23:27:32

1918 Grip Salgını Kurbanlarının Kalıntılarının Analizi

Grip, özellikle de İspanyol gribi, o yıl hem dünya hem de Amerikan tarihinde yıkıcı bir iz bıraktı. Mikroskobik katil dört ay içinde tüm dünyayı dolaşarak kimine göre 21 milyon kimine göre 50 milyon insanın hayatına mal oldu. Amerika Birleşik Devletleri 1918 yılında 675.000 kişiyi İspanyol gribinden kaybetti; bu rakam Birinci Dünya Savaşı, İkinci Dünya Savaşı, Kore Savaşı ve Vietnam Savaşı'nın toplamından daha fazlaydı. İlaç şirketleri İspanyol gribine karşı bir aşı bulmak için gece gündüz çalıştılar ama çok geç kalmışlardı. Virüs daha izole bile edilemeden ortadan kayboldu.

Amerika'nın Unutulmuş Salgını: Alfred Crosby'nin yazdığı The Influenza of 1918, dünyanın en ölümcül grip salgınının tüyler ürpertici hikayesini ABD perspektifinden anlatıyor ve salgının uluslararası erişimine dair birçok ayrıntı sunuyor. Kitap ilk olarak 1990 yılında yayımlanmıştı, ancak bu yılın başlarında şiddetli akut solunum yolu sendromunun (SARS) ortaya çıkmasının ardından, Eylül ayında yeni bir önsözle birlikte ciltsiz olarak yeniden yayımlandı.

Mayıs 1918'e gelindiğinde grip Amerika Birleşik Devletleri'nde azalmaya başladı. Ancak çile hiçbir şekilde sona ermemişti. Fort Riley'de savaşa hazır olan askerler, Fransa'ya yaptıkları uzun ve sıkışık yolculuk sırasında virüsü kuluçkaya yatırdılar. Fransız kıyılarına vardıklarında virüs patladı ve Müttefik kuvvetler ile Merkezi Güçleri eşit güçte vurdu. Amerikalılar “üç gün ateşi” ya da “mor ölüm” hastalığına yakalandı. Fransızlar “pürülan bronşit“e yakalandı. İtalyanlar “kum sineği ateşi“ne yakalandı. Alman hastaneleri Blitzkatarrh ya da “Flanders ateşi” kurbanlarıyla doldu.

Adını ne koyarlarsa koysunlar, virüs herkese benzer şekilde saldırıyordu. Diğer grip vakaları gibi boğaz ağrısı, titreme ve ateşle başladı. Sonra ölümcül viraj geldi: Virüs kurbanının akciğerlerini harap etti. Bazen birkaç saat içinde hastalar tamamen solunum yetmezliğine yenik düşüyordu. Otopsilerde sıvı içinde kalmış sert, kırmızı akciğerler görüldü. Hastalıklı akciğer dokusuna mikroskobik bir bakış, akciğerlerin normalde hava dolu hücreleri olan alveollerin sıvıyla o kadar dolu olduğunu ve kurbanların kelimenin tam anlamıyla boğulduğunu ortaya çıkardı. Yavaş boğulma, hastaların benzersiz bir belirti göstermesiyle başladı: elmacık kemiklerinin üzerinde maun rengi lekeler. Saatler içinde bu hastalar siyanozun ya da oksijen eksikliğinin göstergesi olan mavimsi siyah bir renge dönüştü. Hemşireler çok sayıda yeni hastayı sıralarken genellikle önce hastaların ayaklarına bakarlardı. Ayakları simsiyah olanlara yardım edilemeyeceği düşünülür ve ölmeleri için götürülürlerdi.

Bu gribi sağlık çalışanları için özellikle şaşırtıcı kılan şey, en çok sağlıklı, güçlü yetişkinlere saldırmasıydı. Normalde grip yalnızca yaşlılar, küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler için hayati tehlike oluşturur. Birçok yetişkin hastalanır ama çok azı ölür. İspanyol gribi bu durumu tersine çevirdi. Orantısız sayıda erkek ve kadın, özellikle de hamile kadınlar öldü ve geride yetim çocuklarını bıraktı.

İspanyol Leydi
Bazen “İspanyol Leydi” olarak da adlandırılan İspanyol gribi, yanlış ismini büyük ölçüde savaş zamanı sansürü sayesinde almıştır. Hem Müttefik Kuvvetler hem de Merkezi Güçler İspanyol gribi nedeniyle büyük kayıplar vermişti, fakat savaşan taraflar düşman için değerli olabilecek bilgileri gizlemek için raporları sümen altı etti. Ancak İspanya'daki sansürsüz gazeteler, 1918 yılının Mayıs ve Haziran aylarında milyonlarca İspanyol'un gripten öldüğünü açıkça bildirmiş ve bu haberler tüm dünya medyasında yer almıştır. Bu çirkin yakıştırmaya öfkelenen İspanya, hastalığın savaş alanlarından geldiğini ve rüzgârla Pirene dağlarının üzerinden uçup gittiğini söyleyerek Fransa'yı işaret etti. Ancak yanlış isimlendirme devam etti.

Avrupa'nın savaş alanlarından kuzeye Norveç'e, doğuya Çin'e, güneydoğuya Hindistan'a ve güneye Yeni Zelanda'ya kadar yayılan salgın hızla bir pandemiye dönüştü. Adalar bile güvenli değildi. Donanma gemilerine ve taşıyıcılarına, ticari gemilere ve trenlere binen virüs dünyanın dört bir yanına seyahat etti. 1918 yazına gelindiğinde Porto Riko, Karayipler, Filipinler ve Hawaii'yi vurmuştu. Salgın Porto Riko'yu kasıp kavurdu ama şaşırtıcı bir şekilde o dönemde dünyanın kavşak noktası olan Panama Kanalı Bölgesi'ne neredeyse hiç dokunmadı. Harold Walker adlı buharlı gemi, İspanyol gribini Meksika'nın Tampico kentine getirmekle suçlanmaktadır. Dört ay gibi kısa bir süre içinde virüs dünyayı dolaşmış ve bir kez daha ABD kıyılarına geri dönmüştür.

İspanyol gribinin ikinci ve üçüncü dalgaları 1918'in soğuk havalı aylarında Amerika Birleşik Devletleri'ni vurdu. Bu kez siviller bağışık değildi. Ülkenin yerli halkı, özellikle de Alaska yerlileri orantısız bir şekilde acı çekti. Grip Alaska'daki bazı köyleri tamamen yok etti ve diğerleri yetişkin nüfuslarının çoğunu kaybetti. Büyük şehir sakinleri de kötü etkilendi. New York şehri 33,000 kurbanını toprağa verdi. Philadelphia birkaç hafta içinde yaklaşık 13.000 kişiyi kaybetti. Cesetlerle dolup taşan birçok şehirde kısa sürede tabut kalmadı ve bazıları talebi karşılamak için tramvayları cenaze arabalarına dönüştürmek zorunda kaldı.

Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı bölgelerinde hayat durma noktasına geldi. Boston yetkilileri devlet okullarını, salonları ve içecek dükkanlarını kapattı. Chicago polis memurlarına toplum içinde hapşıran ya da öksüren herkesi tutuklamaları emredildi. Nashville'de sinema salonları, dans salonları ve bilardo salonları da dahil olmak üzere tüm halka açık toplantılar yasaklandı. Papazlara bile kilise ayini yapmamaları emredildi.

Crosby çaresizliği ayrıntılarıyla anlatıyor: “Özellikle gecekondu mahallelerindeki pek çok ailenin yemek hazırlayacak kadar iyi bir yetişkini yoktu ve bazı durumlarda eve ekmek getiren kişi hasta ya da ölü olduğu için hiç yiyecekleri yoktu.”

ABD Silahlı Kuvvetleri Patoloji Enstitüsü'nde hücresel patoloji ve genetik şefi ve İspanyol gribi araştırmalarında dünyaca tanınmış bir lider olan Jeffery Taubenberger, ABD nüfusunun yaklaşık üçte birinin İspanyol gribine yakalandığını tahmin ediyor. “Her türlü tıbbi bakımda büyük bir eksiklik vardı” diyor. Birçok şehrin sağlık hizmetleri savaş nedeniyle zaten aşırı yüklenmişti. Örneğin, Nashville'deki doktorların üçte biri, İspanyol gribi ortaya çıktığında denizaşırı ülkelerdeki askerleri tedavi ediyordu. Kalan doktorlar hızla bunaldığı ve çoğu durumda kendileri de İspanyol gribine yakalandığı için hemşireler toplumlar için paha biçilmez bir varlık haline geldi.

Dünya çapında tahminen 50 milyon kişinin ölümüne yol açan 1918 grip salgını kurbanlarının kalıntıları üzerinde yapılan yeni analizler, gribin orantısız bir şekilde sağlıklı genç yetişkinleri etkilediği yönündeki yaygın inanışla çelişiyor.

Dünya her yıl yeni bir grip virüsüne yakalanıyor. Birçok insan enfekte olur ve birçoğu ölür. Peki 1918 pandemisini bu kadar ölümcül yapan neydi? Diğer virüsler gibi influenza virüsü de sürekli değişir. Bu mutasyon veya antijenik sürüklenme normalde sadece küçük değişikliklere neden olur, bu nedenle ilaç şirketleri her yıl uygun grip aşısı ile suşa karşı koyabilir. Ancak, 1700'lerden kalma tarihi kayıtların gösterdiği gibi, her 10 ila 40 yılda bir dünya, büyük bir antijenik sürüklenmenin sonucu olan küresel bir grip pandemisine maruz kalmaktadır. Virüs o kadar çok mutasyona uğrar ki insan vücudu artık onu tanımaz ve savunmasız kalır. Ortaya çıkan salgın, bilim adamlarının bir aşı izole edip üretip dağıtabileceğinden daha hızlı yayılır. İşte 1918'de olan da buydu.

Çok sayıda insan çok çabuk hastalandığı için, o dönemde doktorlar sağlıklı kişilerin gripten ölme olasılığının, zaten hasta ya da zayıf olanlar kadar yüksek olduğuna inanıyordu. Ancak çok sayıda tarihsel anlatıya rağmen, bu inancı destekleyecek somut bir bilimsel kanıt olmadığı ortaya çıktı.

McMaster Üniversitesi ve Colorado Boulder Üniversitesi'nden, kurbanların ölüm yaşlarını analiz eden ve kemiklerindeki lezyonları inceleyen araştırmacılar, gripten ölmeye en yatkın kişilerin daha önce çevresel, sosyal ve beslenme stresinin belirtilerini gösterdiğini bildiriyor.

McMaster Antropoloji Bölümü'nde yardımcı doçent olan ve PNAS'ta yayımlanan çalışmanın başyazarı Amanda Wissler, “Koşullarımız -sosyal, kültürel ve immünolojik – iç içe geçmiştir ve uzak geçmişte bile insanların yaşamını ve ölümünü her zaman şekillendirmiştir” diyor.

“Bunu, sosyal geçmişimizin ve kültürel geçmişimizin kimin ölme, kimin hayatta kalma olasılığının daha yüksek olduğunu etkilediği COVID-19 sırasında gördük” diyor.

1918'deki salgınla ilgili araştırmaların çoğu, hayati istatistikler, nüfus sayımı verileri ve hayat sigortası kayıtları gibi tarihsel belgelere dayanıyor; bunların hiçbiri önceden var olan rahatsızlıklar veya kişinin yaşamı boyunca genel sağlığını etkileyebilecek genel çevresel, beslenme veya diğer kronik stres faktörleri hakkında bilgi içermiyor.

Çalışma için araştırmacılar, Cleveland Doğa Tarihi Müzesi'nde bulunan Hamman-Todd Belgeli iskelet koleksiyonundan 369 bireyin iskelet kalıntılarını inceledi. Hepsi 1910 ile 1938 yılları arasında ölmüştü. Örneklem iki gruba ayrıldı: pandemiden önce ölen bir kontrol grubu ve pandemi sırasında ölenler.

Yaşayan bir insanın iskelet yapısı, kötü sağlık koşulları nedeniyle kalıcı değişikliklere uğrayabilir ve bu da boy kısalması, düzensiz büyüme, gelişimsel diş kusurları ve diğer göstergelerle sonuçlanabilir.

Ekip, pandemi kurbanlarının kaval kemikleri üzerinde lezyonlar veya stres göstergeleri aradı. Yeni kemik oluşumu, örneğin fiziksel travma veya enfeksiyonun neden olduğu iltihaplanmaya yanıt olarak ortaya çıkar. Araştırmacılar, bir lezyonun aktif olup olmadığını, iyileşmenin ortasında olup olmadığını veya tamamen iyileşip iyileşmediğini belirleyebilirler; bunların hepsi altta yatan koşullara dair kanıt sağlar.

“Kimlerde lezyon olduğunu ve bu lezyonların ölüm sırasında aktif mi yoksa iyileşmekte mi olduğunu karşılaştırarak, kırılganlık dediğimiz şeyin veya kimin ölme olasılığının daha yüksek olduğunun bir resmini elde ediyoruz. Çalışmamız, bu aktif lezyonlara sahip kişilerin en kırılgan kişiler olduğunu gösteriyor,” diyor Colorado Boulder Üniversitesi'nde biyolojik antropolog olan ve çalışmanın ortak yazarlarından Sharon DeWitte.

Astım veya konjestif kalp yetmezliği gibi önceden var olan tıbbi durumlar, grip gibi bulaşıcı hastalıkların kötü sonuçlarına katkıda bulunabilecek yaygın risk faktörleridir.

Araştırmacılar, ırkçılık ve kurumsal ayrımcılığın, COVID-19 pandemisinde de görüldüğü gibi, bu etkileri artırabileceğini söylüyor. Örneğin, Londra'daki Kara Ölüm sırasında, daha önce çevresel, beslenme ve hastalık stresine maruz kalmış bireylerin vebadan ölme olasılığı, daha sağlıklı akranlarına göre daha yüksekti.

Wissler, “Çalışmamızın sonuçları, o zamanki anlatılara ve anekdotlara ters düşüyor” diyor. “Bu, 1918 pandemisi sırasında yaşam ve ölüme dair çok karmaşık bir tablo çiziyor.”

Araştırmacılar gelecekteki çalışmalarında sosyoekonomik durum ve ölüm oranı arasındaki ilişkiyi incelemeye devam etmeyi planlıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

Çin pazarlarında satılan yaban hayattan hayvanların 'beklenen olası salgın', kapsamındaki çalışma bulguları açıklandı. Araştırılan türlerin çoğu, Wuhan'daki Huanan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarında fiyat listesinde var olan türler.

Bilindiği gibi, Çin'deki ıslak pazarlarda satılan yaban hayatı türleri, Covid-19'un ortaya çıkması ve şiddetli akut solunum sendromu veya Sars ile bağlantılıydı.

Şimdi yeni bir çalışmada, viral patojenlerin kapsamlı bir araştırması yapıldı ve insanları ile diğer hayvanları tehdit eden bir dizi hastalığı barındırdıklarını bulundu.

Çin'de egzotik gıda olarak ticareti yapılan, satılan ve yaygın olarak tüketilen bir düzineden fazla av hayvanı türü üzerinde yapılan araştırma, 18'i insanlar ve evcil hayvanlar için “potansiyel olarak yüksek risk” olarak kabul edilen 71 memeli virüsü tespit etti.

12 Kasım Cuma günü yayımlanan araştırmaya göre, yaklaşık 20 yıl önce Güney Çin'deki pazarlarda Sars'ın yayılmasında rol oynayan kedi benzeri etobur misk kedileri en endişe verici mikropları taşıyor.

Çin, Amerika Birleşik Devletleri, Belçika ve Avustralya'dan yazarlar, Covid-19 pandemisinden sorumlu koronavirüs Sars-CoV-2'ye benzer bir şey bulamamış olsalar da, yarasalar tarafından taşınan suşların tür bariyerini geçerek diğer insanlara bulaştığını gösterdiler.

Ayrıca, av hayvanlarına daha önce sadece insanlarda var olduğu düşünülen virüslerin bulaştığını da buldular.

Sidney Üniversitesi'nde evrimsel biyolog olan ortak yazar Edward Holmes bir e-postada, “Bu çalışma, vahşi yaşam ticaretinin ve canlı hayvan pazarlarının neden gerçekleşmesi beklenen pandemik bir kaza olduğunu tam olarak vurgulamaktadır” dedi.

“Bu makale aynı zamanda insanların virüslerini düzenli olarak diğer hayvanlara aktardığını da gösteriyor. Açıkça iki yönlü bir virüs trafiği var.”

Çin Ulusal Anahtar Araştırma ve Geliştirme Programı ve diğerleri tarafından desteklenen araştırma, gelecekteki pandemik tehditleri araştırmaya olan ilgiyi gösteriyor.

40 sayfalık el yazması, açık erişimli bir ön baskı deposu olan bioRxiv'de, hakem incelemesinden önce yayımlandı.

Kuzey Laos ve Kamboçya'daki kireçtaşı mağaralarında yaşayan yarasalar da dahil olmak üzere yakından ilişkili koronavirüsleri tanımlayan çalışmalar, özellikle enfeksiyona duyarlı canlı hayvanların en erken vakaların görüldüğü Orta Çin şehri Wuhan'daki pazarlarda satıldığı bilindiğinden, ikinci hipotezi desteklemektedir.

Doğal ortamlarında yakalanan veya çiftliklerde yetiştirilen yaban hayatı türleri, yiyecek, kürk, geleneksel ilaçlar, egzotik evcil hayvanlar ve hayvanat bahçesi sergilerine olan talebi karşılamak için dünya çapında hem yasal hem de yasadışı olarak ticareti yapılmaktadır. Çin'deki pazar, 2016 yılında tahminen 520 milyar yuan (110,3 milyar S$) değerindeydi.

Çin, 2020'nin başlarındaki ortamda, hijyen açısından zayıf koşulların ve hayvanlar ile insanlar arasındaki yakın temasın yanı sıra canlı hayvan pazarlarındaki ve hizmet verdikleri restoranlardaki geniş tür çeşitliliğinin ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklar için ideal bir üreme alanı oluşturduğunu kabul etti, Covid-19 ortaya çıktıktan sonra ticareti yasakladı ve hükûmet daha sonra karasal vahşi hayvanların insan tüketimini de yasakladı.

Nanjing Tarım Üniversitesi veteriner hekimliği profesörü Shuo Su ve meslektaşları, Çin'deki 19 ilde yaygın olarak avlanan veya yemek için tüketilen 16 türden 1.725 av hayvanını inceledi.

Son beş yılda tanımlanan düzinelerce memeli virüsünden 45'i daha önce tanımlanmamıştı.

Yazarlar, “Pangolinler dışında, insanlarla ve evcil hayvanlarla yakın temasta olmalarına ve dolayısıyla diğer vahşi yaşam türleriyle bağlantı sağlamalarına rağmen, av hayvanları hakkında çok az araştırma yapıldı” diyor.

Bilim insanları, kayda değer virüs bulguları arasında ilk kez porsuk ve misk kedilerinde hepatit E virüsünün ve H9N2 influenza türünün varlığını tespit ettiler.

Yazarlar, bu kuş gribi virüsünün şu anda tavuklarda ve ördeklerde en yaygın tür olduğunu ve Çin'deki insanlarda çok sayıda enfeksiyona yol açtığını söyledi.

Bilim insanları ayrıca pangolinlerde, misk kedilerinde ve bambu sıçanlarında insana özgü olduğu düşünülen orta ila yüksek sayıda patojen buldular. Patojen, yolcu gemilerinde kötü şöhretli bir kusma ve ishal kaynağı olan norovirüs ve influenza B'yi içeriyordu.

Ek olarak, yazarlar misk kedisinde yarasa ile ilişkili bir koronavirüs, kirpilerde kuşla ilişkili bir koronavirüs ve pangolinlerde domuzla ilişkili bir domuz pnömovirüsü dahil olmak üzere çeşitli hayvan virüslerinin türler arası geçişini tanımladılar.

Sydney Üniversitesi'nden Profesör Holmes, yarasa koronavirüsünün misk kedisine bulaşmasının özellikle rahatsız edici olduğunu söyledi.

“Misklerden insanlara sıçrayan başka bir tür kolayca büyük bir salgın başlatabilir” diyerek, benzer bir türler arası bulaşma modelinin Sars-CoV-2'nin ortaya çıkmasına neden olmuş olabileceğini de sözlerine ekledi.

Bu ay Avustralya Başbakanı Bilim Ödülü'ne layık görülen Prof Holmes, “Canlı hayvan pazarlarında av hayvanı olarak satılan hayvanlar çok çeşitli viral patojenler taşıyor” dedi. “Doğru hayvanda doğru zamanda doğru virüs, kolayca küresel bir pandemiyi tetikleyebilir.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

Şanghaylı bir bilim insanı, ekibi Wuhan'dan yeni bir koronavirüsün genomunu haritaladıktan sonra acı verici bir kararla karşı karşıya kaldı. Orta Çin'in Hubei eyaletinin başkenti Wuhan, yaklaşık New York City ve Chicago'nun toplam nüfusu kadar, 11 milyonluk muazzam bir şehirdir. Muhteşem göller ve yemyeşil parklarla dolu olan Wuhan, muhteşem Yangtze Nehri ve tarihsel açıdan önemli Han Nehri ile bölünmüştür. Şehir, Çin'in çeşitli şehirlerine giden yüksek hızlı trenlere ve dünyanın her bir yanına uçuşlara, üç tren istasyonuna ve düzenli bir ziyaretçi akışını feribotla taşıyan büyük bir uluslararası havaalanına sahiptir.

Wuhan, tatlı suya yakınlığı ve reganmian olarak bilinen sıcak erişte yemeği sayesinde uzun süredir çeşitli balık yemekleri ile tanınmaktadır. Diğer bazı büyük Çin şehirleri gibi, Wuhan – en azından pandemiden önce – çeşitli taze et, meyve, deniz ürünleri ve sebzelerin satıldığı düzinelerce genişleyen pazara ev sahipliği yapıyordu.

Bazılarının müşterileri için açık alanda canlı hayvanları kestiği biliniyordu. Satılık hayvanlar arasında rakun köpekleri, misk kedileri, vizon, porsuklar, tavşanlar, kirpiler ve yavru timsahlar vardı. Yaban hayatı ticaretinin çoğu yasa dışı ve Wuhan pazarlarında satılan türlerin çoğu hükümet tarafından korunuyor olsa da, çok az yaptırım vardı. Çinli liderler, Covid-19'un yayılmasının ardından önlem olarak, pazarlarda balık, kümes hayvanları ve diğer etleri satmaya devam etse de, sonunda vahşi yaşamın gıda satışını yasakladı.

Wuhan pazarlarında kesilen vahşi hayvanların çoğu enfeksiyona karşı hassastır ve virüs bulaştırabilir. Ve genellikle sıkışık, hijyenik olmayan koşullarda depolanırlar, bu da patojenlerin türlere sıçramasını kolaylaştırabilir. Benzer koşulların ülkenin başka yerlerinde ciddi sorunlara yol açması nedeniyle, hayvanların depolanması ve işlenmesi uzun süredir endişe konusu olmuştur.

SARS-CoV, koronavirüsü ilk olarak 2002 yılında Çin'in güneyindeki Foshan şehrinde, Wuhan'dan yaklaşık 621 mil uzaklıkta benzer bir pazarda ve çevresinde ortaya çıktı. SARS hastalığına yakalanan ilk hastaların üçte birinden fazlası, muhtemelen aynı hayvanlardan bazılarıyla yakın temasta bulunan gıda işleyicileriydi.

Aralık 2019'da, Wuhan bölgesinde yayılan gizemli bir hastalık hakkında söylentiler ortaya çıkmaya başlamıştı. Sosyal medyadaki ve başka yerlerdeki haberlerde bir tür solunum yolu virüsünden hastalanan düzinelerce insan tanımlandı. Ocak ayının başlarında Wall Street Journal , hastalığı “ateş ve nefes alma zorluklarına” neden olan “gizemli bir viral pnömoni” olarak tanımladı. Enfeksiyonların bazıları, şehrin en büyük pazarlarından biri olan ve düzensiz bir dizi tezgah ve geçit içeren Huanan Deniz Ürünleri Toptan Satış Pazarı'ndaki satıcılarla bağlantılıydı. Hastalığın pazardan mı kaynaklandığı yoksa sadece orada mı yayıldığı belli değildi, ancak ülkede zaten bir Afrika domuz vebası salgınıyla mücadele eden Çinli yetkililer, pazarın kapatılması emrini verdi.

Fudan Üniversitesi'ne bağlı Şanghay Halk Sağlığı Klinik Merkezi'nde çalışan 58 yaşındaki bulaşıcı hastalık uzmanı Zhang Yongzhen, 3 Ocak Cuma günü öğlen saatlerinde heyecanla beklediği bir paketi aldı. İçinde bir test tüpü bulunan ve kuru buzla doldurulmuş metal bir kutu vardı…

Test tüpünde ise Wuhan'daki bir hastanede yeni virüse yakalanmış hastalardan alınan akciğer sürüntüleri vardı.

Hepsi Wuhan pazarındandı veya yakınlarında yaşıyordu.

Zhang ve meslektaşları hemen çalışmaya başladılar ve sonraki 40 saat boyunca hiç durmadılar, laboratuvarda iki gece geçirdiler. 5 Ocak Pazar gecesi saat 00.02'ye kadar ekip, virüsün genomunun veya genetik diziliminin tamamının haritasını çıkarmış ve patojenin 'SARS tipi koronavirüse çok benzer' olduğunu tespit etmişti. Ayrıca, patojenin yüzeyinde, SARS-CoV tarafından insan hücrelerine bağlanmak için kullanılana benzeyen bir sivri protein üreten bir gen bulunduğunu fark ettiler.

Bu gerçekten kötü bir haberdi – SARS Çin'e çok büyük zarar vermiş ve yetkilileri geceleri ayakta tutan türden bir toplumsal huzursuzluğu ateşlemişti. Yeni patojen bunun gibi bir şeyse, ülkenin başı yine beladaydı. Yerel bilim insanları ve Çinli yetkililer bunu biliyordu. Ancak önlerindeki hafta boyunca, Çinli yetkililer halka ve diğerlerine güven vermek için ellerinden geleni yaptılar. Wuhan sağlık yetkilileri, önceki hafta yeni vakalar görmediklerini, bunun cesaret verici olduğunu ve “önemli” tanımlamasının ne anlama geldiği konusunda ayrıntı vermeseler de insandan insana “önemli” bir bulaşma bulmadıklarını söylediler.

Küresel sağlık konusunda uzmanlaşmış bir Birleşmiş Milletler kuruluşu olan Dünya Sağlık Örgütü, Çin'in halk sağlığı kaynaklarının yanı sıra hastalık salgınlarını izleme sistemini överek, rahatlatmak için daha fazla neden sağlayan açıklamalar yayımladı.

Wuhan, Çin'in ilk Biyogüvenlik Seviyesi 4 laboratuvarının, potansiyel olarak ölümcül bulaşıcı ajanlarla uğraşan özel bir araştırma laboratuvarının eviydi; bu, şehrin bilimsel anlamda durgun bir su olmadığının işaretiydi.

Uzmanlar, aslında yeni bir koronavirüs ortaya çıkmış olsa bile, SARS'a yol açan virüsün etkisinin olma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. Sağlık yetkilileri 2002'den beri çok şey öğrenildiğini ve Çin hükûmetinin virüse yanıt vermeye daha hazırlıklı olduğunu söylediler.

Sağlık yetkilileri ve diğerleri tarafından sergilenen tüm sükunet ve güvene rağmen, Zhang ve diğer Çinli bilim insanları Wuhan'da olanlar konusunda alarma geçiyorlardı. Özellikle, yaklaşık 700 mil ötede, farklı ve daha büyük bir şehir olan Shenzhen'de yaşayan altı kişilik bir aile için endişeleniyorlardı. Yeni Yıl'dan hemen önce aile, bir haftalık bir ziyaret için Wuhan'a gitmişti. Şimdi, ailenin beş üyesine Wuhan'ın yeni virüsü bulaşmış ve her biri ateş, üst veya alt solunum yolu semptomları ve ishal gibi çeşitli hastalıklardan muzdaripti.

İnsanlar seyahat ederken elbette hastalanabilir, olur böyle şeyler. Ancak bu vakayla ilgili özellikle rahatsız edici olan şey, aile üyelerinden birinin Wuhan'a seyahat etmemiş olması, fakat aile üyeleriyle birkaç gün temas ettikten sonra virüsle enfekte olmasıydı.

Bu, virüsün insanlar arasında potansiyel olarak bulaşabileceğinin açık bir işaretiydi. Tüyler ürpertici bir başka hikayeyse: Bir aile üyesi daha – daha sonra tıp dergisi The Lancet'te “ebeveyn rehberliğine uygun olmayan” olarak tanımlanan 10 yaşındaki bir çocuk, Wuhan tatilinde cerrahi maske takmamıştı – enfekte olmuştu, ancak herhangi bir semptom göstermedi.

Bu onun için harikaydı ama diğer herkes için berbattı. Zhang ve diğerleri için bu, ülkedeki ve başka yerlerdeki daha birçok asemptomatik insanın, enfekte olduklarını bilmeden yeni virüsü taşıyıp yayabileceği anlamına geliyordu.

Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nde de çalışan Zhang'ın ne yapacağına karar vermesi gerekiyordu. Birkaç gün önce, Çin CDC'sini denetleyen bir kurum olan Ulusal Sağlık Komisyonu (NHC), yeni virüs örneklerinin bulunduğu laboratuvarlara onları yok etmelerini veya hükûmete teslim etmelerini emretti. Ajans, araştırmacıların virüs hakkında herhangi bir ayrıntı yayımlamasını yasakladı.

Zhang telefonuna baktı ve Eddie Holmes'dan yeni bir başka e-posta daha gördü. Günlerdir e-posta geliyordu ama Zhang çoğunlukla onu görmezden geldi. Sydney Üniversitesi'nde bulaşıcı hastalık uzmanı olan Holmes, Zhang ile çeşitli yeni ve ortaya çıkan virüslerin evrimi hakkında bir dizi bilimsel makale yazmıştı. Wuhan'daki solunum yolu hastalıkları hakkında bir makale üzerinde bile birlikte çalışıyorlardı. Holmes şehirde ortaya çıkan bir virüs hakkında konuşmalar duyuyordu ve Zhang'in yeni patojen hakkında ne bildiğini öğrenmek için can atıyordu.

Holmes başka bir e-postada sordu, “Üstünde çalışıyor musun?”

Zhang ne işiyle ne de yeni virüsle ilgili hiçbir ayrıntıyı paylaşmadı. Böyle bir açıklamanın sorun yaratacağından korkuyordu. Yine de 5 Ocak Pazar günü erken saatlerde, virüs genomunun dizilimini bitirdikten birkaç saat sonra Zhang, Holmes'a bir e-posta gönderdi.

“Lütfen beni hemen arayın!!!” diye yazdı Zhang.

Birleşik Krallıktan gelen eşinin akrabalarıyla beraber olan Holmes konuklarından özür diledi ve hemen Zhang'ı aradı. Yeni patojenin ayrıntılarını ve önceki ölümcül virüslerle benzerliklerini tartışmaya başladılar. Neredeyse aynı anda, aynı sonuca vardılar.

“Bu SARS, bu SARS!” dedi Zhang.

Kahretsin, geri döndü, diye düşündü Holmes, başka bir zararlı koronavirüse atıfta bulunarak.

Zhang ve Çin'deki meslektaşları ülkedeki yetkilileri uyarmaya başladı. Zhang, NHC'ye bir uyarı gönderdikten sonra Wuhan'a giden bir uçağa bindi ve şehirdeki üst düzey halk sağlığı yetkililerine, aynı ayın ilerleyen aylarındaki yoğun 'Lunar New Year' tatil sezonu öncesinde patojenin yayılmasından korunmak için acil önlemler almaları gerektiğini söyledi.

Bu yeterli değil, dedi Holmes, Zhang'a. Wuhan, Hong Kong ve başka yerlerde vakalar artıyordu. Holmes, virüsün genetik detaylarını dünyayla paylaşmaları gerektiğini söyledi. SARS benzeri bir patojen yayılıyorsa, birkaç gün içinde test kitlerine ihtiyaç duyulacaktı. Bir aşı bile gerekli olabilirdi. Ancak virüsün genetik yapısı bilinmeden hiçbir test kiti veya aşı üretilemeyecekti.

Zhang yıkılmıştı. Kariyeri boyunca binlerce virüs genomunu dizileyen ciddi bir bilim insanıydı. Holmes gibi, Zhang da sahip olduğu genetik verilerin, her araştırmacının hedefi olan yüksek profilli bir dergide iyi okunan bir makale olacağından emindi. Prestijli Nature dergisi iki araştırmacının makalelerine ilgi gösterdi.

Bu bilgi dünyanın dört bir yanındaki bilim insanlarına yardımcı olacaktı. Yine de Zhang, Çinli yetkililerin yeni virüs hakkındaki bilgileri kontrol etmek istediğini de biliyordu. Diğer hükûmet laboratuvarları aynı genetik materyalin şifresini çözmüştü ve birkaç gün sonra Çinli liderler yeni bir koronavirüsle uğraştıklarını doğruladılar. Ama yine de genetik bilgilerin adeta üstüne oturdular.

Bu Zhang için bir uyarı işaretiydi – Çin hükûmeti bilgilerin açıklanmasını istemedi, muhtemelen ülkenin yeni virüsü ele alışının incelenmesini davet edeceğinden ötürü.

Zhang, yakın zamanda yaşadığı kişisel travmayla zaten zor günler geçiriyordu. Birkaç ay önce, Zhang'ın karısı kanserden ölmüş ve o hâlâ onun kaybının yasını tutuyordu. O trajedinin dışında dahi oldukça stresli bir hayat sürüyordu. Zhang virüsleri kovalamakla o kadar meşguldü ki bazen haftada iki ya da üç gece ofisinde uyurdu. İstediği son şey hayatına daha fazla gerilim katmaktı. Virüsü durdurmak için zaten çok şey yapmıştı. Üstlerini geçmekten/aşmaktan kaçınmak ve genetik bilgiyle başka bir şey yapmamak akıllıca görünüyordu.

Bu arada Holmes tabii ki hüsrana uğruyordu. Genetik bilgi olmadan geçen her gün, testlerin geliştirilmesinden bir gün önce demekti, bu da potansiyel olarak küresel sağlığı tehlikeye atıyordu.

Ayrıca, o ve Zhang'ın başka bir araştırmacıya kaptıracakları büyük bir haber vardı orta yerde…

Sıralama verilerinin mevcut olduğu ve bilimsel bir makalenin yazıldığı, ancak birilerinin bunu yayımlamayı reddettiği haberleri çıkıyordu. 10 Ocak'ta, dünyanın en büyük vakıflarından biri olan Birleşik Krallık'taki büyük Wellcome Trust'ın direktörü Jeremy Farrar, eğer söylentiler doğruysa ve birileri bu önemli bilgiyi yayımlamıyorsa, 'bir şeyler çok yanlıştır' diye tweet attı. ”

Aman Tanrım, bu benim! diye düşündü Holmes…

Holmes, Farrar'ı arayarak Çin CDC'sinin dizilimi paylaşmasını ve Zhang'ı ikna etmeye çalışıp çalışmayacağını sordu. Ardından Holmes, Zhang'ı bir kez daha ikna etmeye çalışarak aradı.

“Gerçekten buna ihtiyacımız var,” dedi Zhang'a, ama Zhang yine direndi.

11 Ocak Cumartesi sabahı Zhang, Şanghay Hongqiao Uluslararası Havalimanı'ndaki pistte bir uçak koltuğunda oturuyordu. Holmes'tan yeni bir çağrı aldığında yetkilileri virüs hakkında uyarmak için Pekin'e gitmek üzereydi.

“Serbest bırakabilir misin?” diye sordu Holmes, Zhang'a.

Zhang, “Seni sonra aramam gerek,” dedi.

Kabin ekibi, Zhang'ın cep telefonunda konuştuğunu görmüş ve kapatmasını ikaz ediyordu.

“Onu bana lletmen gerek,” dedi Holmes.

Sessizlik…

“Tamam,” dedi Zhang kısık bir sesle.

Zhang, laboratuvarındaki bir çalışanı hızlı bir şekilde aradı. Birkaç dakika sonra Holmes, gelen kutusunda ekli bir e-posta gördü.

Hızlı bir hesaplama yaptı ve bir web sitesini yöneten akademisyen Andrew Rambaut'un evi olan Edinburgh, İskoçya'da zamanın gece yarısından sonra olduğunu fark etti.

O ve Holmes, Zhang bu bilgiyi yayımlarsa diziyi kendi açık sitesinde yayımlamayı kabul etmişti. Gece kuşu olan Rambaut telefonu hemen açtı. Holmes ona dizilimin yolda olduğunu söyledi. Holmes, Zhang'ın gönderdiği dosyayı okumamıştı bile – hiç zamanı yoktu.

Holmes, “Bir sinek DNA'sı dahi olabilirdi” diyor. “Kontrol bile etmedim.”

Elli iki dakika sonra, 10 Ocak Cuma akşamı Amerika Birleşik Devletleri'nin Doğu Sahili'nde bilgi mevcuttu ve dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları, daha sonra SARS olarak tanımlandırılacak olan virüsün dizisini öfkeyle indiriyorlardı. Bir gün sonra, Çin CDC'si virüsün genetik bilgisini resmen yayımladı ve Holmes büyük bir rahatlama hissetti. Sonunda, dünya kendini yeni virüse karşı savunmaya başlayabilirdi.

Holmes, “Omuzlarımdan bir yük kalktı” diyor.

En azından ilk başta Zhang da aynı derecede heyecanlıydı. Ancak bir gün sonra Çinli yetkililerin baskısı altına girmeye başladı. Ulusun ortaya çıkan virüsü ele almasından dolayı eleştiri almasından ve onların izni olmadan dizilimi serbest bırakmasından mutsuzlardı. Holmes, üst düzey yetkililere Zhang'ın eyleminin küresel bilim ve sağlığa fayda sağladığını söyleyen e-postalar gönderdi. Çin için harika bir andı. Zhang'ı cezalandırmayın, diye yetkililere ısrar etti.

Ancak kısa süre sonra Zhang'ın laboratuvarı “düzeltme” için geçici olarak kapatıldı ve araştırması için gerekli olan fon askıya alındı…

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…