00:53:42

Çoğu Erişkin Sivrisinek, Soğuk Başladığında Ölür

Sivrisineklerin ortadan kaybolması, yani bir anlamda ortadan “toz olmaları”, sıcaklıkların düşmeye başlamasıyla olur; ama tam zaman, bölgenin iklimine göre değişir. Türkiye gibi ılıman iklimli yerlerde genelde Ekim sonu–Kasım başı gibi sayıları iyice azalır, Kasım ortasından itibaren de çoğu tür artık aktif değildir…

Bu durumun nedeni tamamen sıcaklıktır. Sivrisinekler soğukkanlı canlılardır; yani vücut ısılarını çevreden alırlar. Hava sıcaklığı 10–12°C’nin altına indiğinde hareket kabiliyetleri azalır, beslenemez ve üreyemez hale gelirler. Artık uçamadıkları için hem konak (insan veya hayvan) bulamazlar hem de yumurtalarını uygun ortamlara bırakamazlar.

Peki akıbetleri ne olur? Türüne göre değişmekle birlikte üç temel senaryo vardır:

Yetişkinlerin ölümü:
Çoğu erişkin sivrisinek, soğuk başladığında ölür. Özellikle yaz boyunca yumurtlamış dişiler yaşam döngüsünü tamamlamış olur.

Kışlayan bireyler:
Bazı türlerde (örneğin Culex pipiens, yani en yaygın şehir sivrisineği) dişiler kışa girmeden önce çiftleşir, sonra yumurtlamadan uyku benzeri bir duruma (diapoz) geçer. Bu dişiler, kış boyunca kapalı ve korunaklı yerlerde -bodrumlar, lağım girişleri, ağaç kovukları, hayvan barınakları gibi- hareketsiz kalır. Havalar ısınınca (Mart sonu–Nisan gibi) yeniden aktif hale gelirler.

Yumurta ve larvaların kışlaması:
Bazı türler yumurtalarını soğuğa dayanıklı biçimde bırakır. Yumurta ya da larva halinde su birikintilerinde veya nemli toprakta kışı geçirirler. Sıcaklık ve nem uygun hale geldiğinde gelişim devam eder.

Özetle:

Türkiye’de sivrisinek etkinliği genelde Nisan–Ekim arasıdır.
Kasım–Mart arası dönemde ya ölürler ya da kış uykusuna geçerler.
İlkbaharda sıcaklık 15°C’yi geçince döngü yeniden başlar.

Kış uykusu, yani hibernasyon, özellikle soğuk iklimlerde yaşayan bazı memeli türlerinde görülen bir adaptasyondur. Ama insanlar gibi sürekli uyanık kalmak zorunda olan canlılarda değil; ayılar, kirpiler, yılanlar, kaplumbağalar gibi hayvanlarda görülür. Bunu biraz detaylı açıklayalım:

Kış uykusu sırasında hayvanın metabolizması ciddi şekilde yavaşlar. Vücut ısısı düşer (bazı türlerde normalin çok altına), kalp atış hızı ve solunum yavaşlar. Örneğin bir ayı kış uykusundayken kalp atışı dakikada 50’den 8–10’a kadar düşebilir. Bu sayede enerji tüketimi minimuma iner ve hayvan, vücut yağlarını yakarak aylarca yiyeceksiz hayatta kalabilir.

Beyin aktivitesi de azalır, ama tamamen durmaz; hayvan hâlâ çevresel tehlikelere çok yavaş tepkiler verebilir. Ayrıca bazı türler kış uykusundayken az da olsa hareket edebilir veya metabolizmayı geçici olarak hızlandırarak tuvalet ihtiyaçlarını karşılayabilirler.

Kısaca: kış uykusu, hayvanın enerji tasarrufu yapmak ve soğuk, yiyeceksiz kış döneminde hayatta kalmak için vücut fonksiyonlarını yavaşlatmasıdır.

Sivrisineklerde kış uykusu (hibernasyon) memelilerden biraz farklıdır çünkü sivrisinekler soğuk kanlı ve kısa ömürlü böceklerdir. Onlar doğrudan “uykuya” yatmazlar; daha çok durağan bir kış fazı olan diapoz evresine girerler.

Sivrisineklerde durum şöyle işler:

Bazı türlerde erişkin dişi sivrisinekler, yumurtalarını bırakıp sonra kış boyunca saklanacakları nemli, korunaklı alanlara (örneğin bodrum, ağaç kabukları, taş altları) çekilir. Vücut aktiviteleri ciddi şekilde yavaşlar, metabolizmaları yavaşlar. Bu dönemde yiyecek ihtiyaçları neredeyse sıfırdır.

Bazı türlerde ise yumurtalar kışa dayanıklı hale gelir ve erginler ölür; yavrular yumurta halinde kışı geçirir. Bu yumurtalar donma veya kuraklık koşullarına dayanacak şekilde sert bir kabukla korunur.

Havanın ısısı yükselince veya ilkbahar geldiğinde, yumurtadan larva çıkar ve yaşam döngüsü yeniden başlar.

Yani sivrisinekler “kış uykusuna” daha çok yumurta veya dişi ergin formunda metabolizmayı düşürerek girerler; bizim düşündüğümüz ayı tipi kış uykusu gibi uzun süreli uyku değildir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

07:46:28

Sivrisinekler Yoluyla Yayılan Chikungunya Virüsü Vakaları Artıyor

Chikungunya vakalarında küresel bir artış yaşanıyor. Virüs şu anda 110'dan fazla ülkede rapor edilmiş durumda ve tahmini 5,6 milyar insanı risk altında bırakıyor. 2025 yılının başlarında başlayan salgın, özellikle Hint Okyanusu'ndaki La Réunion, Mayotte ve Mauritius gibi Hint Okyanusu adalarında özellikle şiddetli seyrediyor ve o zamandan beri Güney Amerika, Güneydoğu Asya, Afrika ve Avrupa'ya yayıldı.

Chikungunya virüsü, sivrisinekler aracılığıyla bulaşan bir RNA virüsüdür. Adını Tanzanya’da konuşulan Makonde dilinde “iki büklüm yapan” anlamına gelen kelimeden alır; çünkü hastalığın en belirgin özelliği şiddetli eklem ağrılarıdır.

İlk kez 1950’lerde Tanzanya’da tanımlanmıştır ve esas olarak Aedes aegypti ve Aedes albopictus türü sivrisineklerle bulaşır. Bu sivrisinekler aynı zamanda dang (dengue) ve Zika virüslerini de taşır.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Chikungunya’yı küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunu olarak görür, çünkü tropik ve subtropik bölgelerde salgınlar halinde ortaya çıkar ve hızla yayılabilir.

Fransa ve İtalya'da da önemli yerel bulaşma vakaları doğrulandı. Çin de büyük bir salgın yaşıyor. Guangdong eyaletinde, özellikle Foshan şehrinde 7.000'den fazla vaka rapor edildi ve bu durum, kamu sağlığı alanında sert önlemlerin alınmasına neden oldu.

Küresel Yayılma ve Ölçek: Mevcut artış, 2004-2005 salgınından bu yana en büyük artış olup, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bu küresel olayın tekrarlanacağı konusunda uyarıda bulunmaktadır. 2025 yılının Temmuz ayı ortası itibarıyla, Amerika kıtası küresel olarak en yüksek vaka sayısını bildirmiştir ve Brezilya tek başına 185.000'den fazla vakaya sahiptir. Hint Okyanusu adalarında büyük salgınlar görülmüştür. La Réunion 54.000'den fazla vaka bildirmiş ve nüfusunun yaklaşık üçte birinin enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Virüs, yerel bulaşmanın doğrulandığı Fransa ve İtalya anakarası da dahil olmak üzere yeni bölgelere de yayılmıştır.

Çin'deki Salgın: 2025 yılının Temmuz ayında ithal bir vaka ile başlayan Çin'deki salgın hızla yayıldı ve Ağustos ayı başlarında Guangdong eyaletinde 7.000'den fazla vaka bildirildi. Foshan şehri salgının merkez üssü olup, sadece bir hafta içinde yaklaşık 2.900 yeni vaka bildirildi. Buna karşılık, Çinli yetkililer, hastaları cibinlikler altında hastaneye yatırmak, sisleme için insansız hava araçları kullanmak, sivrisinek yiyen larvalar salmak ve durgun suyu ortadan kaldırmamak için sıkı cezalar uygulamak gibi sıkı önlemler aldı. Hong Kong, 4 Ağustos'ta Foshan'ı ziyaret etmiş bir çocukta ilk vakasını doğruladı.

Avrupa'da Ortaya Çıkan Tehdit: Avrupa şu anda önemli bir tehditle karşı karşıya. Fransa, 18 Ağustos 2025 itibarıyla 111 vaka ve 22 aktif enfeksiyon kümesi bildirdi. Buna, endemik bölgelere seyahat etmeden yerel sivrisinekler tarafından enfekte olan 12 yerel bulaşma vakası da dahildir. İtalya yedi vaka kaydetti. Yayılma, daha sıcak hava, Aedes sivrisineklerinin varlığı ve uluslararası seyahatlerin artmasına bağlanıyor.

Semptomlar ve Risk: Chikungunya, Aedes sivrisinekleri tarafından bulaşan, ateş, şiddetli eklem ağrısı, döküntü, baş ağrısı ve kas ağrısına neden olan viral bir hastalıktır. Nadiren ölümcül olsa da, eklem ağrısı zayıflatıcı olabilir ve aylarca hatta yıllarca sürebilir. Yüksek risk grupları arasında yenidoğanlar, yaşlılar ve önceden sağlık sorunları olan kişiler bulunmaktadır.

Önleme ve Tedavi: Chikungunya için spesifik bir antiviral tedavi veya tedavi yöntemi yoktur. Tedavi, dinlenme, sıvı alımı ve ağrı kesicilerle semptomların yönetilmesine odaklanır, ancak kanama riski nedeniyle dang humması ihtimali ortadan kaldırılana kadar nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) kullanılmamalıdır. En etkili önleme yöntemi, kovucular, koruyucu giysiler ve durgun suların ortadan kaldırılması yoluyla sivrisinek ısırıklarından kaçınmaktır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

12:20:12

New York Sakini EEE’den Öldü; Eyalet Virüsü ‘Yakın Halk Sağlığı Tehdidi’ İlan Etti

New York’ta neredeyse on yıldır Doğu at ensefalitine (Eastern Equine Encephalitis) – ya da EEE’ye – yakalanan ilk kişinin öldüğü valilik tarafından Pazartesi günü açıklanırken, eyaletin sağlık komiseri sivrisinekler tarafından yayılan virüsü “halk sağlığı için yakın bir tehdit” olarak ilan etti…

“Bu hastanın EEE nedeniyle vefat ettiği bilgisini aldık. Ailesine başsağlığı ve sabır diliyoruz,” dedi New York Valisi Kathy Hochul. Eyalet Sağlık Bakanlığı hastanın Ulster County’den olduğunu söyledi.

New York’un insan EEE teşhisi Cuma günü Hudson Nehri boyunca doğrulandı. Doktorlar tedbir olarak, sivrisinek ısırıklarını önlemek için insanları uzun kollu giymeye ve böcek kovucu kullanmaya çağırıyor. Bölge sakinlerine ayrıca sivrisineklerin üreyebileceği tüm durgun suları ortadan kaldırmaları ve evlerin tüm pencere ve kapılarında perde olduğundan emin olmaları tavsiye ediliyor.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre bu yıl şimdiye kadar 10 insan EEE vakası görüldü. Diğer vakalar Wisconsin, Massachusetts, New Hampshire, Vermont, Rhode Island ve New Jersey’de rapor edilmiştir.

İnsanlarda EEE nadir görülmekle birlikte, hastalık beyin iltihabına neden olabilir ve ölümcül olabilir.

Hochul, “Doğu at ensefaliti bu yıl farklı. Normalde bu sivrisinekleri her yıl iki ila üç ilçede görürken, bu yıl şu ana kadar 15 ilçede ve New York Eyaleti’nin her yerine dağılmış durumdalar” dedi.

Enfekte bir sivrisinek tarafından ısırılan çoğu kişide semptomlar görülmezken, diğerlerinde baş ağrısı, yüksek ateş, titreme ve kusma gibi ciddi semptomlar görülebilir. EEE nöbetler, ensefalit ve komaya kadar ilerleyebilir. CDC‘ye göre şiddetli EEE hastalarının yaklaşık üçte biri hayatını kaybedecektir.

Eyalet Sağlık Komiseri Dr. James McDonald,“Tüm New Yorkluları böcek kovucular kullanarak, uzun kollu giysiler giyerek ve evlerin yakınında duran suları temizleyerek sivrisinek ısırıklarını önlemeye çağırıyorum. Sonbahar resmi olarak geldi, ancak sivrisinekler donma noktasının altında birden fazla gece görene kadar etrafta olacaklar” dedi.

Genellikle atlarda, kuşlarda ve diğer hayvanlarda sivrisinek faaliyetlerinin en yoğun olduğu dönemde görülen virüsün tedavisi yoktur. Bu yıl New York’un 12 ilçesindeki atlarda 18 EEE vakası tespit edilmiştir.

McDonald, “Hayatı tehdit eden bu sivrisinek kaynaklı hastalığın ticari olarak mevcut bir insan aşısı yoktur ve ciddiye alınmalıdır” uyarısında bulundu. “Bir zamanlar baş belası olan sivrisinekler artık bir tehdittir.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

16:01:17

Bilim İnsanları Sivrisineklerin İnsanları Takip Etmek İçin Kızılötesi Kullandıklarını Keşfetti

Sivrisineklerin bizimle ilgili sevdiği bir şey var. Kokumuza ve nefesimize ek olarak, açıkta kalan tenimiz, bu kan barının iş için açık olduğunu ilan eden bir tür neon tabela görevi görür…

Yeni bir araştırmaya göre bunun nedeni, sivrisineklerin avlarını takip etmek için antenlerinde kızılötesi algılama kullanması.

Dünyanın pek çok yerinde sivrisinek ısırıkları tahriş olmanın ötesinde, dang, sarı humma ve Zika virüsü gibi patojenleri yayma kapasitesine sahiptir. Dünya Sağlık Örgütü istatistiklerine göre, Anopheles gambiae sivrisineği tarafından yayılan sıtma, 2022 yılında 600.000’den fazla kişinin ölümüne neden olmuştur.

Ciddi hastalıklardan ya da sadece çıldırtıcı bir kaşıntıdan kaçınmak için biz insanlar sivrisinek ısırıklarını önlemenin yollarını bulmaya oldukça hevesliyiz.

California Santa Barbara Üniversitesi‘nden (UCSB) bilim insanlarının yürüttüğü araştırma, sivrisineklerin konakçılarını aramak için nefesimizdeki CO2’yi ve belirli vücut kokularını algılamak gibi zaten bildiğimiz diğer ipuçlarının yanı sıra kızılötesi algılamayı da kullandığını ortaya koydu.

UCSB moleküler biyoloğu Nicholas Debeaubien, “Üzerinde çalıştığımız sivrisinek, Aedes aegypti, insan konakçıları bulma konusunda son derece yetenekli” diyor.

Ancak sivrisineklerin görüşü çok iyi değildir ve hava rüzgarlıysa veya konak hareket ediyorsa kokular güvenilmez olabilir. Bu yüzden ekip, kızılötesi algılamanın böceklere yiyecek bulmada güvenilir bir yardım sunabileceğinden şüphelendi.

Sadece dişi sivrisinekler kan içtiğinden, araştırmacılar her biri 80 dişi sivrisinek (yaklaşık 1-3 haftalık) içeren kafeslere termoelektrik plakalar, insan nefesi konsantrasyonunda CO2 ve insan kokuları kombinasyonlarıyla temsil edilen çeşitli sahte ‘konakçılar‘ sunmuş ve konakçı arama davranışlarını gözlemlemek için beş dakikalık videolar kaydetmişlerdir.

Bu davranışları “bir sivrisineğin kafesin ağına konması, yürümesi ve hortumunu uzatması, dişinin bir insana konmasını ve ardından labellumuyla deri yüzeyinden örnek alırken yürümesini andırıyor” şeklinde tanımladılar.

Sivrisineklerin bazılarına, insan derisinin ortalama sıcaklığı olan 34 santigrat dereceye ayarlanmış bir termoelektrik plaka sunuldu ve bu plaka aynı zamanda kızılötesi radyasyon kaynağı olarak da kullanıldı. Diğerleri ise sivrisineklerin hoşlandığı bilinen ancak kızılötesi yaymayan 29,5 °C’lik bir ortam sıcaklığına ayarlandı.

Her bir işaret tek başına – CO2, koku veya kızılötesi – sivrisineklerin ilgisini çekmeyi başaramadı. Ancak sadece CO2 ve koku içeren bir düzeneğe kızılötesi faktörü eklendiğinde böceklerin kana olan susuzluğu iki kat arttı.

“Herhangi bir işaret tek başına konak arama faaliyetini teşvik etmez. Sadece yüksek CO2 ve insan kokusu gibi diğer ipuçları bağlamında kızılötesi bir fark yaratır” diyor UCSB nörobiyoloğu Craig Montell.

Ekip ayrıca sivrisineklerin kızılötesi sensörlerinin, sıcaklığa duyarlı bir protein olan TRPA1’e sahip oldukları antenlerinde bulunduğunu doğruladı. Ekip bu proteinin genini çıkardığında, sivrisinekler kızılötesini algılayamadı.

Bol giysiler daha az kızılötesi geçirir. (DeBeaubien ve Chandel vd.)
Bulgular, sivrisineklerin neden özellikle açıkta kalan cilde çekildiğini ve kızılötesinin dağıldığı bol giysilerin neden onlara karşı bu kadar etkili bir görünmezlik pelerini olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.

Ayrıca, sivrisineklere karşı biraz daha yüksek teknolojili savunmalara da yol açabilir, örneğin cilt sıcaklığındaki termal radyasyonu yem olarak kullanan tuzaklar oluşturma potansiyeli gibi.

DeBeaubien, “Küçücük boyutlarına rağmen, sivrisinekler diğer tüm hayvanlardan daha fazla insan ölümünden sorumludur” diyor.

“Araştırmamız, sivrisineklerin insanları nasıl hedef aldığının anlaşılmasını geliştiriyor ve sivrisinek kaynaklı hastalıkların bulaşmasını kontrol etmek için yeni olanaklar sunuyor.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

22:47:08

Sivrisinekler, Her Yıl 600.000’den Fazla İnsanın Ölümüne Neden Oluyor

Bilim insanları son birkaç on yılda sivrisinekler hakkında çok şey öğrenmiş olsalar da, bir sivrisineği diğerinden ayırmak özellikle inatçı bir sorun olmuştur. Sivrisineklerin yaklaşık 3.500 farklı türü vardır ve çoğu birbirine benzer. Yüksek eğitimli bir böcekbilimcinin bile bir sivrisineği doğru bir şekilde tanımlayabilmesi için mikroskop altında birkaç dakika incelemesi gerekir.

Sivrisinek türleri neden önemli? En önemlisi, farklı türler farklı hastalıklar taşıyabildiği ve bazıları hiçbir hastalık taşımadığı için. (Sıtma taşıyanlar Anopheles cinsine aittir.) Başka farklılıklar da vardır: Bazıları insanları kapalı alanlarda ısırırken, diğerleri açık havada beslenir. Bazıları alacakaranlıkta yemek yerken, diğerleri öğünlerini gün içinde alır. Ve sadece dişiler ısırır – kan onlara yumurtlamak için gereken enerjiyi verir.

Tüm bu çeşitlilik, farklı sivrisinekler için farklı araçlara ihtiyacımız olduğu anlamına gelir. Örneğin, iç mekân böcek ilaçları ve yatak ağları, öncelikle iç mekanlarda ısıran türlere karşı iyi sonuç verir. Ancak çoğunlukla dışarıda yaşayan ve beslenenler için, üredikleri açık alanları ortadan kaldırmak gibi başka adımlar da atmanız gerekecektir.

Neyse ki, bilgisayarla görmenin bazı yeni kullanımları tanımlama sürecini güçlendiriyor. Sadece rakibimizi tanımamıza yardımcı olmakla kalmıyor, zayıf noktalarını hedef almamıza, daha fazla hayat kurtarmamıza ve sıtmayı ortadan kaldırmaya daha da yaklaşmamıza yardımcı oluyorlar.

En heyecan verici yeniliklerden biri VectorCam adı verilen ve asgari eğitim almış birinin sivrisinek türlerini saniyeler içinde tanımlamasını sağlayan bir uygulama.

VectorCam, Dr. Soumya Acharya ve Johns Hopkins Üniversitesi‘ndeki biyomühendis ekibi tarafından Uganda’nın sıtma kontrol programı, Makerere Üniversitesi ve Gates Vakfı’nın desteğiyle geliştirildi. Bir akıllı telefon, VectorCam uygulaması ve telefona takılan ucuz bir lens kullanarak, bir sivrisineğin fotoğrafını çekmeniz ve hemen tanımlanmasını sağlamanız yeterlidir. Uygulama sıtmayı bulaştıran farklı türler arasında ayrım yapabiliyor. Ayrıca sivrisineğin cinsiyetini ve eğer böcek dişiyse yakın zamanda kanla beslenip beslenmediğini ya da yumurta geliştirip geliştirmediğini de belirleyebiliyor. VectorCam daha da geliştirilerek dang ve Zika gibi diğer hastalıkları taşıyan türleri de tespit edebilir.

VectorCam sadece sivrisinekleri tespit etmekle kalmıyor, aynı zamanda veri toplama sürecini de kolaylaştırıyor. Birçok yerde sivrisinek gözetimi hâlâ kağıt formların elle doldurulmasını gerektiriyor ve bu formların daha sonra taşınması ve bilgisayar sistemlerine manuel olarak girilmesi gerekiyor. Veriler karar vericilere ulaştığında haftalar ya da aylar öncesine ait olabiliyor. VectorCam ile veriler dijitalleştirilip bir araya getirilerek sağlık görevlilerine güncel bilgiler sunuluyor.

Sivrisinek gözetiminde umut verici başka gelişmeler de var. Bunlardan birinin adı HumBug – sivrisinek türlerini akıllı telefondaki mikrofon tarafından yakalanan kanat çırpma seslerine göre tanımlayan bir uygulama. (Farklı türlerin kanatlarını farklı hızlarda çırptıkları ortaya çıktı.) HumBug henüz erken aşamalarda, ancak başarılı olursa, daha da otomatik ve sürekli izlemeye olanak sağlayabilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

03:34:03

İskoçya’da Birdenbire Çok Fazla Sivrisinek Var Görünüyor

Ülkenin her yerinde şaşırtıcı derecede büyük sivrisinek popülasyonları tespit edildi. Küresel sıcaklık arttıkça, tropik endişelerin çeşitliliği de artmaktadır. Bunun en belirgin örneklerinden biri, bir zamanlar ekvator çevresindeki bölgelerle sınırlı olan vektör kaynaklı hastalıkların (sivrisinekler, keneler, pireler ve bitler gibi canlı organizmalar tarafından taşınan hastalıklar) ılıman bölgelerde artan varlığıdır…

Örneğin, daha önce önemli bir varlık göstermedikleri bölgelere artan sayıda sivrisineklerin ulaşması, sivrisinek kaynaklı hastalıkların bunlarla başa çıkmak için yeterli donanıma sahip olmayan yerlere potansiyel olarak gelmesi anlamına geliyor. Bunu ilk elden deneyimleyen en son ülke, başlıca uçan tahriş edicisi mütevazı tatarcık olan İskoçya’dır. Ancak yeni bir araştırma projesi, sivrisineklerin ülke genelinde ne kadar yaygın olduğunu inceliyor ve temelde her yerde olduklarını ortaya koyuyor.

BBC‘ye göre, Glasgow Üniversitesi‘nden araştırmacılar ülke genelinde 24 noktaya tuzaklar kurdu ve her birinde sivrisinek buldu. Toplamda 16 farklı sivrisinek türü buldular – dünya çapında var olan 4.000 türün küçük bir kısmı, ancak çalışmayı yürütenleri korkutmaya yetti: “Araştırmacılar böcekleri ülkenin her köşesinde bulduklarında şaşırdılar.”

Glasgow Üniversitesi web sitesi projeyi “İskoçya’da türünün ilk örneği…” olarak tanımlıyor. Bu kendi başına önemli görünen bir gerçek, çünkü sivrisinekler İskoçya’da şimdiye kadar kesinlikle mevcutken – araştırma programının X‘teki hesabının işaret ettiği gibi, “Bu İskoçya’da sivrisineklerin ilk keşfi değil… bin yıldır buradalar” – çalışmayı gerektirecek kadar önemli bir sorun olmamışlardı. Sonuç olarak, BBC‘ye göre, “Sivrisineklerin İskoçya’da ne kadar yaygın olduğu hakkında çok az şey biliniyor.”

İskoçya gibi ülkelerde bu tür verilerin olmaması, sivrisinek popülasyonlarını kontrol altına alma ve sivrisinek kaynaklı hastalık riskini azaltma yaklaşımını ölçmeyi zorlaştırıyor. Çalışmada kullanılan türden gözetim sistemleri, hazırlıklı olmaya yönelik ilk adımdır. Durumun nasıl geliştiğini değerlendirmek için bir temel oluştururlar ve potansiyel riskleri belirlemeye yardımcı olurlar: programın X hesabının dediği gibi, “Araştırmamız – sivrisineklerin – gelecekte bir hastalık riski oluşturup oluşturmayacağını değerlendirecek.”

Birleşik Krallık vektör kaynaklı hastalık tehdidini açıkça ciddiye alıyor; izleme projesi, çeşitli iklim değişikliği senaryoları altında vektör kaynaklı hastalıkların Birleşik Krallık üzerindeki potansiyel etkisini inceleyen daha geniş bir programın parçası. Bu etkiler insanlarla da sınırlı değil; izleme programını yürüten aynı araştırmacılar tarafından hayata geçirilen Mosquito Scotland web sitesi, genellikle göz ardı edilen bir başka tehlikeyi de tanımlıyor: “Sivrisinekler halihazırda İskoçya’daki vahşi yaşama hastalık bulaştırabiliyor ve bu da onları koruma çabaları için bir tehdit haline getiriyor.”

Resmi izleme sistemlerinin yanı sıra, araştırma ekibi İskoç halkını sivrisinek karşılaşmalarını Mosquito Scotland web sitesine bildirerek dahil olmaya çağırıyor. Eğer bir İskoç iseniz ya da bu yaz kendinizi o ülkede bulursanız ve gecenin bir yarısı kulağınızın dibinden geçen bir sivrisineğin çıldırtıcı vızıltısını duyarsanız, ne yapmanız gerektiğini biliyorsunuz.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

11:43:44

Sivrisinekler Büyüyen Bir Halk Sağlığı Tehdidi ve Yıllar Süren İlerlemeyi Tersine Çeviriyor

İklim değişikliği ve böceğin hızlı evrimi, sıtma ölümlerinin artmasına yardımcı oldu ve dang ve diğer sivrisinek kaynaklı virüsleri, bu konuda hiç bir endişe duymayan yerlere getirdi. Kenya'daki Victoria Gölü'nün yüzlerce kilometrelik kıyı şeridi boyunca, genç bilim insanlarından oluşan bir filo ve gönüllülerden oluşan bir ordu, yeryüzündeki diğer canlılardan daha fazla insanın sağlığını tehdit eden bir canlıya karşı topyekûn bir savaş yürütüyor: Sivrisinek…

Yeni böcek ilaçlarını ve bunları dağıtmak için dahiyane yeni yolları test ediyorlar. Geceleri pencerelerden içeri bakarak uyuyan insanların üzerine konan sivrisinekleri izliyorlar. Sivrisineklerin taşıdığı parazitleri takip etmek için bebeklerden, moto-taksi sürücülerinden, keçi çobanlarından ve keçilerinden kan topluyorlar.

Ancak küresel halk sağlığının ön saflarında bu çabaya liderlik eden böcekbilimci Eric Ochomo, geçtiğimiz günlerde elinde dizüstü bilgisayarıyla bataklık çimenlerinde durdu ve acımasız bir gerçeği kabul etti: “Görünüşe göre sivrisinekler kazanıyor.”

On yıldan daha kısa bir süre öncesine kadar, sivrisineklere karşı yüzyılı aşkın bir süredir devam eden mücadelede üstünlüğü ele geçirmiş gibi görünen taraf insanlardı. Ancak son birkaç yıldır bu ilerleme sadece durmakla kalmadı, tersine döndü.

1970'lerden bu yana evlere ve uyuyan çocukları korumak için yatak ağlarına püskürtmek için kullanılan böcek ilaçları çok daha az etkili hale geldi; sivrisinekler bunlardan kurtulmak için evrimleşti. 2015'te tarihin en düşük seviyesine gerileyen sıtma vakaları ve ölümler artıyor.

İklim değişikliği, dayanılmaz ve bazen ölümcül ateşler olan dang ve chikungunya'ya neden olan virüsleri taşıyan sivrisinekleri daha önce hiç bulunmadıkları yerlere getirdi. Bir zamanlar tamamen tropikal bir hastalık olan dang humması artık örneğin Florida ve Fransa'da da görülüyor. Geçtiğimiz yaz Amerika Birleşik Devletleri'nde 20 yıl sonra ilk kez yerel olarak bulaşan sıtma vakaları görüldü ve Teksas, Florida ve Maryland'de dokuz vaka rapor edildi.

Dr. Ochomo, “Tarihsel olarak bu sivrisineklere sahip olan yerlerde durum yeni şekillerde zorlayıcı hale geldi ve aynı zamanda diğer yerler de iklim ve çevresel faktörler nedeniyle yeni tehditlerle karşı karşıya kalacak” dedi.

Dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları, Dr. Ochomo'nun test ettiği yeni teknolojiler de dahil olmak üzere yeni çözümler için yoğun çaba sarf ediyor. Hastalığı engellemek için sivrisinekleri biyolojik ve genetik olarak değiştiren yeni nesil araçlar da dahil olmak üzere bazı umut verici yaklaşımlar geliştirdiler.

Ancak bu tür çabalar maliyet ve yasal engeller nedeniyle sekteye uğradı. Bu araçlardan herhangi birini, her yeni yağmur mevsiminde çocukların hastalandığı yerlere ulaştırma süreci, acı verici derecede yavaş ve kötü bir şekilde yetersiz finanse edilen yıllarca süren testler ve düzenleyici incelemeleri içermektedir.

Afrika, Asya ve Karayipler'de sivrisinek kaynaklı hastalıkları ortadan kaldırma projeleri yürüten Hollandalı vektör biyoloğu Bart Knols, “Sahaya inip gerçekten hayat kurtarmaya başlamadan önce bu kadar zaman kaybetmemiz çok saçma” dedi.

En büyük katil
Sıtma, insanlık tarihi boyunca diğer tüm hastalıklardan daha fazla insanın ölümüne neden olmuştur. Bu yüzyıla kadar parazite karşı verilen savaş tek taraflıydı. Daha sonra, 2000-2015 yılları arasında, evlerde yaygın böcek ilacı kullanımı, böcek ilacı kaplı yatak ağları ve daha iyi tedaviler sayesinde sıtma vakaları dünya genelinde üçte bir oranında azaldı ve ölüm oranı neredeyse yarı yarıya düştü. Klinik deneyler, sıtma ölümlerinin büyük kısmını oluşturan çocukları koruyabilecek sıtma aşılarının umut vaat ettiğini gösterdi.

Bu başarı yeni yatırımların yapılmasını ve hastalığın tamamen ortadan kaldırılmasının konuşulmasını sağladı.

Ancak 2019'da yaklaşık 575.000 ile tarihi düşük seviyeye gerileyen sıtma ölümleri, sonraki iki yılda önemli ölçüde arttı ve küresel verilerin bulunduğu son yıl olan 2021'de 620.000'e ulaştı.

Latin Amerika'da bu yılın ilk yarısında, 2022'nin tamamında görülenden daha fazla – üç milyondan fazla – dang vakası görüldü. Bangladeş, Ağustos sonu itibariyle 120.000 vaka ile şimdiye kadarki en büyük dang salgınının pençesinde. Dünyanın pek çok bölgesinde chikungunya ve diğer sivrisinek kaynaklı enfeksiyonların vakaları ve bunlardan kaynaklanan ölümler de artmaya başladı.

Bunun başlıca nedenlerinden biri sivrisineklerin son derece uyumlu olmaları. Giderek daha fazla insan evlerinde ağlar veya spreylerle korundukça, sivrisinekler Afrika'daki sıtma vektör türlerinin tarihi modeli olan iç mekânlarda ve geceleri yerine, dışarıda ve gündüzleri daha fazla ısırmaya başladı. Sivrisineklerin genetik yapısı değişen çevresel koşullara yanıt olarak hızla geliştiğinden, yaygın olarak kullanılan böcek ilaçlarına karşı direnç geliştirdiler – sıtma parazitinin kendisi de bir zamanlar onu tedavi etmek için kullanılan son derece etkili ilaçlara karşı giderek daha dirençli hale geliyor.

Ve kentsel alanlarda gelişen yeni bir sivrisinek, sıtmanın yayılmasının her zaman büyük ölçüde kırsal alanlarla sınırlı olduğu Asya'dan Afrika'ya geldi. Oxford Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, bu değişimin 100 milyondan fazla insanı daha sivrisinek kaynaklı enfeksiyonlara karşı savunmasız hale getirdiğini tahmin ediyor.

Uzmanlar, risklerin katlanarak artmasının, insanları tüm sivrisineklerden koruyacak bir yönteme acil ihtiyaç olduğu anlamına geldiğini söylüyor – sıtmanın yanı sıra dang, sarı humma ve köşede pusuda bekleyen her türlü patojene karşı savunmaya yardımcı olacak bir yöntem. (Sadece dişi sivrisinekler ısırır; yumurta üretmek için kandaki proteine ihtiyaç duyarlar).

Ancak yeni bir teknolojinin ya da müdahalenin tasarlanması, geliştirilmesi, test edilmesi ve üretilmesi on yıl ya da daha fazla zaman alır. Buna karşılık sivrisineklerin altı haftalık yaşam süreleri, onları öldürmeye çalıştığımız yöntemlerden kaçmak için sürekli evrim geçiriyor.

Bugüne kadar bu çabalar için harcanan paranın büyük kısmı yüksek gelirli ülkelerden ve özel hayırseverlerden geldi, ancak finansman seviyeleri durağanlaştı. Birçok araştırmacı, yeni yöntemlerin büyük ölçekli denemeleri için ihtiyaç duydukları yatırım türünü motive etmenin giderek zorlaştığını söyledi.

Dr. Knols, “Er ya da geç, fon veren kuruluşlar bu parayı başka şeylere yönlendirecek” dedi. “Bunu tarıma ya da eğitime yatırıyoruz diyecekler.”

Yeni bir sorun

Dr. Ochomo'nun araştırması, Anopheles funestus sivrisineğinin onlarla ziyafet çektiğini ortaya çıkardı: Bir zamanlar çoğunlukla geceleri yataklarında uyuyanları ısırdığı düşünülen bu tür, artık gündüzleri dışarıda ısırıyor.

Dr. Ochomo ve meslektaşlarının yaptığı araştırmalara göre, Afrika'nın kırmızı topraklı yollarındaki her 10 kişiden dördü, semptomları olmasa bile sıtma paraziti taşıyor. Açık havada ve gündüz vakti bazı ısırmalar muhtemelen başından beri oluyordu, ancak kimse bunu gerçekten takip etmiyordu çünkü odak noktası savunmasız uyuyanlardı.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri entomoloji şefi Audrey Lenhart, yirmi yıl önce, yatak cibinliklerinin toplu dağıtımının ilk günlerinde, sıtma vaka oranlarının hemen düştüğünü ve ağların yeterli olabileceğine dair bir iyimserlik olduğunu söyledi. Bunun yerine, yeni bir sorun yaratılmasına yardımcı olduklarını söyledi.

“Bir düşünün: Her yere yatak ağları koyuyorsunuz, o zaman içeride insanları ısıran sivrisinekler ölecek,” diye açıkladı Dr. Lenhart. “Hayatta kalacak olanlar dışarıda oturan insanları ısıranlar, çiftlik hayvanlarını ısıranlar, evlerde olmayanlar, değil mi? Dolayısıyla üreyen ve sivrisinek popülasyonunu orada tutanlar da bunlar oluyor.”

İşe yaramayan böcek ilaçları
Günümüzde kullanılan böcek öldürücülerin çoğu 1970'lerde geliştirilen ve aster çiçeklerinin ezilmesiyle elde edilen eski bir sivrisinek caydırıcıdaki kimyasal bileşiklerden türetilen piretroidlerdir. Yatak cibinlikleri ve duvarlara püskürtmek de dahil olmak üzere her şey için kullanılmışlardır.

Dünyanın dört bir yanındaki sivrisinekler artık bunlara karşı oldukça dirençli olduğundan, yeni bir şeyler bulmak için acil bir arayış var.

2005 yılında Bill & Melinda Gates Vakfı, etkili böcek ilacı bileşikleri aramak için Yenilikçi Vektör Kontrol Konsorsiyumu adlı bir projeye 50 milyon dolar yatırım yaptı. Konsorsiyum, büyük zirai ilaç şirketlerinden kimyasal kütüphanelerinde sivrisinekleri yeni yollarla etkileyebilecek ve yeterince güvenli ve dayanıklı moleküller aramalarını istedi.

Kısa bir süre önce konsorsiyumun genel müdürlüğünden emekli olan Nick Hamon, “Dört buçuk milyon bileşikle başladık ve şu anda dörde düştük” dedi.

Yeni bir böcek ilacı olarak işe yaraması için bileşiklerin insanlar için güvenli olması, katı formda olması ve suda çözünmemesi gerekiyor. Ayrıca sivrisinekleri piretroidlerden önemli ölçüde farklı bir şekilde öldürmeleri gerekiyor, çünkü sivrisinekler sadece tek bir kimyasala değil, kimyasalın onları öldürme şekline karşı da direnç geliştiriyor.

Şirketler şimdi tüm bu kutuları işaretleyen sadece dört bileşik üzerinde güvenlik ve test sürecini tamamlamak zorundadır. Alman kimya şirketi BASF'nin baş kimyageri Susanne Stutz, bunun son derece maliyetli ve yavaş olduğunu söylüyor.

“Bu her zaman sivrisinekle kimin daha hızlı olduğuna dair bir yarış: Genellikle sivrisinek kazanır çünkü yeni ürünler çıktığından çok daha hızlı direnç geliştirir” dedi.

Dünya Sağlık Örgütü, sivrisineklere karşı yeni bir müdahalenin kullanılmasını tavsiye etmeden önce, iki farklı coğrafi ve epidemiyolojik ortamda yürütülen ve her ikisinde de halk sağlığı üzerinde önemli bir olumlu etki gösteren iki büyük randomize klinik çalışma gerektirmektedir. Örgüt, bu politikanın sınırlı imkânlara sahip ülkelerin paralarını nereye harcayacakları konusunda en iyi kararı vermelerini ve ürünlerin titiz kanıtlarla desteklenmesini sağlamak için tasarlandığını söylüyor. Ancak dünyanın giderek artan sivrisinek sorunları, giderek daha fazla özel durumlara göre uyarlanmış çözümler gerektiriyor: Afrika Sahelindeki çocukları korumak için işe yarayan şey, Kamboçya'daki ormanlarda ağaç kesenleri korumak için işe yaramıyor.

Dr. Ochomo, sivrisinek müdahalelerine ilişkin iki büyük randomize klinik çalışmanın baş araştırmacısıdır. 33 milyon dolarlık bir projede araştırmacılar, evlerin duvarlarına asılabilen ve sivrisineklerin kafasını karıştıran ve ısırmalarını önleyen bir kimyasalın düşük dozlarını dağıtan plastik film kareleri olan mekânsal kovucuların etkinliğini hem dang hem de sıtma riski olan bölgelerde test ediyorlar.

Kenya'da denenen uzaysal kovucuyu geliştiren Wisconsin merkezli S.C. Johnson & Son Inc. şirketi, test için milyonlarca dolarlık ürün bağışında bulundu. Notre Dame Üniversitesi'nde biyolojik bilimler profesörü olan ve Mali ve Sri Lanka gibi ülkelerde de yürütülen çok ülkeli mekânsal kovucu denemesini koordine eden John Grieco, bu tür bir cömertliğin alışılmadık olduğunu ve vektör kontrol araştırmaları için sürdürülebilir bir yol olmadığını söyledi.

Uzaysal kovucular ve diğer yeni araçların çoğu emtiadır: satın alınması ve altı ay ya da bir yıl sonra tekrar satın alınması gereken ürünler. Sundukları koruma geçici olduğu gibi, satın alınmalarını sağlayan finansman da geçicidir.

Dr. Stutz, emtiaların klinik deneylerinin çoğunun ana destekçisi olan Gates Vakfı'nın, BASF'nin yatak cibinliklerinde kullanılmak üzere yeni kimyasalları test etme maliyetinin çoğunu karşılamak zorunda kaldığını, çünkü özel bir firmanın bunu yapması için yeterli kâr teşviki olmadığını söyledi.

“Bu alanda nasıl yenilik yapılacağını bilen şirketleri nasıl elinizde tutarsınız?” diye sordu Dr. Hamon. Yenilikçi Vektör Kontrol Konsorsiyumu 2017 yılında önemli endüstri ortaklarından birini kaybetti.

Dr. Hamon, “Sadece 'Başka bir yerde daha fazla para kazanabiliriz' dediler” dedi.

Bazı uzmanlar, orta ve yüksek gelirli ülkelerde dang hummasının ve şimdi de sıtmanın ortaya çıkmasının, yeni kurumsal yatırımları teşvik edebilecek daha zengin bir pazar yarattığı için yeni fonlar yaratabileceğine inanıyor.

Entomoloji dünyasındaki şüpheciler ise yeni ürünler için yapılan yarışa bakarak bunun tarihten alınan bir dersi göz ardı ettiğini öne sürüyor: Onlara göre sadece yüksek gelirli ulusların bir asırdan daha uzun bir süre önce kullandığı stratejiler bir kez daha insanlara sivrisinekler karşısında üstünlük sağlayacaktır. Afrika, Avrupa ve Asya'nın dört bir yanında çalışmış olan Burundili vektör ekoloğu Silas Majambere, 1900'lerin başında Avrupa ve Amerika'da, 1930'larda ise Brezilya'da fark yaratanın büyük ölçekli çevre yönetimi ve konutlarda yapılan değişiklikler olduğunu söylüyor.

Bu da üreme alanlarının kurutulması, kurutulamayan sulara larvasit – biyolojik toksinler olup dirence neden olmazlar – püskürtülmesi ve evlerin bataklık alanların dışına taşınması anlamına gelmektedir. Kent sivrisineklerinden korunmak için insanların perdeli pencerelere, sağlam duvarlara ve kapalı saçaklı çatılara, yani daha iyi evlere ihtiyacı vardır.

“Eğer son 40 yılımızı aynı bütçeyle bunları yaparak geçirseydik, bugün nerede olurduk?” dedi Dr. Majambere.

Umut ve zorluklar

Busia bölgesinde sıtma vakaları 20 yıl öncesine göre çok daha düşük olsa da, ilerlemenin durması hastalığın aile sağlığını, gelirini ve geleceğini aşındırmaya devam ettiği anlamına geliyor.

Busia kasabasının dışında arabayla yaklaşık bir saatlik mesafede yaşayan çiftçi Mary Oketeti, “Evde bir sıtma vakası olduğunda hayat durur,” diyor. Kendisi yılda üç kez, 12 yaşındaki kızı ise bunun iki katı sıklıkta sıtmaya yakalanıyor. Aile daha sonra tedavi için ne gerekiyorsa harcamak zorunda kalıyor.

“Evde bir tavuk varsa onu satarsınız” diyor.

Bir tavuk 600 Kenya şilini ya da 5 dolar değerinde olabilir; ulaşım, teşhis testi ve sıtma ilaçlarıyla birlikte tıbbi kliniğe yapılacak bir yolculuk en az bu kadar tutacaktır. Tekrarlayan sıtma nöbetleri çocukları okuldan, yetişkinleri de çalışmaktan alıkoyuyor; birikimleri yok ediyor. Bayan Oketeti, her ay birkaç günlüğüne hasta bir aile üyesine bakmak için çiftçilik yaptığı tarlalardan eve dönmek zorunda kaldığını söyledi.

Dr. Ochomo ve ekibi kısa süre önce mekânsal kovucuların klinik denemesinin orta noktasından veriler aldı. Sıtma vakaları, plasebo kovucu kullanan cihazlara sahip olanlara kıyasla bu cihazlara sahip olan ailelerde önemli ölçüde daha düşüktü. Bu eğilim devam ederse, bir sonraki zorluk Dünya Sağlık Örgütü'nü uzaysal kovucuların kullanımını onaylamaya, ardından da Kenya hükümetini bunları satın almaya ikna etmek olacaktır.

Yine de Busia'daki insanları bunları kullanmaya ikna etmenin zor olmayacağını söyledi.

“İnsanlar ağların yeterli olmadığını, daha fazlasına ihtiyaçları olduğunu zaten biliyorlar ve bizi gördükleri için mutlular” dedi. “Nihayet birileri gelip bu konuda yardımcı olmaya çalışıyor” diyorlar.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

10:32:39

Chikungunya virüsü Güney Amerika'da artış gösteriyor. Ancak yeni bir keşif, onu alt etmeye yardımcı olabilir…

İklim değişikliğinin virüsü yayan sivrisinekler için bir nimet olması nedeniyle Güney Amerika'da bu yıl çeyrek milyon vaka görüldü. Virüsün hücreleri nasıl enfekte ettiğine dair bir çalışma, gelecekteki tedaviler hakkında bilgi vermeye yardımcı olabilir.

Birisi hastaneye chikungunya virüsü ile girdiğinde, bunu yanlış anlamak mümkün değildir.

Sivrisinek kaynaklı virüsün 2023'te artış gösterdiği birkaç Güney Amerika ülkesinden biri olan Arjantin'in Buenos Aires kentindeki Muñiz Hastanesi'nde enfeksiyon hastalıkları doktoru olan Dr. Susana Lloveras, “Hastalar buraya ateş ve eklemlerinde ağrı ile geldi” diyor. Hastaların el ve ayak eklemleri ile dizleri sıklıkla ağrıyor. Ağrı o kadar kötüleşebiliyor ki bazıları yürümekte ve hatta bir fincan kahveyi tutmakta bile zorlanabiliyor.

“Yaşam kalitesini etkiliyor” diyor Lloveras. “İyisinizdir. Ve birden hareket edemez hale geliyorsunuz, her gün yaptığınız sıradan işleri yapmak için başka birinin yardımına ihtiyaç duyuyorsunuz.”

Hastalık nadiren ölümcül olsa da, en kötü semptom uzun süreli eklem ağrısı olabilir. Ancak bu hafta yayımlanan bir çalışma da dahil olmak üzere yeni gelişmeler, yakında adı “chicken-GOON-ya” olarak telaffuz edilen ve Dünya Sağlık Örgütü'ne göre Tanzanya ve Mozambik'in bazı bölgelerinde konuşulan Kimakonde dilinden gelen ve “çarpık hale gelmek” anlamına gelen bu virüsü alt etmemize yardımcı olabilir.

Vakalar sayılıyor
Bu yıl Güney Amerika'da görülen yeni vaka sayısı şimdiden çeyrek milyona ulaşmış durumda. Salgın, 100.000'den fazla teşhisin konulduğu Paraguay'da en şiddetli dönemini yaşıyor.

Dr. Lloveras yıllar içinde Buenos Aires'te chikungunya vakaları gördüğünü söylüyor “ancak bu bizim için yaygın değil. Her yıl bir ya da iki vakadan fazla görülmüyor.” Ve her zaman sivrisinek kaynaklı virüsü başka ülkelerden getiren insanlardan kaynaklanıyor.

Arjantin'in başkenti Buenos Aires'teki Muñiz Hastanesi'nde enfeksiyon hastalıkları doktoru olan Dr. Susana Lloveras, eskiden yılda bir ya da iki chikungunya vakası gördüğünü söylüyor. Ancak bu yılın başlarında günde iki ila üç yeni vaka görülüyor. Bu da ilk kez Buenos Aires içindeki sivrisineklerin hastalığı bulaştırdığı anlamına geliyor.

Hastalığın ayak izi neden büyüyor? Columbia Üniversitesi'nde virolog olan Nischay Mishra, “Sivrisinekler nereye giderse gitsin, chikungunya'ya sahip olacağız – bu küresel bir endişe kaynağı” diyor. İklimin değişmesi ve sıcaklıkların artmasıyla birlikte, “sivrisineklerin her yerde hayatta kalma şansı artıyor” diyor.

Chikungunya, Güney Amerika'nın yanı sıra dünyanın diğer bölgelerinde de sorun teşkil etmektedir: Hindistan, Çin ve Afrika'daki çok sayıda ülke. ABD'de bile Teksas ve Florida'da önceki yıllarda hastalığın yerel olarak bulaştığı bildirilmiştir.

Lloveras ateşi ve ağrıyı hafifletmek için ilaç yazıyor ama hastalarına hastalığın kendi seyrinde gitmesi gerektiğini söylüyor.

Bu zorlayıcı olabilir çünkü bazı insanlar bağışıklık sistemleri virüsü temizlemek için antikorlar oluşturmuş olsa bile aylarca hatta yıllarca eklem ağrısı çekmektedir.

Albert Einstein Tıp Fakültesi'nde virolog olan Margaret Kielian, “Bu zayıflatıcı artrite neyin neden olduğunu gerçekten anlamıyoruz” diyor. “Eklemlerde saklanan bir virüs mü var? Enflamasyon mu?”

Hücreleri enfekte etmenin sinsi bir yolu
Şimdi, farelerde yapılan ve Nature Microbiology'de yayımlanan yeni bir çalışmada Kielian ve meslektaşları, bizi bu gizemi çözmeye bir adım daha yaklaştırabilecek bir şey buldular.

Çoğu virüs, hücrelerimizi virüs yapma makinelerine dönüştürerek bizi hasta eder. Yeni hücreleri enfekte etmeye devam edebilecek bir sürü yeni viral partikül salgılarlar. Chikungunya bunu yapıyor ama başka bir numarası daha var.

Kielian, “Virüs, enfekte olmuş hücreyi, enfekte olmuş hücreden komşu hücrelere gidebilen bu çok dramatik uzun uzantıları üretmeye teşvik ediyor” diyor.

Chikungunya virüsü ile enfekte olan hücreler, komşu hücreleri enfekte etmenin bir yolu olarak dışarıya doğru dallar çıkarıyor.

Bazen hücrenin kendisi kadar uzun olan bir ya da iki dal, zaman zaman enfekte olmamış hücrelere doğru dışarı doğru yılan gibi kıvrılmaktadır. Ve bu dallar bağışıklık sisteminin saldırısından kaçabilir. Kielian, “Enfekte hücre ile enfekte olmayan hücre arasındaki bu temas, virüsü antikorlardan korur” diyor. “Ve hücre bu şekilde enfekte oluyor.”

“Henüz erken” diyor Kielian, “ancak bu, virüsün belki de eklem dokularında yerleşebileceği bir mekanizma olabileceğini düşündürüyor. Bu, artrite neden olmada önemli olabilir. Bunu göreceğiz.”

Çalışmada yer almayan Mishra, “Bu bilgi özellikle aşı geliştirmeyle ilgili olduğu için çok faydalı” diyor. “Aşının bu alternatif enfeksiyon mekanizmasıyla nasıl başa çıkacağı çok ilginç ve çok önemli olacak.”

Çeşitli aşı çalışmaları devam ediyor ve Mishra bunlardan birinin bu yılın sonuna kadar onaylanabileceğini söylüyor. Bu, Buenos Aires'teki Muñiz Hastanesi gibi bir yerde sevindirici bir gelişme olacaktır.

Dr. Lloveras, “Bir aşıya ihtiyacımız var çünkü bu, bu tür bir hastalığı tedavi etmek için başka bir araç” diyor. Lloveras, gelecekte kendisi ve ekibinin chikungunya da dahil olmak üzere sivrisinek kaynaklı her türlü virüsle mücadele etmek için her türlü araca ihtiyaç duyacaklarını da sözlerine ekliyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:33:08

‘Süper Dirençli’ Sivrisinekler Güneydoğu Asya’da Böcek İlaçlarından Kurtulabiliyor…

Araştırmacılar Kamboçya ve Vietnam’da bu dayanıklılıkla bağlantılı bir genetik mutasyonun yüksek sayılarda bulunduğunu tespit etti. Sarı humma, dang humması ve Zika virüsü taşıyan sivrisinek Aedes aegypti, dünyanın en ölümcül canlılarından biri olarak kabul ediliyor. Şimdi, biraz daha tehlikeli hale geliyor olabilir.

Çarşamba günü Science Advances dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada, araştırmacılar çeşitli ülkelerden sivrisinek topladı ve Kamboçya ve Vietnam’dan gelenlerin çoğunun yaygın olarak kullanılan bir böcek ilacına dirençle bağlantılı bir mutasyona sahip olduğunu tespit etti. L982W adı verilen mutasyon daha önce de sivrisineklerde gözlemlenmişti ancak hiçbir zaman bu kadar yüksek oranda görülmemişti.

Çalışmanın yazarı ve Japonya Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü Tıbbi Entomoloji Bölümü‘nde kıdemli araştırmacı bilim insanı Shinji Kasai, basına yaptığı açıklamada, “Normalde kullandığımız böcek ilaçlarının sivrisineklere karşı etkili olmayabileceğinin farkında olmak önemlidir” dedi.

Çalışmanın bir bölümü için Kasai ve meslektaşları Gana, Tayvan, Vietnam ve Endonezya’dan 23 A. aegypti popülasyonundan örnekler topladı. Bu sivrisinekleri, aynı bölgelerden toplanan böcek ilacına duyarlı bir tür olan Aedes albopictus örnekleriyle karşılaştırdılar. Her iki sivrisineğe de iki farklı dozda permetrin – sinir sistemini hedef alan bir piretroid insektisit – püskürterek ölüm oranlarına baktılar. Tayvan’daki bir popülasyon dışında, tüm A. aegypti popülasyonları A. albopictus’tan daha düşük bir ölüm oranı gösterdi.

Daha az toleranslı A. albopictus türü için yüzde 99 öldürücü doza eşdeğer olan daha düşük dozaj, üç Tayvan ve bir Gana popülasyonu dışında neredeyse tüm A. aegypti popülasyonlarında yüzde 20’den daha düşük ölüm oranıyla sonuçlandı. Doz on kat artırıldıktan sonra, Gana’dan sadece iki popülasyonda yüzde 100 ölüm oranı görülmüştür. Vietnam’daki bir popülasyonda ve Endonezya’daki bir popülasyonda sivrisineklerin ölüm oranı hala yüzde 30’un altındaydı.

Araştırmacılar daha sonra böcek ilacı direnciyle ilgili mutasyonları bulmak için bazı sivrisineklerin DNA’sını analiz etti. Singapur ve Kamboçya’dan alınan diğer örnekleri inceledikten sonra, Kamboçya ve Vietnam’da örneklenen sivrisineklerin yüzde 78’inden fazlasının L982W mutasyonuna sahip olduğunu buldular.

Yazarlar ayrıca, L982W’yi de içeren bir mutasyon kombinasyonuna sahip sivrisinekleri keşfettiler, bu da onları “süper dirençli” hale getirdi ve “şimdiye kadar bildirilen diğer tüm saha popülasyonlarından önemli ölçüde daha yüksek piretroid direnci seviyelerine” sahip oldular. Kamboçya’nın Phnom Penh kentindeki sivrisineklerin yüzde 90’ından fazlası bu aşırı dirence sahipti ve bu da “bu bölgede A. aegypti’yi piretroidlerle kontrol etmeyi neredeyse imkansız” hale getirdi.

L982W mutasyonu henüz Güneydoğu Asya dışında tespit edilmedi, ancak bir düşünceye göre böceklerin belki de uluslararası ticaret yoluyla yayılması da muhtemel görünüyor.

“Aedes sivrisinekleri her yerde yaşayabilir. Kavanozlar, kullanılmış lastikler, plastik bardaklar, leğenler ve kapsüller gibi yapay su kaplarını seviyorlar,” diyor Kasai. “Bu tür su kaplarını ortadan kaldırmanın imkansız olduğunu düşünüyorum.”

Böcek ilacına dirençli sivrisinekler giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunudur. Araştırmanın yazarları, son 50 yılda dang vakalarının 30 kat arttığını belirtiyor. CDC, her yıl yaklaşık 400 milyon kişinin dang hastalığına yakalandığını ve yaklaşık 21.000 kişinin öldüğünü tahmin ediyor. Yazarlara göre, uygun fiyatlı bir aşı ya da ilaç mevcut olmadığından, dang salgınlarını yönetmenin tek yolu böcek ilacıdır.

İngiltere’deki Liverpool Tropikal Tıp Okulu‘nda vektör biyoloğu olan David Weetman, New Scientist‘ten Jason Arunn Murugesu‘ya yaptığı açıklamada, yeni çalışmanın sivrisineklerde böcek ilacı direnci tehlikesini ortaya koyduğunu söylüyor.

Çalışmada yer almayan Weetman, “Bu çalışmada yeni tanımlanan mutant kombinasyonunun daha büyük bir tehdit oluşturup oluşturmadığı ya da daha büyük bir yayılma potansiyeline sahip olup olmadığı belirsiz” diyor. “Bu, Vietnam ve Kamboçya’daki oldukça yüksek frekanslar dışında kanıtların eksik olduğu vahşi doğadaki uygunluk faydaları ve maliyetleri dengesine bağlı olacaktır.”

“Bu durum, piretroid ilaçlamaya bağımlı kontrol programlarının alternatifleri göz önünde bulundurması gerektiğini gösteriyor” diyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

23:43:51

Bu şehir sivrisineği Afrika’da sıtmayla mücadeleyi rayından çıkarma tehdidinde bulunuyor…

Yeni bir araştırmaya göre, Anopheles stephensi iyi bilinen bir sıtma sivrisineğidir, ancak yetersiz donanımlı şehirlerde dramatik, mevsim dışı salgınlara neden olduğu Etiyopya’da hâlâ yeni sayılır. Bu yılın başlarında, Etiyopya’nın doğusunda bir ulaşım merkezi olan Dire Dawa kentinden şaşırtıcı bir rapor geldi. ABD Başkanı’nın Sıtma Girişimi ile çalışan CDC entomologu Sarah Zohdy, “Bu, Etiyopya’da kurak mevsimde görülen ilk kentsel sıtma salgınıydı” diyor. “Ve bağlam açısından,” diye ekliyor, “Etiyopya’da kurak mevsim sıtması olan bir şey değil.”

Yağmur mevsimi boyunca ya da kırsal alanlarda sıtma, dünyanın hastalıktan en çok etkilenen bölgesi olan Afrika’da yaygındır. Dolayısıyla Etiyopya’dan gelen rapor olağandışıydı. Zohdy ve meslektaşlarının 1 Kasım’da Amerikan Tropikal Tıp ve Hijyen Derneği‘nin yıllık toplantısında sunacakları yeni araştırmada, vakalardaki bu artışın nedeninin Etiyopya’ya nispeten yeni gelen Anopheles stephensi sivrisineğinin omuzlarına – ya da daha doğrusu hortumlarına – düştüğünü söylüyor.

“Bu sivrisinek bilim için hiç de yeni değil” diyor Zohdy. “Aslında muhtemelen dünyada en iyi çalışılmış sıtma sivrisineklerinden biri.”

Ancak şimdiye kadar sadece Güney Asya ve Arap Yarımadası’nda bulunmuştu. Ardından 2012 yılında Doğu Afrika ülkesi Cibuti’de dramatik bir sıtma salgını görüldü. Ülke, limanlarından birinde yeni sivrisineğin kıtadaki ilk tespitini doğruladığında hastalığı ortadan kaldırmaya yaklaşıyordu.

Zohdy, “O yıldan bu yana, bir milyondan az nüfusa sahip Cibuti’de sıtma vakaları 36 kat arttı” diyor. “Yani Cibuti’de artık sıtmanın ortadan kaldırılmasından söz etmek mümkün değil.”

Sivrisinek şimdi Somali, Sudan, en son Nijerya ve muhtemelen başka yerlerde de ortaya çıktı. Yeni araştırma Dire Dawa’ya odaklanıyor ve ilk kez bilim insanlarının şüphelendiği şeyi, yani bu dramatik sıtma salgınlarının arkasında yeni sivrisineğin olduğunu gösteriyor.

Bu endişe verici bir durum, çünkü Afrika kıtasının büyük bir bölümü on yıllardır sıtmaya karşı bir mücadele içindeydi. Şimdi, zorlukla kazanılan az miktardaki ilerleme de silinme tehlikesiyle karşı karşıya. Zohdy, “Bu, bildiğimiz sıtmayı değiştirme potansiyeline sahip bir sivrisinek” diyor.

Böceğin kentsel ortamlarda kendisine avantaj sağlayan birkaç özelliği var. Birincisi, “tipik sıtma sivrisineklerinde onları mevsimsel olarak görme eğilimindeyiz” diyor Zohdy. “Bu sivrisinek yıl boyunca büyüyor.”

Etiyopya, Addis Ababa’daki Armauer Hansen Araştırma Enstitüsü‘nde yapılan çalışmanın ortak yazarlarından Fitsum Girma Tadesse, mevsimsel yağmurlara ya da su birikintilerine ve göletlere güvenmek yerine, “temizden kirliye, küçükten büyüğe” insan yapımı su depolama kaplarında üremeyi sevdiğini söylüyor.

Fitsum, “Hızla genişleyen kentsel ortamlar ve zayıf altyapı nedeniyle insanlar suyu kaplarda saklama eğiliminde” diyor.

Kentsel alanlardaki insanlar sıtmaya çok az maruz kalma eğilimindedir, bu da onları hastalığa yakalanmaya daha yatkın hale getirir. Ve bu sivrisinekler, geleneksel olarak yatak ağlarını ve ev ortamlarını tedavi etmek için kullanılan böcek ilaçlarına karşı büyük ölçüde dirençlidir.

Fitsum, “Yani aynı şeyi yapmaya devam edersek, bu sivrisineği hedef almakta başarılı olamayız” diyor. “Yenilikçi olmamız gerekiyor.”

Bu tür müdahaleler arasında sivrisinekleri öldürmek için yeni böcek ilaçları, sıtma parazitine darbe vurmak için yeni ilaçlar geliştirmek ve yeni sivrisinek larvalarını öldürmek için suyu arıtmak yer alıyor. Daha geniş kapsamlı su sanitasyonu ve hijyen çabalarını da içeren larvaların bu şekilde yönetilmesi, bu sivrisineklerin çok sayıda bulunduğu Hindistan’da zaten kullanılmaktadır. Zohdy, bunun değerli doğal su kaynaklarının kullanılabilir kalmasını sağlayacak şekilde yapılması gerektiğini söylüyor. Bu, yıkıcı bir kuraklık yaşayan Etiyopya gibi bir yerde özellikle önemlidir.

Ayrıca Fitsum, insanların davranışlarını değiştirmelerini sağlamanın da önemli olduğunu söylüyor. Örneğin, “yapabileceğiniz seçeneklerden biri, gereksiz tüm su saklama kaplarını kaldırmak” diyor. “Diğeri ise konteynerlerin üzerine fiziksel bariyerler koymak, örneğin üzerlerini örtmek. Yani insanları ikna etmeniz, onlarla iletişim kurmanız gerekiyor.”

Fitsum sıtmaya karşı mücadelenin her zaman bir üçgen gibi olduğunu söylüyor. Hastalanan insanlar, hastalığa neden olan parazit ve her şeyi taşıyan sivrisinek. “Dolayısıyla, diğerinin kullandığı mekanizmaya saldırmak ya da ondan kaçmak için sürekli birbirimizi kovaladık” diyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…