endüstriyel çiftçilik avantajlı bir başlangıç yaptı” diyor. Ancak artık her iki şirket de USDA ve FDA onayına sahip olduğuna göre, ürünleri ABD’nin dört bir yanına göndermeye yetecek kadar et yetiştirmek için altyapı oluşturmaya başlayabilirler.

Şimdilik kültür tavukları sadece birkaç restoranda satışa sunulacak. San Francisco’da Michelin yıldızlı bir restoran olan Bar Crenn, UPSIDE Foods‘u servis edecek. GOOD Meat‘in yönetim kurulu üyesi olan ünlü şef José Andrés ise Washington, D.C.’deki restoranlarından birinde şirketin kültürlü tavuğunu servis edecek.

Kültürlenmiş et daha büyük ölçekte üretilinceye kadar, önerilen çevresel faydaları test edilmemiş olarak kalacaktır. Tufts Üniversitesi‘nde biyomühendis olan David Kaplan, “Varsayım – ve ‘varsayım’ı dikkatle söylüyorum – evet, daha sürdürülebilir bir gıda üretim sistemine sahip olacağınızdır” diyor. Kültür et üretim tesisleri, en azından, geleneksel tarıma göre çok daha az toprak ve su tüketecek ve doğrudan daha az sera gazı yayacaktır, ancak seri üretim ölçeğinde toplam nihai karbon ayak izi belirsizdir.

Sürdürülebilirlik artı lezzet, etsiz juggernaut Impossible Foods gibi bitki bazlı protein şirketlerinin yaklaşık on yıldır sunmaya çalıştığı bir vaattir. Bu ürünler popülerlik kazanmış ve fast-food menülerine girmiş olsa da, sektörün umduğu düzeyde benimseme görmedi. Hücrede yetiştirilen etler bu boşluğu doldurmaya yardımcı olabilir. Tetrick şöyle açıklıyor: “Nihayetinde, ürünün gerçekten et olması halinde insanların ete geçme olasılığının daha yüksek olacağını düşünüyoruz.”

Kültürlenmiş et hem kesimsiz hem de çevre için daha iyiyse, vejetaryenler bunu diyetlerine dahil edecek mi? Birleşik Krallık Vejetaryen Topluluğu İcra Kurulu Başkanı Richard McIlwain, “Farklı görüşlerimiz var” diyor. Bir ankete göre, bazı vejetaryenler hücrede üretilmiş et ihtimaline sıcak bakarken, yaklaşık yarısı bundan kaçınmayı tercih ediyor. Halkın geri kalanı için kabul düzeyi biraz daha yüksek: ABD vatandaşlarının yaklaşık üçte ikisi en azından laboratuvarda yetiştirilen eti denemeye istekli.

Koşer veya helal diyet uygulayanlar için konu biraz daha az net. 2021 yılında Endonezyalı İslami yetkililer kültür etinin helal olmadığına hükmetti, ancak diğer Müslüman liderler hücre hatlarının nasıl hasat edildiğine bağlı olarak helal sertifika olasılığına açık. İsrail merkezli bir hücre yetiştirme girişimi şu anda koşer sertifikalı eti için pazar onayı arıyor.

Chen, ürünler süpermarket raflarında yerini aldığında, “aslında bir et parçası üzerinde olmasını beklediğiniz damga ve mührü taşıyacaklarını” söylüyor: USDA denetimini belgeleyen küçük yuvarlak bir etiket. Etiketlerde ayrıca eti geleneksel ahır ürünlerinden ayırmak için “hücre kültürlü” ön eki de yer alacak. Ve resmi bir “vejetaryen” onay damgasından yoksun olacaklar. Vejetaryen Derneği‘nin bakış açısına göre, laboratuarda yetiştirilen etler vejetaryen ya da vegan olarak nitelendirilemez çünkü orijinal olarak bir hayvandan alınan hücreler içermektedir. Ancak McIlwain, kuruluşun “zulümsüz” veya “kesimsiz” olarak belgelendirmek için yeni bir etiket oluşturmayı düşüneceğini söylüyor.

“Bence bunun kendi kriterlerine ihtiyacı olacak” diye ekliyor. “Ancak toplumsal açıdan [hücrede yetiştirilen et] konusunda çok heyecanlıyız.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…