09:12:15

“Komplo Teorisyenleri: Kadınlar, Aşırılık ve Aidiyetin Cazibesi”

The Conspiracists: Women, Extremism, and the Lure of Belonging, Noelle Cook tarafından kaleme alınmış, komplo teorilerine katılımı özellikle kadınlar üzerinden anlamaya çalışan dikkat çekici ve yer yer rahatsız edici bir mikro-etnografi örneği. Kitap, büyük teorik çerçeveler kurmaktan ziyade iki somut vaka –Tammy ve Yvonne– üzerinden ilerleyerek, bireysel hikâyelerin geniş toplumsal dinamikleri nasıl yansıtabileceğini gösteriyor…

Cook’un yaklaşımı, akademik mesafeyi tamamen terk etmese de, oldukça kişisel ve empatiye açık bir anlatı kuruyor. Tammy ve Yvonne’un ABD’deki 6 Ocak olaylarına katılmış olmaları, onları yalnızca politik figürler değil, aynı zamanda dönüşüm geçirmiş bireyler olarak incelemeyi mümkün kılıyor. Bu noktada kitap, “neden inanıyorlar?” sorusundan çok “nasıl bu noktaya geldiler?” sorusuna odaklanıyor. Bu tercih, çalışmayı yargılayıcı bir metin olmaktan çıkarıp açıklayıcı ve analiz edici bir metne dönüştürüyor.

Kitabın en güçlü kavramsal katkılarından biri Cook’un “konspiritüalite” olarak adlandırdığı olgudur. New Age (bireysel ruhsal gelişimi merkeze alan, farklı dinî ve mistik öğretileri eklektik biçimde birleştiren modern bir maneviyat akımı) inançları ile sağcı komplo teorilerinin birleşimi, ilk bakışta çelişkili görünse de kitap bu karışımın aslında oldukça tutarlı bir psikososyal zemin üzerinde yükseldiğini gösteriyor. Ruh sözleşmeleri, yıldız tohumları ve “Yükseliş” gibi kavramlar, bireylere hem kozmik bir anlam hem de seçilmişlik hissi sunar. Bu, özellikle hayatlarında kontrol kaybı yaşayan bireyler için son derece cazip bir anlatıdır. Tammy ve Yvonne’un faturalarını ödemeyi bırakacak kadar bu inançlara bağlanmaları, bu sistemlerin ne kadar kapsayıcı ve dönüştürücü olabileceğini açıkça ortaya koyuyor.

Cook’un analizinde öne çıkan bir diğer önemli unsur, aidiyet ihtiyacıdır. New Age topluluklarının büyük ölçüde orta yaşlı, beyaz kadınlardan oluştuğu tespiti, yalnızca demografik bir veri değil, aynı zamanda sosyolojik bir ipucudur. Bu kadınların çoğu, hem geleneksel muhafazakâr yapılarda hem de modern toplumda görünmezleşmiş hisseder. Özellikle muhafazakâr çevrelerde kadınların yaşlandıkça sembolik değerlerini yitirmeleri, onları alternatif anlam arayışlarına iter. “Geleneksel eş” ideali gençlik ve güzellik üzerinden yüceltilirken, orta yaş sonrası kadınlık neredeyse tamamen göz ardı edilir. Bu boşluk, New Age ve komplo teorileri tarafından doldurulur.

Kitapta dikkat çeken bir başka çelişki ise ideolojik geçirgenliktir. Komplo teorileriyle harmanlanmış maneviyat, muhafazakâr kadınları ironik bir şekilde daha heterodoks hale getirebilir. Bu kadınlar, bir yandan aşırı sağ söylemleri benimserken, diğer yandan alternatif tıp, ruhsal özgürlük veya sistem karşıtlığı gibi sözde daha “ilerici” görünen fikirleri de içselleştirebilirler. Ancak bu süreç tek yönlü değildir; muhafazakârların New Age alanına girişi, zamanla bu alanın kendisini de daha muhafazakâr hale getirebilir. Bu karşılıklı etkileşim, ideolojilerin sabit değil, akışkan yapılar olduğunu gösterir.

Cook’un en çarpıcı gözlemlerinden biri, bu inanç sistemlerinin “à la carte” doğasıdır. New Age, QAnon ve benzeri yapılar, merkezi bir doktrinden yoksundur. Bireyler, farklı inanç parçalarını seçip birleştirerek kendilerine özgü bir dünya görüşü oluştururlar. Bu esneklik, hem çekiciliği artırır hem de eleştirel düşünmeyi zorlaştırır. Çünkü bu sistemler, yanlışlanabilir olmaktan ziyade sürekli yeniden şekillendirilebilir niteliktedir.

Kitap aynı zamanda komplo teorilerinin psikolojik işlevine de ışık tutuyor. Çözülmemiş travmalar, çocukluk istismarı, bağımlılık ve TSSB (Travma Sonrası Stres Bozukluğu) gibi deneyimlerin bu topluluklarda yaygın olması tesadüf değildir. Komplo teorileri, kaotik bir dünyayı anlamlandırmanın yanı sıra, bireylere bir umut ve kontrol illüzyonu sunar. Özellikle COVID-19 pandemisi, birçok insan için bu tür inançlara giriş kapısı olmuştur. Belirsizlik ve korku ortamı, alternatif açıklamalara olan ihtiyacı artırmıştır.

Kitaba eleştirel gözle bakıldığında, Cook’un çalışması güçlü bir gözlem ve anlatı sunmasına rağmen bazı sınırlılıklar taşıyor. Öncelikle, iki vaka üzerinden genelleme yapmanın riskleri her zaman mevcuttur. Tammy ve Yvonne’un hikâyeleri etkileyici olsa da, tüm komplo topluluklarını temsil etmeyebilir. Ayrıca kitap, yapısal faktörlerden (ekonomik eşitsizlikler, medya ekosistemi, algoritmik yönlendirme gibi) ziyade bireysel ve kültürel faktörlere daha fazla ağırlık verir. Bu da analizinin kapsamını bir miktar daraltıyor.

Bununla birlikte, eser özellikle şu noktada oldukça değerlidir: Komplo teorisyenlerini irrasyonel ya da “öteki” olarak damgalamak yerine, onları anlamaya çalışıyor. Bu yaklaşım, günümüz kutuplaşmış dünyasında nadir bulunan bir entelektüel dürüstlük örneğidir. Kitap, komplo teorilerinin sadece yanlış bilgi değil, aynı zamanda anlam, aidiyet ve kimlik sunduğunu hatırlatıyor.

Sonuç olarak, The Conspiracists, komplo teorilerini yalnızca politik bir sorun olarak değil, aynı zamanda derin bir insani ihtiyaçlar meselesi olarak ele alan önemli bir çalışma Cook’un mikro düzeydeki anlatısı, makro düzeydeki toplumsal kırılmaları anlamak için güçlü bir mercek sunuyor. Bu da kitabı, hem akademik hem de genel okuyucu için değerli kılıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

K adınların erkeklerden daha uzun yaşadıkları istatiksel olarak doğrulanmıştır. Ama bunun nedenleri konusunda farklı düşünceler var. Güney Danimarka Üniversitesi’nde demografi doçenti olan Virginia Zarulli, başlıca nedenlerden ikisinin biyolojik olduğunu söyledi. İlk neden, en azından cisgender insanlardaki – cinsiyet kimliği doğumda atandıkları biyolojik cinsiyetle eşleşen insanlar – cinsiyet hormonlarındaki farklılıklarla ilgilidir. Cisgender kadınlar, cisgender erkeklerden daha fazla östrojen ve daha az testosteron üretir. 2017 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre, östrojen kardiyovasküler hastalık gibi bir dizi hastalığa karşı koruma sağlar .

Amerika Birleşik Devletleri’nde, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri‘ne (CDC) göre, kadınların ortalama yaşam süresi 81 yıldır. Erkekler için ise bu rakam 76 yıl. Dünya genelinde kadınlar ortalama olarak daha uzun yaşıyor. Peki kadınlar neden erkeklerden daha uzun yaşama eğilimindedir?

2020 yılında yapılan bir araştırmaya göre, yüksek testosteron seviyeleri, kadınlarda endometriyal ve meme kanseri, erkeklerde prostat kanseri gibi bazı hastalıkların riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Zarulli, testosteronun daha genç yaşta ölme riskini artırabilecek riskli davranışlar ve daha yüksek saldırganlık seviyeleri ile de bağlantılı olduğunu söyledi.

Ayrıca oyunda genetik bir bileşen de var. İnsanların iki cinsiyet kromozomu vardır: X ve Y. Cisgender kadınların iki X kromozomu vardır ve cis erkeklerin bir X ve bir Y’si vardır. “Bunu düşünürseniz, Y kromozomu eksik bacağı olan bir X kromozomudur. Yani genetik materyali eksiktir.” dedi Zarulli. “Kadınlar, örneğin iki X kromozomundan birinde kötü bir mutasyon olması durumunda yedek bir plana sahip olmalarını sağlayan bu çift X kromozomuna – ekstra genetik materyale – sahiptir. Diğer X, yine de yaşamalarına izin verebilir.” Bu, bir tür kanama bozukluğu olan hemofili ve kasların giderek zayıflamasına neden olan Duchenne kas distrofisi gibi hastalıklar için de geçerlidir .

11.000’den fazla Katolik rahibe ve keşiş üzerinde yapılarak yayımlanan 2003 tarihli bir araştırmaya göre, bu biyolojik avantaj, kadınlara, erkeklere kıyasla genç yetişkinler olduklarında ortalama bir yılın biraz altında daha uzun yaşam beklentisi sağlıyor. 1890 ve 1995 arasında katı dini ortamlarda, erkekler ve kadınlar benzer yaşam tarzlarına sahiptir ve her iki cinsiyet de riskli davranışlardan kaçınır; Zarulli, bu nedenle, uzun ömürlülükteki farklılıklarının muhtemelen biyolojik olduğunu söyledi. Bununla birlikte, çalışma, doğumdan itibaren beklenen yaşam süresini değil, genç yetişkinlik dönemini rapor ediyor, bu nedenle toplam yaşam beklentisindeki fark muhtemelen daha fazla. Zarulli, biyolojinin kadınlara ortalama olarak iki yıl daha fazla ömür verdiğini söyledi.

Ek olarak, Zarulli tarafından yönetilen ve 2018 tarihli bir araştırmaya göre, bebekler şiddetli kıtlık ve salgın hastalıklar gibi özellikle yüksek ölüm oranlarına sahip ortamlarda ve köleleştirildiklerinde, kız bebeklerin hayatta kalma oranları erkek bebeklerden daha yüksek.

Ancak Zarulli, kadınların ortalama olarak erkeklerden dört veya beş yıl daha fazla yaşadığını söyledi. Peki, hayatta kalma avantajlarının geri kalanını ne açıklıyor?

Sosyal faktörlerin büyük rol oynadığını söylüyor Zarulli. Erkekler kadınlardan daha sık sigara ve alkol kullanma eğilimindedir; CDC‘ye göre erkeklerin aşırı içki içme olasılığı neredeyse iki kat daha fazla ve son 30 gün içinde alkol almış olma olasılıkları çok daha yüksek ve Dünya’dan alınan verilere göre, dünyadaki erkeklerin %35’i, kadınların ise %6’sı sigara içiyor. 2020 yılında yapılan bir inceleme çalışmasına göre, kadınların sağlıklı beslenmeye önem vererek güvenme olasılıkları daha yüksekken erkeklerin yağlı yemekleri tercih etme ve fast food yeme olasılıkları daha yüksek. CDC tarafından 2001 yılında yapılan bir araştırmaya göre, kadınların hamilelikle ilgili muayene ve tetkik dışında doktora gitme olasılıkları erkeklere göre %33 daha fazla .

Ancak erkeklerin neden daha riskli davranışlarda bulundukları gibi fenomenleri açıklamak için biyoloji ve sosyal etkileri tamamen birbirinden ayırmak imkansızdır diyor Zarulli, “Her ikisi de yaşam beklentisindeki cinsiyet farkını etkileme eğilimindedir.” İkisi arasındaki etkileşimin “bölünmesi imkansız” dedi.

Yaşam süresi farkı her zaman olmuş fakat şimdi olduğu kadar geniş olmamıştır. Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu‘nun bir raporuna göre, ayrıntılı ölüm kayıtları, kadınların 20. yüzyılın başlarına kadar sürekli olarak erkeklerden daha uzun yaşamadığını gösteriyor. O zamandan önce, bulaşıcı hastalıklar yaygındı ve her iki cinsiyeti de oldukça eşit şekilde etkiliyordu. Ayrıca, kadınlar günümüze göre daha yüksek oranlarda doğum esnasında ölüyordu.

O zamandan beri, kadınların daha uzun yaşam beklentisi her zaman için düzenli olarak artmadı. Ulusal Araştırma Konseyi‘nin 2011 tarihli bir raporuna göre, 1970’lerin ortalarından itibaren, kadınlar için potansiyel ve gözlemlenen yaşam beklentisi arasındaki fark sigara nedeniyle artmaya başladı. 2005 yılına gelindiğinde, pek çok kadın sigara içmeye başladığı için, kadınlar beklenenden ortalama 2,3 yıl daha az yaşıyordu.

Okuduğunuz için teşekkürler. Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…