09:47:48

Doğaya Geri Müdahale

Teksas merkezli biyoteknoloji girişimi Colossal Biosciences, “de-extinction” (nesli tükenmiş türlerin geri getirilmesi) alanında yürüttüğü çalışmalarla son yılların en dikkat çekici ve en tartışmalı bilim projelerinden birine imza atıyor. Şirket özellikle yünlü mamutu yeniden hayata döndürme hedefiyle küresel ölçekte ilgi topladı. Bu iddia, yalnızca teknik bir biyoteknoloji meselesi değil; aynı zamanda etik, ekolojik ve ekonomik boyutları olan çok katmanlı bir tartışmanın merkezinde yer alıyor…

Şirket, girişimci Ben Lamm tarafından kuruldu; bilimsel liderliğini ise paleogenetik alanındaki çalışmalarıyla tanınan Beth Shapiro üstleniyor. Colossal’ın temel yaklaşımı klasik anlamda bir “klonlama” değil. Çünkü ortada klonlanabilecek canlı bir mamut hücresi yok. Bunun yerine şirket, antik DNA analizlerinden elde edilen genetik verileri kullanarak mamut ile en yakın yaşayan akrabası olan Asya filinin genomunu karşılaştırıyor. Ardından CRISPR gibi gen düzenleme teknolojileriyle fil genomunda mamuta özgü özellikleri kodlayan bölgeleri hedefliyor. Amaç, mamut benzeri fenotipik özellikler taşıyan bir canlı üretmek.

Bu sürecin kamuoyuna yansıyan önemli bir aşaması, “yünlü fareler” olarak adlandırılan deneysel model organizmaların üretilmesiydi. Araştırma ekibi, mamutlara özgü olduğu düşünülen bazı gen varyantlarını fare genomuna entegre ederek daha uzun, yoğun ve farklı yapıda tüy geliştiren fareler elde etti. Bu deney, belirli genlerin hedeflenen morfolojik sonuçları üretip üretmediğini test etmek açısından bir doğrulama adımı olarak sunuldu. Ancak bu başarı, mamutun geri getirilmesi anlamına gelmiyor; yalnızca seçilmiş genetik varyasyonların işlevselliğine dair bir kanıt niteliği taşıyor.

Colossal’ın asıl hedefi, düzenlenmiş Asya fili hücrelerinden elde edilecek embriyoları taşıyıcı filler aracılığıyla dünyaya getirmek. Şirket, ilk mamut benzeri buzağının yaklaşık iki yıl içinde doğabileceğini öne sürüyor. Buradaki teknik zorluklar son derece büyük: Fil gebeliği yaklaşık 22 ay sürüyor, gen düzenlemesinin embriyo gelişimi üzerindeki etkileri tam olarak öngörülemiyor ve taşıyıcı annenin sağlığı kritik bir mesele. Ayrıca, genomun yüzlerce hatta binlerce bölgesinde değişiklik yapılması gerekebileceği düşünülüyor.

Bilimsel heyecana rağmen, projeye yönelik ciddi eleştiriler mevcut. Yeni Zelandalı paleogenetikçi Nic Rawlence ve kök hücre biyoloğu Jeanne Loring gibi isimler, ortaya çıkacak hayvanın “gerçek” bir mamut olmayacağını, yalnızca mamut özellikleri taşıyan genetiği değiştirilmiş bir fil olacağını savunuyor. Bu eleştiri, biyolojik tür tanımının ne olduğu sorusunu gündeme getiriyor: Tür, yalnızca belirli fiziksel özelliklerle mi tanımlanır, yoksa evrimsel geçmiş ve ekolojik bağlam da belirleyici midir?

Etik kaygılar da en az teknik tartışmalar kadar güçlü. Taşıyıcı filler üzerinde oluşturulabilecek sağlık riskleri, genetik müdahalelerin öngörülemeyen sonuçları ve doğacak hayvanların doğal olmayan ortamlarda yaşayacak olması önemli soru işaretleri doğuruyor. Kuzey Kutbu tundrasında mamut benzeri hayvanların yeniden dolaşmasının ekosistem üzerinde nasıl bir etki yaratacağı da belirsiz. Ekosistemler statik değil; mamutların yok oluşundan bu yana binlerce yıl geçti ve mevcut flora-fauna dengesi farklı bir evrimsel aşamada.

Bir diğer eleştiri, kaynak tahsisi meselesine odaklanıyor. Dünya genelinde binlerce tür hâlihazırda yok olma tehlikesi altındayken, yüz milyonlarca dolarlık yatırımın nesli tükenmiş türleri geri getirmeye yönlendirilmesi bazı çevrelerce sorunlu görülüyor. Colossal’ın 600 milyon doları aşan fon topladığı ve yaklaşık 10 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaştığı belirtiliyor. Şüpheciler, bu yüksek finansal beklentilerin şirketi projelerinin başarısını olduğundan daha iyimser sunmaya teşvik edebileceğini ileri sürüyor.

Şirket ise savunmasında, geliştirdiği gen düzenleme ve üreme teknolojilerinin yalnızca mamut projesiyle sınırlı olmadığını vurguluyor. Bu araçların, yok olma tehlikesi altındaki türlerin genetik çeşitliliğini artırmak, hastalıklara direnç kazandırmak ve bozulmuş ekosistemleri onarmak için kullanılabileceğini savunuyor. Özellikle mamut benzeri hayvanların tundrada kar örtüsünü sıkıştırarak donmuş toprağın (permafrost) çözülmesini yavaşlatabileceği ve böylece karbon salımını azaltabileceği iddia ediliyor. Ancak bu hipotez henüz geniş ölçekli saha verileriyle doğrulanmış değil.

Sonuç olarak Colossal Biosciences’ın girişimi, biyoteknolojinin sınırlarını zorlayan cesur bir deney olarak görülebilir. Ancak bilimsel uygulanabilirlik, etik sorumluluk, ekolojik risk ve ekonomik motivasyonlar arasındaki denge henüz netleşmiş değil. Yünlü mamutun gerçekten geri dönüp dönmeyeceğinden bağımsız olarak, bu proje insanlığın doğaya müdahale kapasitesinin ulaştığı noktayı ve bu kapasitenin nasıl yönetilmesi gerektiğine dair derin bir tartışmayı tetiklemiş durumda.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

Yaklaşık on yıl önce toplanan donmuş toprak örnekleri, yünlü mamut gibi ikonik Buz Devri hayvanları hakkındaki anlayışımızı yeniden yazıyor. Toprak örnekleri 2010’ların başında Kanada’nın permafrostundan (donmuş toprak) alındı, ancak yakın zamana kadar bunlarla ilgili hiçbir çalışma yayımlanmamıştı. Nature Communications dergisinde bu hafta yayımlanan bir araştırmaya göre, DNA örneklerinin yeni bir analizi, yünlü mamutların, vahşi atların ve bozkır bizonlarının 5.000 yıl kadar önce – daha önce düşünülenden yaklaşık 8.000 yıl sonra – etrafta olduğunu ortaya koyuyor.

Gizmodo‘dan Isaac Schultz‘a göre, DNA örneklerinin çoğu kemik veya saç gibi malzemelerden alınır, ancak topraklar ayrıca hayvanların bir ortamda hareket ederken geride bıraktıkları genetik kalıntılar da içerir. Toprak örnekleri, McMaster Üniversitesi‘nde antik DNA konusunda uzmanlaşmış bir arkeolog olan Tyler Murchie, onları yeniden araştırmaya karar verene kadar yıllarca test edilmeden bir dondurucuda bekletildi.

Yeni makalenin başyazarı Murchie, verdiği demeçte, “Doktoram sırasında yeni bir proje ararken onları dondurucularda buldum.” diyor. “Antik DNA merkezindeki sorumluluklarımdan biri dondurucu bakımı, bu yüzden orada birinin çalışmasını bekleyen ne kadar havalı şeyler olabileceği hakkında iyi bir fikrim vardı.”

Araştırma ekibi, mamut ve bizon gibi büyük Kuzey Amerika türlerinin ortadan kaybolmadan önce binlerce yıl nasıl ve neden hayatta kaldığını anlamaya hevesliydi. Yaklaşık 11.000 ila 14.000 yıl önce Pleistosen-Holosen geçişi sırasında, iklim, mastodonlar ve kılıç dişli kediler gibi birçok Buz Devri türünün yok olmasına yol açan hızlı değişiklikler geçirdi. Önceki araştırmalara dayanarak, bilim insanları iki faktörün yok oluşları tetiklediğinden şüpheleniyorlardı: iklimin ısınması nedeniyle yiyecek kaybı veya insanlar tarafından aşırı avlanma. Murchie, ”Bilim insanlarının yaklaşık 270 yıldır uğraştığı bir soru” diyor. Yeni makalede Murchie‘nin ekibi, 30.000 yıl öncesine dayanan bitki ve hayvan topluluğunun DNA kaydını sunuyor.

Murchie, CBC News‘den Sebastian Leck‘e şunları söylüyor: “Sadece küçük kir lekeleri toplayarak – bu durumda yaklaşık 0,5 ila 1 gram arasında, ki bu çok az tortudur – tüm ekosistemi bölgede var olan çeşitli hayvanlarla yeniden inşa edebiliriz.”

Bilim insanları hayvan türlerinden elde edilen mikroskobik genomik dizilerle birlikte toprağa hapsolmuş bitki materyalinin radyokarbon tarihlendirmesini kullanarak antik ekosistemi yeniden yapılandırdı. Sonuçlar beklenmedik bir şeyi gösterdi: Mamutlar ve atlar gibi büyük memeliler, iklim ısınmadan önce zaten düşüşteydi. Murchie ve meslektaşları, 5.000 yıl kadar kısa bir süre önce, yünlü mamut ve Kuzey Amerika at DNA’sının kanıtlarını buldular; bu, hayvanların Holosen ortasına kadar dayandığı anlamına geliyor.

Murchie yaptığı açıklamada, “Artık bu teknolojilere sahip olduğumuza göre, permafrostta ne kadar yaşam tarihi bilgisinin depolandığını anlıyoruz.” Dedi

Murchie gibi bilim insanları insan kaynaklı iklim değişikliği donmuş zemini erittiği için permafrosttan hapsolmuş DNA’yı örneklemek için sınırlı zamana sahipler. Permafrost eridikçe, donmuş dünya’da hapsolmuş DNA parçalanır ve depolanan karbon atmosfere salınır ve bu da gezegeni daha da ısıtır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…