Türünün İlk Örneği Olarak Açıklandı…

05:02:56

SpaceX Starship’in Patlaması Türünün İlk Örneği Olarak Atmosferde Bir Delik Açtı

Rus bilim insanlarının yaptığı yeni bir araştırmaya göre, SpaceX‘in süper büyük Starship roketlerinden birinin geçen yıl yüksek irtifada patlaması, atmosferin üst katmanlarında geçici olarak bir delik açtı. Araştırmacılar, bu tür bir atmosferik bozulmanın ilk kez insan kaynaklı bir patlama tarafından yaratıldığını söylüyor…

18 Kasım 2023’te SpaceX, şimdiye kadar yapılmış en büyük ve en güçlü roket olan süper ağır Starship roketini SpaceX‘in Boca Chica, Teksas’taki Starbase test ve üretim tesisinden ikinci kez fırlattı.

Kalkıştan yaklaşık 4 dakika sonra roketin ilk kademesi — ana motorları içeren büyük, alt kısım — planlandığı gibi roketin üst kısmından ayrıldı ancak kısa bir süre sonra Dünya’ya iniş yapamadan beklenmedik bir şekilde patladı. Ardından, 4 dakika sonra, roketin geri kalanı yerden yaklaşık 150 kilometre yükseklikte daha büyük bir “hızlı planlanmamış söküm” sırasında patladı ve roket sıvı oksijeni tahliye ederken bir yangın başladı. Şirketin kurucusu ve CEO’su Elon Musk daha sonra roketin uygun bir yük taşıyor olsaydı yörüngeye ulaşabileceğini söyledi.

Geophysical Research Letters dergisinde 26 Ağustos’ta yayımlanan yeni çalışmada, araştırmacılar ikinci patlamanın iyonosferde geçici olarak büyük bir delik yarattığını ortaya koydu — atmosferin Dünya yüzeyinden 80 ila 650 kilometre yukarıda, gazların iyonize olduğu veya elektronlardan arındırıldığı ve plazmaya dönüştüğü kısmı.

Rusya Bilimler Akademisi Güneş-Yer Fiziği Enstitüsü‘nde (ISTP) iyonosfer fizikçisi olan çalışmanın başyazarı Yury Yasyukevich, Rus devlet medya sitesi TASS‘tan tercüme edilen makalesinde, “Genellikle bu tür delikler, motor yakıtıyla etkileşim nedeniyle iyonosferdeki kimyasal süreçlerin bir sonucu olarak oluşur” dedi. İyonosferik bir deliğin insan kaynaklı bir patlama gibi “yıkıcı bir fenomen” tarafından yaratıldığı bilinen ilk olay olduğunu da sözlerine ekledi.

Araştırmacılar, iyonosferin etkilenen kısmı tamamen iyileşmeden önce 30 ila 40 dakika süren rahatsızlığı birden fazla uydu ve uluslararası yer tabanlı istasyonun gözlemlediğini yazdı. Deliğin tepe büyüklüğü belirsizliğini koruyor.

İnsan kaynaklı iyonosferik delikler yeni bir şey değil. Bilim insanları uzun zamandır roket yakıtındaki karbondioksit ve su buharı gibi kimyasalların iyonize oksijen atomlarıyla tepkimeye girerek geçici olarak yeniden birleşmelerine ya da normal oksijen atomlarına dönüşmelerine neden olduğunu ve iyonosferdeki plazma denizinde bir boşluk ya da delik bıraktığını biliyor.

SpaceX‘in Falcon 9 roketleri, fırlatmadan kısa bir süre sonra roketlerin birinci ve ikinci aşamalarının ayrılması sırasında ya da roketler yeniden giriş sırasında yakıtlarını boşalttıklarında iyonosferik delikler yaratmaya özellikle eğilimlidir. Bu deliklerin içindeki atomlar reiyonize olup tekrar plazmaya dönüştüğünde, kırmızı aurora benzeri bir ışık yayarak gece gökyüzünde gökbilimcilerin SpaceX auroraları olarak adlandırdıkları parlak, kan kırmızısı ışık gösterileri yaratırlar.

Ancak araştırmacılar, bu durumda iyonosferik deliğin “Starship patlamasının yarattığı şok dalgası nedeniyle” oluştuğunu, bunun da iyonosferdeki serbest elektronları geçici olarak dağıttığını ve esasen plazmayı normal özelliklerinden sıyırdığını yazdılar. Roketin patlamada hemen yanmayan herhangi bir yakıtı “tükenmeyi güçlendirmiş ve süresini uzatmış olabilir” diye eklediler — ancak deliğin birincil nedeni bu değildi. Sonuç olarak, plazma geri döndüğünde aurora benzeri bir ışık gösterisi olmadı.

Araştırmacılar, iyonosferik deliklerin etkilerinin tam olarak anlaşılamadığını ve daha fazla araştırma gerektirdiğini, ancak bunun gibi yeni iyonosferik olayların üst atmosferimizin plazma dolu bölgesi hakkında daha fazla bilgi edinmek için nadir bir şans sağladığını belirtti.

Yasyukevich TASS‘a verdiği demeçte, “Verileri analiz ederek ve doğalarını anlayarak, iyonosferin yapısını ve içinde meydana gelen olayların doğasını daha derinlemesine anlıyoruz” dedi.

SpaceX‘in 120 metre uzunluğundaki roketlerinden biri bu kadar çok uçuş testinde ikinci kez patladı. Geçen yıl 20 Nisan’da yapılan ilk testte, ilk yıldız gemisine havalandıktan yaklaşık 4 dakika sonra yerden yaklaşık 29 km yükseklikte kontrolsüz bir dönüşe girdiğinde kendini imha kodu verilmişti. Bu olayda, tahrip olan roketten kopan enkaz parçaları Dünya’ya yağmış, federal bir soruşturmayı tetiklemiş ve çevreci grupların dava açmasına yol açmıştı.

Araştırmacılar, Nisan ayındaki patlamadan sonra benzer bir iyonosferik deliğin meydana gelmediğini, çünkü olayın çok daha düşük bir irtifada gerçekleştiğini, yani şok dalgalarının iyonosfere ulaşmadığını belirtti.

Starship nihayet bu yıl 14 Mart’taki üçüncü test uçuşu sırasında yörüngeye tek parça halinde ulaşmayı başardı, ancak yeniden girişte Hint Okyanusu’nda bir yerlerde kayboldu.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…