Önemli Bir İnsan Önyargısını Vurguluyor…

11:24:56

Dünyanın En İyi Korunmuş Dinozorları Gerçekten ‘Pompeii’ Olaylarında mı Öldü?

Yeni bir çalışma, Çin’de bulunan mükemmel korunmuş fosillerin dehşet verici volkanik patlamaların sonucu olduğuna dair uzun süredir kabul gören dogmanın üzerine soğuk su döküyor. Yaklaşık 120 milyon ila 130 milyon yıl önce, dinozorlar çağında, ılıman ormanlar ve göller bugün Çin’in kuzeydoğusunda canlı bir ekosisteme ev sahipliği yapıyordu. O döneme ait çeşitli fosiller, 1980’lerde köylülerin koleksiyoncular ve müzelerden yüksek fiyatlar getiren olağanüstü korunmuş canlılar bulmaya başlamasına kadar neredeyse hiç bozulmadan kaldı…

Bu da fosil altınına hücumu başlattı. Hem yerel halk hem de bilim insanları o kadar çok kazı yaptı ki, çalışmaları uzaydan görülebiliyor -belki de herhangi bir yerdeki en kapsamlı paleontolojik kazılar.

1990’lara gelindiğinde, Yixian Formasyonu olarak adlandırılan bölgenin dinozorların, kuşların, memelilerin, böceklerin, kurbağaların, kaplumbağaların ve diğer canlıların eşsiz derecede iyi korunmuş kalıntılarını içerdiği anlaşıldı. Diğer birçok yerde ortaya çıkarılan iskeletsel ve genellikle parçalı fosillerin aksine, birçok hayvan iç organları, tüyleri, pulları, kürkü ve mide içeriğiyle birlikte eksiksizdi. Bu da bir tür ani, alışılmadık koruma sürecinin iş başında olduğunu gösteriyordu. Buluntular arasında kedi büyüklüğünde bir memeli ile küçük bir dinozorun ölümcül bir mücadeleye girdiği ve öldüklerinde hareketin ortasında durdukları bile görülmüştür. Dünyanın bilinen ilk kuş tüyü olmayan dinozorları ortaya çıktı -bazıları o kadar sağlamdı ki bilim insanları tüylerin renklerini çözdü. Bu keşifler paleontolojide devrim yaratarak tüylü dinozorların evrimine açıklık getirdi ve modern kuşların onlardan türediğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtladı.

Bu fosiller nasıl bu kadar mükemmel hale geldi? Şimdiye kadar öne çıkan hipotez, volkanizma tarafından ani bir şekilde gömülmeleriydi, belki de Vezüv Dağı’ndan gelen sıcak kül dalgalarının M.S. 79 yılında Pompeii’deki birçok vatandaşa mezar olması gibi. Yixian yatakları popüler olarak “Çin Pompeisi” olarak adlandırılmıştır.

Yeni bir çalışma Pompeii fikrinin oldukça çekici ve tamamen yanlış olduğunu söylüyor. Bunun yerine canlılar, yuvaların çökmesi ve ölüleri oksijensiz ceplere gömen tortuları biriktiren yağmur dönemleri gibi daha sıradan olaylarla korunmuştur. Daha önceki çalışmalar, Pompei tipi çoklu olayların yaklaşık bir milyon yıl boyunca darbeler halinde gerçekleştiğini öne sürmüştü. Mevcut çalışma, fosilleri 93.000 yıldan daha kısa bir süreye tarihlemek için yeni sofistike bir teknoloji kullanıyor.

Çalışma Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlandı.

Columbia İklim Okulu Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi‘nde paleontolog olan çalışmanın yazarlarından Paul Olsen, “Bunlar muhtemelen son 120 yılın en önemli dinozor keşifleri” dedi. “Ancak korunma yöntemleri hakkında söylenenler, önemli bir insan önyargısını vurguluyor. Yani, kökenlerini anlamadığımız sıradan olaylara olağanüstü nedenler, yani mucizeler atfetmek. Bunlar (fosiller), nispeten kısa bir süre içinde normal koşullarda gerçekleşen günlük ölümlerin anlık bir görüntüsüdür.”

Yixian Formasyonu fosillerinin iki temel çeşidi vardır: çoğunlukla karada oluşan tortulardan elde edilen bozulmamış, mükemmel eklemli 3D iskeletler ve göl tortularında bulunan, bazıları yumuşak dokular içeren düzleştirilmiş ancak oldukça ayrıntılı karkaslar.

Fosil yaşlarını bulmak için, çalışmanın baş yazarı Güney Afrika Witwatersrand Üniversitesi‘nden Scott MacLennan, hem çevredeki kayalardan hem de fosillerin kendilerinden alınan küçük zirkon minerali tanelerini analiz etti. Bunların içinde, kimyasal aşınma izotop seyreltme termal iyonizasyon kütle spektroskopisi veya CA-ID-TIMS adı verilen yeni ve son derece hassas bir yöntem kullanarak radyoaktif uranyumun kurşuna karşı oranlarını ölçtü. Fosiller ve çevresindeki materyaller tutarlı bir şekilde 125,8 milyon yıl öncesine tarihlendirilmiş olup, kesin sayı net olmamakla birlikte 93.000 yıldan daha kısa bir süreyi merkez almaktadır.

Daha ileri hesaplamalar, bu zaman diliminin, havanın nispeten yağışlı olduğu zamanlarda Dünya’nın yörüngesindeki değişimler tarafından kontrol edilen üç dönem içerdiğini göstermiştir. Bu durum, göllerde ve karada daha önce düşünülenden çok daha hızlı bir şekilde tortu birikmesine neden oldu. Ölen birçok canlı hızla gömüldü ve normalde ayrışmayı hızlandıracak olan oksijen dışarıda kaldı. Sızdırmazlık etkisi en hızlı göllerde görüldü ve yumuşak dokuların korunmasına neden oldu.

Araştırmacılar birçok açıdan volkanizmayı dışlıyor. Daha önce yapılan bazı çalışmalar, canlıların, patlamaların ardından yanardağlardan akan hızlı hareket eden beton benzeri çamur bulamaçları olan laharlar tarafından kaplandığını öne sürmüştü. Ancak Olsen, laharların son derece şiddetli olduğunu ve karşılaştıkları canlı ya da ölü her şeyi parçalamaya eğilimli olduklarını, dolayısıyla bu açıklamanın işe yaramadığını söyledi.

Bazıları ise piroklastik akıntıların (Vezüv Yanardağı gibi yakıcı kül ve zehirli gazlardan oluşan hızlı hareket eden dalgalar) sorumlu olduğunu söylemiştir. Bunlar Pompeii sakinlerini vurmuş, ardından cesetleri ölüm anındaki halleriyle koruyan koruyucu malzeme katmanlarıyla sarmıştır. Kalıntılar çürüdüğünde bile küllerin içinde, araştırmacıların gerçeğe yakın alçı kalıplar yaptığı boşluklar kalmıştır. Kalıntılar karakteristik olarak boksör pozisyonunda kıvrılmış, işkenceyle iki büklüm olmuş ve patlayıcı sıcakta kan kaynarken ve vücutlar buruşurken uzuvlar ciddi şekilde yukarı çekilmiştir. Modern yangınların kurbanları da benzer pozlar sergilemektedir.

Aslında Yixian Formasyonu‘nda volkanik kül, lav ve magma girintilerinden oluşan katmanlar bulunsa da, buradaki kalıntılar talihsiz Pompeililerinkiyle uyuşmamaktadır. Bir kere, tüyler, kürkler ve diğer her şey piroklastik bir akıntıda neredeyse kesinlikle yanmış olacaktır. Diğer bir husus ise, dinozorlar ve diğer hayvanlar dövüşür pozisyonda değiller; aksine, birçoğu kollarını ve kuyruklarını vücutlarının etrafına rahatça dolamış halde bulunuyorlar, sanki ölüm onları bulduğunda uyuyorlarmış, belki de dinozor rüyaları görüyorlarmış gibi.

Araştırmacılar, kanıtların bunun yerine ani yuva çökmelerine işaret ettiğini söylüyor. İskeletleşmiş fosilleri çevreleyen kaya çekirdekleri genellikle kaba tanelerden oluşuyor, ancak iskeletlerin hemen etrafındaki ve içindeki taneler çok daha ince olma eğiliminde. Araştırmacılar bu durumu, bakteri veya böceklerin en azından hayvanların deri ve organlarını bozması için bir süre yeterli oksijen olduğu ve bu gerçekleşirken, çevredeki malzemede bulunan ince tanelerin tercihen içeri sızdığı ve boşlukları doldurduğu; çürümeye daha dayanıklı kemiklerin sağlam kaldığı şeklinde yorumluyor. Olsen, bugün bile yuva çökmelerinin penguenler gibi kuşlar için yaygın bir ölüm nedeni olduğunu söyledi. Olsen, donmuş memeli-dinozor savaşının, memelinin dinozoru ya da yavrularını yemek için yuvasını işgal etmesiyle gerçekleşmiş olabileceğini söyledi.

Yuva çökmelerine neyin sebep olduğuna gelince, bunun bir spekülasyon olduğunu söyledi. Bir düşünce: daha büyük dinozorlar (kalıntıları burada görünmeyen ancak neredeyse kesinlikle etrafta olan) sadece etrafta dolaşarak yuvaları ezmiş olabilir. İstisnai yağmurlu zamanlar zeminin dengesinin bozulmasına neden olmuş olabilir.

Olsen, Yixian Oluşumu‘nun benzersiz olmadığına inanıyor. “Sadece bu tür bir ortamda bu kadar yoğun toplama yapılan başka bir yer yok” dedi. Çin kâr amaçlı fosil satışlarını sınırlamaya çalışsa da pazar hâlâ gelişiyor ve fosil alanlarının etrafında turizmin gelişmesi için büyük devlet kaynakları kullanılıyor.

Olsen‘in kişisel Kutsal Kase’si tüylü dinozorlar, ancak bunların en zengin yataklarda bile son derece nadir olduğunu belirtti. “Bir tüylü dinozor bulmak için 100.000 balık çıkarmanız gerekiyor ve kimse Yixian ölçeğinde kazı yapmıyor” dedi. Olsen, sadece Amerika Birleşik Devletleri’nin doğusunda, bir zamanlar Yixian’a benzer ortamlara sahip olan birkaç yerde bu tür fosiller bulunabileceğini söyledi. Bunlar arasında Kuzey Carolina-Virginia sınırında binlerce mükemmel korunmuş böcek bulduğu bir taş ocağı; Connecticut’ta küçük kazıların umut vaat ettiği yerler ve Kuzey Bergen, NJ’de şimdi bir otoyol ile bir alışveriş merkezi arasında sıkışmış olan ve geçmişte inanılmaz derecede korunmuş balık ve sürüngenler veren eski bir taş ocağı yer alıyor. Bu tür noktalarda yapılan sistematik kazıların aşağı yukarı bir banyo büyüklüğünde olduğunu söyledi.

“Çok büyük çaba gerektiriyor ve bu da pahalı. Ve bu bölgelerde arazi çok değerli” dedi. “Bu yüzden kimse bunu yapmıyor. En azından şimdilik.”

Çalışma, Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi‘nden Sean Kinney ve Clara Chang ile Nanjing Jeoloji ve Paleontoloji Enstitüsü, Çin Bilimler Akademisi Paleontoloji ve Paleoantropoloji Enstitüsü ve Princeton Üniversitesi‘nden araştırmacılar tarafından ortaklaşa yazılmıştır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…