Dalganın En Tepesinde…

14:15:42

Mercedes Sosa, 9 Temmuz 1935’te Arjantin Tucuman’da dünyaya geldi...

15 yaşında profesyonel olarak şarkı söylemeye başlayan sanatçı ilk albümünü 1959’da çıkarttı. 1960’ların ortalarına doğru Latin Amerika müziğini Rock ve politik müzikle harmanlayan Nueva canción tarzında yaptığı müziklerle tüm dünyada tanınmaya başlandı. Derin, güçlü ve dramatik bir kontraltoya sahip olan Arjantinli şarkıcı Mercedes Sosa, altmış yıl boyunca bir müzik akımının yaratıcısıydı: Nueva Canción.

Çocukluk ve ergenlik: müzikte ilk adımlar
Yüzyıllar boyunca Latin Amerika kıtasının dört bir yanında yaşamış olan Aymara yerlileri her zaman yoksul olmuşlardır: bugün bile günlük ekmeklerini tarlaları sürerek ve tekstil dokuyarak kazanmaktadırlar.

Karınlarını doyuracak birkaç peso kazanmak için sabahtan akşama kadar çalışan Aymara’lar akşamları yemekten sonra ve tatil günlerinde biraz rahatlamanın ve acımasız gerçeklerden kaçmanın tek yolu olarak gitar şarkılarına ve danslarına zaman ayırırlardı. Bu onların hayatıydı: Aymara adeta başka bir şey bilmiyordu…

9 Temmuz 1935’te böyle bir ailede, Arjantin’in San Miguel de Tucumán kasabasında mütevazı bir işçi ile çamaşırcı bir kadının diğer çocukları gibi koyu tenli, gür saçlı ve güçlü sesli bir kız çocuğu dünyaya geldi. Katolik geleneğine göre iki isimle vaftiz edildi: Haydée Mercedes.

Ancak çocuk tam adını nadiren duyuyordu. Aile çevresinde, geleceğin şarkıcısına Marta deniyordu: daha sonra hatırladığı gibi, bu ebeveynleri arasında bir tür uzlaşmaydı. Çocuğa ne isim verecekleri konusunda anlaşamadılar: Babası Heydée Mercedes ismini vermek isterken, annesi Marta ismini beğendi. Baba, çocuğu kaydettirmeye gittiğinde annenin önerdiği ismi “unutmuş” ve onu kendi istediği gibi kaydettirmişti: Haydée Mercedes. Buna rağmen anne kızına Marta demeye devam etti.

Birkaç on yıl sonra dünyanın geri kalanı tarafından La Negra olarak tanındı – milyonlarca hayranı tarafından saçlarının bereketli siyah dalgası nedeniyle bu şekilde yeniden adlandırıldı.

<iframe title=”YouTube video player” src=”https://www.youtube.com/embed/X-OJgnGQjGU” width=”920″ height=”465″ frameborder=”0″ allowfullscreen=”allowfullscreen”></iframe>

Mercedes Sosa‘nın ailesi fakirdi ama birbirine bağlıydı. Daha fazla çalışamayacak hale gelene kadar çalıştılar, ama her zaman bir şarkı ya da dans için zaman buldular. Marta küçük yaşlardan itibaren müzikal yeteneğini ve zarafetini gösterdi: güzel şarkı söylerdi ve muhtemelen ondan kaçan tek bir dans bile yoktu. Marta şarkıları anında ezberlerdi, bir melodiyi bir yerde duyması onu hemen ve hatasız söyleyebilmesi için yeterliydi.

Talihin bir cilvesi olmasaydı, annesi gibi çamaşırcı olabilir ya da babasının mütevazı mesleğini sürdürebilirdi. On beş yaşındayken Mercedes‘ten belediyenin bir etkinliğinde hasta bir katılımcının yerine geçmesi istendi. Kızın popüler bir şarkıdan çok farklı bir şey söylemesi gerekiyordu, Arjantin’in ulusal marşını söylemesi istendi.

Mercedes sadece görevini mükemmel bir şekilde yerine getirmekle kalmadı, aynı zamanda kamuoyu tarafından fark edildi ve bölgesel radyoda bir şarkı yarışmasına katılması teklif edildi. Kazandı ve yeteneğinin takdir edilmesi üzerine genç kız radyo programlarından birine şarkı söylemesi için davet edildi. Bunu ailesinin haberi olmadan gizlice yaptı. Neden gizlice? Çünkü aksi takdirde böyle bir şansı olmayacaktı: Marta‘nın ailesi çok koyu Katolikti ve kızlarının yetiştirilmesi konusunda da çok katı bir dünya görüşüne sahiplerdi.

Gerçek tabii ki daha sonra ortaya çıktı: baba, kızının son zamanlarda sık sık gittiği yeri tesadüfen keşfetti. Bir skandal patlak verdi: Saygın bir aileden gelen bir kızın aylak aylak dolaştığı ve şarkılarıyla tüm kasabayı eğlendirdiği nerede görülmüştü? Ama Mercedes istediğini elde etti: Aile pes etti.

Her seferinde iki ay boyunca sözleşmeli olarak çalıştı, haftada birkaç gün yerel radyo stüdyosuna şarkı söylemeye gitmek için para aldı. Bu, o andan itibaren aile ekonomisine katkıda bulunan Marta‘nın kazandığı ilk paraydı.

Hayatının ilerleyen dönemlerinde daha pek çok yarışma ve zafer kazandı, ancak bu ilk yarışma şarkıcı tarafından özel bir hassasiyetle hatırlandı: pek çok röportajında ve yayınında ilk başarısından bahsetti.

<iframe title=”YouTube video player” src=”https://www.youtube.com/embed/lvCL5EE4bsA” width=”920″ height=”465″ frameborder=”0″ allowfullscreen=”allowfullscreen”></iframe>

Dalganın en tepesinde

1950’lerin ortaları Latin Amerika’da folklora, popüler şarkılara ve danslara büyük ilgi duyulan uzun bir dönemin başlangıcı oldu. Müzik modası, Arjantin tangosunun tutkulu ritmini, ülkenin işçi sınıfı mahallelerinden gelen yerli melodiler ve şarkılarla değiştiriyordu.

Mercedes, dedikleri gibi, dalganın tepesindeydi: konserlere ve yarışmalara katılmak için davet üzerine davet aldı ve o zamanlar zaten tüm Arjantin’de tanınıyordu.

Ancak, la Negra o dönemde hala sanatının tarzını tanımlayamıyordu: yeteneği çok yönlü idi. Kısa süre sonra sadece sahne partneri değil, aynı zamanda kocası da olan ve bu kararı vermesine yardımcı olan müzisyen Oscar Matus ile tanıştı. Şarkıcı popüler müziği seçti: Mercedes‘in sesi ve yeteneği burada tüm ihtişamıyla kendini gösterdi.

Kısa bir süre sonra ikiliye, birçok şarkısının sözlerinin yazarı olan şair Armando Gómez katıldı.

1957’de Mercedes ve Oscar ebeveyn oldular. Mercedes Sosa‘nın tek oğlu Fabián doğdu. Birkaç yıl sonra Oscar aileden ayrılacaktı.

Genç şarkıcının sanat kariyerindeki ilk dönüm noktası, 1959 yılında ilk plağı La voz de la zafra‘yı yayımlamayı başardığında geldi. Eşi Manuel Oscar Matus, besteci ve şarkıcı olarak çeşitli parçaların bestelenmesine ve kaydedilmesine katıldı. Şarkı sözleri Armando Gómez tarafından yazılmıştı.

La Nueva Canción: en önemli şeyler hakkında basit şarkılar
Latin Amerika halkının sanata artan ilgisini gören Mercedes, bütün bir müzikal hareket yaratmaya karar verdi. Şarkıcıya göre bu, popüler müzik geleneklerini işçi sınıfı mahallelerinin şiiriyle birleştirmek anlamına geliyordu.

Nueva Canción – bu müzik hareketine verilen isim – sonunda tüm Latin Amerika ülkelerinde çok popüler oldu. Bunlar her insan için basit ama çok önemli şeylere adanmış romantik ve melodik şarkılardı: hayat, aşk, iyilik ve kötülük, umut ve inanç. Böylece ünlü Herkesle Şarkı, Yeni Şarkı Kitabı’nın bir tür ilahisi haline geldi.

Şarkıcı, şarkı söylemenin kendisi için bir yetenekten çok kişisel bir ihtiyaç olduğunu her zaman vurgulamıştır. Kendisine cantora  – şarkıcı – diyordu çünkü şarkı söylemeyi bırakamıyordu, çünkü şarkı söylemesi gerekiyordu.

Mercedes Sosa‘nın repertuarı giderek genişledi. Popüler şarkıların yanı sıra, 20. yüzyılın en iyi Latin Amerikalı şairleri Victoria Parra, Pablo Neruda ve Milton Nascimento‘nun şiirlerinden oluşan bestelere de yer verdi.

Dünya zaferi ve sürgün
Mercedes Sosa‘nın şarkıları kısa sürede dünya çapında tanınırlık kazandı.

Turları yoğun bir programı dolduruyordu: evde geçirecek daha az zamanı vardı. Konserleri sadece Arjantin’de değil, Şili, Venezuela, Brezilya ve kıtadaki diğer ülkelerde de kapalı gişe izlendi.

Birbiri ardına albümler yayımlandı; 1959 ile 1969 yılları arasında on albüm çıktı.

Latin Amerika’da yetmişli yıllar birçok ülke için en zor yıllar oldu. 1973 yılında Augusto Pinochet Şili’de iktidarı ele geçirdi ve askeri diktatörlük ülkeyi birkaç on yıl boyunca yönetti. Entelektüellere, şairlere ve şarkıcılara – sessiz kalmak istemeyenlere – yönelik genel bir zulüm başladı. Aynı yılın Eylül ayında, kendisi de Nueva Canción hareketine mensup olan Şilili şarkıcı Víctor Jara vahşice öldürüldü – Arjantinli şarkıcının destekçisi ve takipçisiydi.

Mercedes, “Cellatlar ülkeyi yönettiği sürece Şili’de konser vermeyi reddediyorum” diyordu. Oraya ancak 1990’larda, Pinochet emekli olduktan sonra turneye çıktı.

Aynı darbe durumu Arjantin’i de bekliyordu. Ülke nispeten sakinken Mercedes Sosa turlarına devam etti. Latin Amerika kıtasını aşarak Avrupa’da ilk konserlerini verdi.

La Negra‘nın 1975 yılında Barselona’da sergilediği performans, sofistike ve kaprisli İspanyol seyirciler arasında gerçek bir sansasyon yarattı ve tüm konserleri kapalı gişe izlendi. Ardından Fransa, İtalya, Amerika Birleşik Devletleri ve dünyanın dört bir yanındaki diğer birçok ülke şarkıcıyı ayakta alkışladı.

Arjantin’in barışçıl yaşamı 1976 yılında Jorge Videla‘nın Augusto Pinochet ile aynı yolu izleyerek entelektüellere ve sanatçılara zulmederek iktidara gelmesiyle sona erdi.

Mercedes Sosa da bir darbe aldı: konser vermesi yasaklandı ve plakları satıştan çekildi. Ancak şarkıcının cesareti kırılmadı ve her şeye rağmen Arjantin’den ayrılmayarak gizli performanslara yöneldi.

Bu gizli konserlerden biri sırasında Mercedes tutuklandı ve şarkı söylemesi tamamen yasaklandı, ancak her nedense hapse atılmadı. İşte o zaman Arjantin’den ayrılıp Avrupa’ya taşındı ve hiçbir şey evini terk etmesine engel olmadı.

Fransa’da Mercedes nihayet tam gücüyle çalışabildi: 1979-80 yıllarında aynı anda yedi yeni albümü yayımlandı. Bu şarkılar, Videla diktatörlüğünün hâlâ devam ettiği ülkesinde ağır sansüre maruz kaldı, bu yüzden sadece birkaç şarkı halka ulaşabildi.

Şarkıcı, diktatörün iktidarının son günlerini yaşadığı 1982 yılında Arjantin’e döndü. Mercedes‘e birkaç yıl üst üste zulmedenler artık bunun için orada değillerdi, kendilerini kurtarmakla meşguldüler.

Böylece Mercedes Sosa uzun zamandır beklenen bir dizi konser verdi ve muhtemelen ortamı kışkırtmak istemediği için hemen ayrıldı. Bütün bir yılı Brezilya ve İspanya’yı gezerek geçirdi. Diktatörlüğün nihayet yıkıldığı ve Raúl Alfonsín‘in demokratik sivil hükûmetinin iktidara geldiği 1983 yılına kadar şarkıcı nihayet anavatanına dönebildi.

O zamandan ölümüne kadar sürekli olarak orada yaşadı ve zaman zaman her türlü konserde yer almak için turneye çıktı.

Kariyerinin zirvesi

Mercedes Sosa 1980’lerde yaratıcılığının zirvesine ulaştı. On yıl boyunca, hem kendi solo kayıtları hem de diğer ünlü sanatçılarla işbirliği içinde 17 albüm yayımlandı.

Dünyanın en ünlü şarkıcıları: Luciano Pavarotti, Andrea Bocelli, Francesco Battiato, Joan Baez, Shakira, Sting ve diğerleri onunla sahneyi paylaştı. Onlarla işbirliği, Mercedes‘in muazzam yeteneğinin en beklenmedik yönlerini gösterdi. Bu şekilde rock, pop ve hatta opera söyleyerek farklı müzik tarzlarında kendini yeniden keşfetti.

<iframe title=”YouTube video player” src=”https://www.youtube.com/embed/rMuTXcf3-6A” width=”920″ height=”465″ frameborder=”0″ allowfullscreen=”allowfullscreen”></iframe>

Şarkıcı, ağır hasta olduğu dönemde bile sahne almayı ve turneye çıkmayı bırakmadı. New York’taki Lincoln Center‘da ve Paris’teki Théâtre Mogador‘da ayakta alkışlandı, harika sesi Vatikan’ın Sistine Şapeli‘nde duyuldu…

2000’li yılların başında La Negra‘nın zaferi devam etti: 2002 yılında Carnegie Hall (New York) ve Roma Coliseum‘da kapalı gişe performans sergiledi.

2008 yılında, ölümünden bir yıl önce Mercedes, ünlü Arjantinli devrimci Ernesto Che Guevara‘nın hayatına adanan “Che” filminin müziklerini kaydetme teklifi aldı. Balderrama‘nın şarkısıydı.

Bu inanılmaz kadın her şey için yeterince güçlüydü: müziği büyük sosyal hizmetlerle birleştirmeyi başardı. Birkaç yıl boyunca UNICEF‘in Latin Amerika’daki İyi Niyet Elçisi olarak görev yaptı ve hayatı boyunca insan hakları mücadelesinde bir lider oldu.

Anavatanı Arjantin’in Tucumán kentinde Mercedes Sosa, yerel üniversitenin fahri doktoru oldu ve yaşamı boyunca insani görevler için çok sayıda ödül aldı. Harika bir insandı, gitarı olan mütevazı bir kadındı.

 

Benim için ağlama, Arjantin.
Mercedes Sosa 4 Ekim 2009 tarihinde yaşama veda etti. Şaşırtıcı bir şekilde, şiirleri Mercedes‘i büyüleyen şair Victoria Parra‘nın doğum günüydü. Latin Amerika’nın ünlü sesinin vücudunda, hayatına mal olan çok sayıda işlev bozukluğu meydana gelmişti.

Gerçekten de la Negra, kendi sağlığına dikkat etmeden kendini tamamen sanata ve hakları için yıllarca mücadele ettiği mütevazı insanlara adadı.

Binlerce insan Mercedes Sosa‘ya veda etmek için Ulusal Kongre Sarayı‘na akın etti: üç gün boyunca sadece Buenos Aires halkı değil, ülkenin en uzak köşelerinden gelen insanlar da ona son vedalarını etti. Christina Kirchner, Hugo Chávez, Verónica Hería, Luis da Silva gibi birçok Latin Amerika ülkesinin başkanları şarkıcıya veda etmeye geldi.

Şarkıcı vasiyetinde cesedinin gömülmemesini, yakılmasını ve küllerinin Arjantin’de en sevdiği üç yere serpilmesini istemiştir: Tucumán, Mendoza ve Buenos Aires. Tucumán’da – çünkü çocukluğu ve ergenliği orada geçti, Mendoza’da – çünkü şarkıcılık kariyerine orada başladı ve oğlu Fabián orada doğdu ve Buenos Aires’te – çünkü hayatının geri kalanını orada geçirdi.

Mercedes Sosa bugün bile unutulmadı. 2011 yılında Arjantin’in başkentinde, halen oğlu Fabián tarafından yönetilen Mercedes Müzesi açıldı. Tucumán ve La Plata’da büyük şarkıcının anıtları bulunmaktadır ve farklı şehirlerdeki düzinelerce caddeye onun adı verilmiştir.

La Negra‘nın şarkıları sadece onun tarafından söylenmiyor. En iyi eserleri dünya pop yıldızları tarafından seslendirilmiştir: Shakira, Laura Pausini ve Alejandro Sanz tarafından seslendirilen ünlü Gracias la Vida, Lara Fabián tarafından seslendirilen Alfonsina y el mar encontró una nueva vida. Arjantinli divanın düzinelerce şarkısı filmlerde, uluslararası halk müziği festivallerinde duyulabilir. Dünya onun derin ve güçlü sesini unutmayacaktır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…