Parlak Tezgâh, Ölümcül Toz…

01:49:10

Kuvars Tezgâhların Görünmeyen Tehlikesi

Mutfaklarda modern ve şık bir görünüm sağladığı için son yıllarda yaygın biçimde kullanılan kuvars tezgâhlar, üretiminde çalışanlar açısından ciddi bir sağlık riskine dönüşmüş durumda. Özellikle Kaliforniya’da mühendislik taşından tezgâh üreten ve işleyen işçiler arasında silikoz vakaları hızla artıyor. Tedavisi olmayan ve ilerleyici bir akciğer hastalığı olan silikoz, akciğerlerde geri dönüşü olmayan hasara yol açıyor. Hastalık ilerlediğinde hastalar oksijen desteğine, akciğer nakline ve uzun süreli tıbbi bakıma ihtiyaç duyabiliyor…

Kaliforniya Halk Sağlığı Bakanlığı’nın verilerine göre, Ocak 2019 ile Haziran 2026 arasında eyalette mühendislik taşıyla bağlantılı yaklaşık 600 silikoz vakası tespit edildi. Bu vakalar arasında 31 ölüm ve 65 akciğer nakli bulunuyor. Tanı konulan işçilerin yaş ortalaması yaklaşık 46. Vakaların yüzde 99’unu erkekler oluşturuyor.

Ancak sağlık yetkilileri mevcut sayıların hastalığın gerçek boyutunu tam olarak yansıtmayabileceği konusunda uyarıyor. Bazı işçiler henüz tanı almamış olabilir, bazı vakalarda ise hastalık ile mesleki silika maruziyeti arasındaki bağlantı kurulmamış olabilir. Bu nedenle Kaliforniya’daki resmi rakamların, gerçekte hastalıktan etkilenen işçi sayısının altında kalması muhtemel.

Bu tablo, bir zamanlar daha çok madencilik, taş ocakları ve inşaat gibi sektörlerle ilişkilendirilen silikozun, modern mutfak ve banyo tezgâhlarının üretiminde çalışan insanlar için de ciddi bir mesleki sağlık sorununa dönüşebileceğini gösteriyor.

Tehlikenin Kaynağı Silika

Sorunun merkezinde mühendislik taşı olarak da adlandırılan kuvars esaslı tezgâhların yapısı bulunuyor. Bu malzemeler, yüksek oranda kristalin silika içeren öğütülmüş taşın reçine ve diğer bileşenlerle birleştirilmesiyle üretiliyor.

Bazı mühendislik taşı ürünlerinde kristalin silika oranı yüzde 90’ın üzerine çıkabiliyor. Bu oran, birçok doğal taş türünde bulunan silika miktarından oldukça yüksek.

Ancak burada önemli bir ayrım var. Tehlike, esas olarak evde kullanılan bitmiş tezgâhtan kaynaklanmıyor. Asıl risk, malzemenin üretildiği ve şekillendirildiği sırada ortaya çıkıyor.

Tezgâhların kesilmesi, delinmesi, taşlanması veya parlatılması sırasında çok küçük kristalin silika parçacıkları havaya karışabiliyor. Solunabilir büyüklükteki bu parçacıklar, akciğerlerin derin bölgelerine kadar ulaşabiliyor.

İşçi bu toza uzun süre ve yüksek yoğunlukta maruz kaldığında akciğer dokusunda iltihaplanma ve yara dokusu oluşabiliyor. Zaman içerisinde akciğerlerin normal yapısı bozuluyor ve oksijenin kana geçişi zorlaşıyor. Başlangıçta öksürük ve fiziksel aktivite sırasında nefes darlığı gibi belirtiler görülebilirken, hastalık ilerledikçe kişi günlük faaliyetlerini yerine getirmekte bile zorlanabiliyor.

Daha da önemlisi, silikoz geri dönüşsüz bir hastalık. Akciğerlerde oluşan hasar iyileşmiyor. Silika maruziyeti sona erse bile hastalık ilerlemeye devam edebiliyor. Bu nedenle işçinin tehlikeli çalışma ortamından ayrılması, daha önce oluşmuş akciğer hasarını ortadan kaldırmıyor.

Neden Bu Kadar Ağır?

Mühendislik taşı sektöründeki silikoz vakalarının en dikkat çekici özelliklerinden biri, hastalığın bazı işçilerde nispeten genç yaşlarda ve hızlı biçimde ağırlaşması.

Silikozun gelişmesinde maruziyetin miktarı ve süresi büyük önem taşıyor. İşçinin soluduğu silika tozu ne kadar yoğun ve uzun süreliyse hastalık riski de o ölçüde artıyor.

Özellikle kuru kesim gibi yöntemler, büyük miktarlarda silika içeren tozun çalışma ortamına yayılmasına neden olabiliyor. Yetersiz havalandırma ve uygun solunum koruyucu ekipman kullanılmaması da riski daha da yükseltiyor.

Islak kesim yöntemleri, etkili havalandırma sistemleri, tozun kaynağında kontrol edilmesi ve uygun solunum koruyucularının kullanılması maruziyeti önemli ölçüde azaltabiliyor. Ancak mühendislik taşının yüksek silika içeriği nedeniyle bu önlemlerin sürekli ve etkili biçimde uygulanması sektör açısından ciddi bir iş güvenliği sorunu oluşturuyor.

Kaliforniya’da hastalığa yakalanan bazı işçilerin dokuz ila 15 yıl boyunca taş işleme sektöründe çalıştığı bildiriliyor. Bu durum, uzun süreli mesleki maruziyetin hastalığın ortaya çıkmasında önemli bir rol oynadığını gösteriyor.

Neden Çoğunlukla Erkekler?

Kaliforniya’daki vakaların yüzde 99’unun erkeklerden oluşması dikkat çekici olsa da bunun hastalığın erkeklere özgü olduğu anlamına gelmediğini belirtmek gerekiyor.

Temel neden, mühendislik taşı işleme sektöründeki iş gücünün büyük ölçüde erkeklerden oluşması. Dolayısıyla vakaların cinsiyet dağılımı büyük ölçüde sektörün çalışan profiliyle bağlantılı.

Vakaların önemli bölümünü Latino erkek işçiler oluşturuyor. Bunun da hastalığın belirli bir etnik gruba özgü olmasından ziyade, bu grubun taş işleme sektöründeki yüksek temsilinden kaynaklandığı değerlendiriliyor.

Göçmen işçilerin yoğun biçimde çalıştığı sektörlerde sağlık sorunlarının zamanında tespit edilmesi de ayrıca güçleşebiliyor. Dil engelleri, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar, sigorta eksikliği veya işini kaybetme endişesi bazı çalışanların sağlık kuruluşlarına başvurmasını geciktirebiliyor.

Üstelik silikozun belirtileri başlangıçta başka hastalıklarla karıştırılabiliyor. Öksürük ve nefes darlığı gibi şikâyetler zatürre, astım veya diğer akciğer hastalıklarıyla ilişkilendirilebiliyor. Böylece hastalığın mesleki geçmişle bağlantısı gözden kaçabiliyor.

Bu nedenle mühendislik taşı sektöründe çalışan veya daha önce çalışmış bir hastanın değerlendirilmesinde mesleki geçmişin bilinmesi büyük önem taşıyor.

Tezgâhın Kendisi Tehlikeli Mi?

Bu konu kamuoyunda zaman zaman yanlış anlaşılabiliyor.

Mühendislik taşından yapılmış bir tezgâhın evde bulunması ile bu tezgâhın üretimi sırasında ortaya çıkan silika tozuna maruz kalmak aynı risk değildir.

Tamamlanmış ve düzgün biçimde monte edilmiş bir tezgâh, üretim aşamasında kesilen ve taşlanan bir taş levhayla aynı tehlikeyi oluşturmaz. Asıl risk, malzemenin işlenmesi sırasında havaya yayılan solunabilir kristalin silikadan kaynaklanıyor.

Dolayısıyla tartışmanın doğru sorusu “Kuvars tezgâhlar evlerde tehlikeli mi?” değil, “Bu tezgâhları üreten ve işleyen işçiler silika tozundan yeterince korunuyor mu?” sorusudur.

Bu ayrım, tüketicilerin gereksiz yere endişelendirilmesini önlemek açısından da önemli.

Avustralya Neden Yasakladı?

Sorun yalnızca Kaliforniya ile sınırlı değil. Avustralya’da da mühendislik taşı sektöründeki silikoz vakalarının artması, hükûmeti çok daha sert bir önlem almaya yöneltti.

Avustralya, mühendislik taşının kullanımını 1 Temmuz 2024’ten itibaren ülke genelinde yasakladı. Karar, mühendislik taşı tezgâhlarının, panellerinin ve levhalarının üretimi, tedariki, işlenmesi ve montajını kapsıyor.

Bu kararın arkasındaki temel düşünce, yalnızca işçilerin maruziyetini azaltmaya çalışmak yerine tehlikenin kaynağını ortadan kaldırmaktı.

Avustralya’daki yasak, mühendislik taşının yüksek silika içeriği ve bu malzemenin işlenmesi sırasında ortaya çıkan yoğun toz nedeniyle hastalığın önlenmesinin her çalışma ortamında yeterince güvenilir biçimde sağlanamayabileceği değerlendirmesine dayanıyordu.

Bu yaklaşım, mühendislik taşı konusunda dünyadaki en sert düzenlemelerden biri olarak kabul ediliyor.

ABD’de Alarm Büyüyor

Kaliforniya’daki vakalar, sorunun başka eyaletlerde de ortaya çıkabileceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Massachusetts’te de taş tezgâhı üretim ve montaj sektöründe çalışan bir kişide eyaletin doğrulanmış ilk mesleki silikoz vakası tespit edildi. Bu gelişme, mühendislik taşı sektörünün bulunduğu diğer bölgelerde de benzer vakaların araştırılması gerektiğini gündeme getirdi.

Sorunun gerçek boyutunu belirlemek ise kolay değil. Çünkü hastalık uzun süre belirti vermeyebilir ve ilk belirtiler başka akciğer hastalıklarıyla karıştırılabilir.

Ayrıca her eyalette Kaliforniya’daki kadar kapsamlı bir takip sistemi bulunmuyor. Dolayısıyla bazı vakalar hiç kayda geçmemiş veya silika maruziyetiyle ilişkilendirilmemiş olabilir.

Kaliforniya’nın mevcut verilerinin bile gerçek vaka sayısını olduğundan düşük gösterebileceği yönündeki uyarılar dikkate alındığında, ABD genelindeki tablonun önümüzdeki yıllarda daha net ortaya çıkması bekleniyor.

Önlenebilir Bir Hastalık

Mühendislik taşı kaynaklı silikozun en çarpıcı yönlerinden biri, büyük ölçüde önlenebilir olması.

Silika maruziyetinin azaltılması, tozun kaynağında kontrol edilmesi, ıslak kesim yöntemlerinin kullanılması, etkili havalandırma sistemlerinin kurulması, uygun solunum koruyucularının kullanılması ve çalışanların düzenli sağlık kontrollerinden geçirilmesi hastalık riskini önemli ölçüde azaltabilir.

Ancak burada yalnızca işçinin dikkatli olması yeterli değil. İş güvenliği önlemlerinin işveren tarafından eksiksiz uygulanması ve denetlenmesi gerekiyor. Çünkü yüksek silika içeren bir malzemeyle her gün çalışan kişinin maruziyetini yalnızca kişisel tedbirlerle kontrol etmesi son derece zor.

Bu nedenle Avustralya doğrudan yasaklama yoluna giderken, Kaliforniya daha sıkı güvenlik düzenlemeleri üzerinde çalışıyor. ABD’nin diğer eyaletlerinde ise henüz yeni ortaya çıkan vakaların sektör genelinde daha kapsamlı bir sağlık sorununun işareti olup olmadığı araştırılıyor.

Modern Mutfağın Görünmeyen Bedeli

Mühendislik taşı, dayanıklılığı, görünümü ve kullanım kolaylığı nedeniyle modern mutfakların en popüler malzemelerinden biri haline geldi. Tüketici açısından bakıldığında bu ürünler estetik ve işlevsel bir seçenek sunuyor.

Ancak bu ürünlerin üretim sürecinin diğer tarafında, her gün taş kesen, delen, taşıyan ve parlatan işçiler bulunuyor. Kaliforniya’da yalnızca birkaç yıllık dönemde ortaya çıkan yüzlerce silikoz vakası, 31 ölüm ve 65 akciğer nakli, bu üretim zincirinin görünmeyen sağlık maliyetini gözler önüne seriyor.

Silikozun geri dönüşsüz olması sorunu daha da ağırlaştırıyor. Bugün üretim tesisinde çalışan bir işçi, yıllar sonra hastalıkla karşı karşıya kalabilir. Hatta maruziyet sona erdikten sonra bile akciğer hasarı ilerleyebilir.

Bu nedenle mühendislik taşı tartışması yalnızca hangi tezgâhın daha güzel, dayanıklı veya kullanışlı olduğu meselesi değil. Aynı zamanda tüketicilerin kullandığı ürünlerin hangi çalışma koşullarında üretildiği ve bu ürünleri ortaya çıkaran insanların sağlığının ne kadar korunduğu sorusunu da gündeme getiriyor.

Kaliforniya’da ortaya çıkan tablo, kuvars tezgâhların arkasındaki bu görünmeyen riskin artık göz ardı edilemeyecek kadar büyüdüğünü gösteriyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…