01:19:21

Ada Ülkeleri İçin Varoluşsal Tehdit Derinleşiyor

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, deniz seviyesinin yükselmesine ilişkin mevcut projeksiyonların önemli bir bölümünün sistematik biçimde eksik hesaplandığını ortaya koyuyor. Çalışmaya göre, kıyı taşkın riskini modelleyen araştırmaların önemli bir kısmı, kıyı sularının gerçek yüksekliğini ortalama yaklaşık 30 santimetre hafife almış olabilir. Bazı bölgelerde -özellikle Hint-Pasifik kuşağında- bu farkın 1 metreye kadar çıkabildiği belirtiliyor. Bu sapma, yalnızca teknik bir ayrıntı değil; kıyı ekosistemleri, altyapı planlaması ve milyonlarca insanın yaşam alanı açısından son derece kritik sonuçlar doğurabilecek bir metodolojik soruna işaret ediyor…

Sorunun kaynağı, araştırmacıların “metodolojik kör nokta” olarak tanımladığı bir ölçüm varsayımında yatıyor. Pek çok küresel model, kara topografyasındaki “0 metre” referans çizgisini doğrudan deniz seviyesiyle eşit kabul ediyor. Oysa haritalama ve yükseklik ölçüm sistemlerinde kullanılan referans yüzeyler (jeodezik datumlar) her zaman gerçek, anlık deniz seviyesiyle birebir örtüşmüyor. Deniz seviyesi; gelgit, yerel akıntılar, atmosfer basıncı, sıcaklık farklılıkları ve yer kabuğu hareketleri gibi birçok değişkene bağlı olarak bölgesel farklılıklar gösteriyor. Buna rağmen, bazı küresel veri setleri bu karmaşıklığı yeterince hesaba katmadan standartlaştırılmış bir sıfır noktası üzerinden projeksiyon yapıyor. Sonuç olarak, kıyıya çok yakın ve düşük kotta bulunan alanların risk haritalarında olduğundan daha güvenli görünebildiği anlaşılıyor.

Bu hesaplama farkının gerçek dünyadaki etkisi çarpıcı olabilir. Çalışma, yüzyıl sonuna kadar deniz seviyesinin 0,91 metreden fazla yükselmesi durumunda -ki mevcut iklim senaryoları bu ihtimali dışlamıyor- risk altındaki kara alanının önceki tahminlere göre %37’ye kadar daha fazla olabileceğini öne sürüyor. Bu da 77 ila 132 milyon arasında ek insanın taşkın riskiyle karşı karşıya kalabileceği anlamına geliyor. Söz konusu fark, yalnızca teorik bir model düzeltmesi değil; barınma, göç, altyapı güvenliği ve ekonomik kayıplar açısından büyük bir çarpan etkisi yaratabilecek bir revizyon.

En belirgin tutarsızlıkların, halihazırda iklim değişikliğinin ön cephelerinde yer alan bölgelerde ortaya çıkması dikkat çekici. Küresel Güney olarak adlandırılan geniş coğrafyada, özellikle Güneydoğu Asya ve Pasifik ada ülkelerinde kıyı toplulukları zaten gözle görülür etkilerle mücadele ediyor: erozyonla daralan kumsallar, su altında kalan mezarlıklar, tuzlu suyun tarım arazilerine sızması ve taşınmak zorunda kalan haneler. Bu bölgelerde nüfus yoğunluğu yüksek, ekonomik kaynaklar sınırlı ve adaptasyon kapasitesi görece zayıf olduğundan, küçük ölçüm hataları bile büyük insani sonuçlara dönüşebiliyor.

Uzmanlar, söz konusu yanlış hesaplamanın yalnızca akademik bir problem olmadığını, aynı zamanda iklim uyum politikalarını ve finansman önceliklerini de etkilediğini vurguluyor. Kıyı savunma duvarlarının yüksekliği, drenaj sistemlerinin kapasitesi, sigorta risk modelleri ve afet planları büyük ölçüde bu projeksiyonlara dayanıyor. Eğer risk olduğundan düşük hesaplanırsa, altyapı yatırımları yetersiz kalabilir; eğer olduğundan yüksek hesaplanırsa, kaynaklar başka kritik alanlardan gereksiz yere çekilebilir. Bu nedenle doğru referans sistemleriyle, bölgesel farklılıkları içeren hassas modeller geliştirmek yalnızca bilimsel doğruluk değil, kamu politikası açısından da zorunluluk haline geliyor.

Bununla birlikte, bazı bilim insanları yerel planlamacıların ve mühendislerin zaten bölgesel ölçüm farklarını dikkate aldığını, dolayısıyla sahadaki uygulamaların küresel modellerden daha gerçekçi olabileceğini savunuyor. Ancak çalışma, küresel ölçekte kullanılan veri setlerinin ve varsayımların sistemik biçimde gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor. İklim değişikliğinin etkileri doğrusal ilerlemiyor; küçük hata payları zamanla büyüyerek politika düzeyinde ciddi sapmalara yol açabiliyor.

Deniz seviyesinin yükselmesi artık uzak bir gelecek senaryosu değil; birçok bölgede bugünün somut gerçeği. Özellikle alçak rakımlı ada devletleri için bu süreç, toprak kaybı ve zorunlu göç anlamına geliyor. Pasifik’teki bazı ülkelerde hükümetler, olası kitlesel yer değiştirme planlarını şimdiden tartışmaya başlamış durumda. Deniz yükseldikçe, mesele yalnızca fiziksel alan kaybı değil; kültürel mirasın, toplumsal hafızanın ve ekonomik sürdürülebilirliğin de tehdit altına girmesi anlamına geliyor.

Sonuç olarak, bu yeni bulgular deniz seviyesi projeksiyonlarının teknik ayrıntılarının, küresel ölçekte milyonlarca insanın kaderiyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor. Ölçüm sistemlerindeki küçük varsayımlar, risk hesaplamalarında büyük farklar yaratabiliyor. İklim krizinin hız kazandığı bir dönemde, modellerin daha hassas, bölgesel farklılıklara duyarlı ve metodolojik açıdan tutarlı hale getirilmesi, yalnızca bilimsel bir gereklilik değil; aynı zamanda etik bir sorumluluk olarak da değerlendirilmeli.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

17:28:26

Temiz Enerjinin Görünmeyen Bedeli

Hidrojen, son yıllarda enerji dönüşümünün merkezine yerleştirilen bir taşıyıcı olarak “temiz”, “karbonsuz” ve “geleceğin yakıtı” gibi güçlü söylemlerle sunuluyor. Yanma sırasında karbondioksit üretmemesi, özellikle ağır sanayi ve uzun mesafeli taşımacılık gibi elektrifikasyonu zor alanlarda cazip bir seçenek olarak görülmesine yol açıyor. Ancak bu tablo, hidrojenin iklim sistemi üzerindeki dolaylı etkileri dikkate alındığında daha karmaşık bir hâl alıyor. Son dönemde yapılan çalışmalar, hidrojenin doğrudan bir sera gazı olmamasına rağmen, atmosfer kimyasını etkileyerek küresel ısınmaya katkıda bulunduğunu giderek daha net biçimde ortaya koyuyor…

Bu konuda en kapsamlı değerlendirmelerden biri, Global Carbon Project bünyesinde çalışan araştırmacılar tarafından hazırlanarak Nature dergisinde yayımlanan çalışmada sunuldu. Araştırma, insan faaliyetleri nedeniyle artan atmosferik hidrojen düzeylerinin, sanayi öncesi dönemden bu yana küresel ortalama sıcaklıktaki artışa yaklaşık 0,02 °C katkıda bulunduğunu hesaplıyor. İlk bakışta bu değer küçük gibi görünse de, söz konusu etkinin bugüne kadar büyük ölçüde göz ardı edilmiş olması, hidrojenin iklim politikalarındaki rolünü yeniden değerlendirmeyi gerekli kılıyor.

Hidrojenin ısınmaya katkısı doğrudan değil, dolaylı mekanizmalar üzerinden gerçekleşiyor. Atmosferde hidrojen, hidroksil radikalleri (OH) olarak bilinen ve sıklıkla “atmosferin deterjanı” şeklinde tanımlanan bileşenlerle reaksiyona giriyor. Hidroksil radikalleri, metan gibi güçlü sera gazlarını parçalayarak atmosferden uzaklaştıran temel unsurlardan biri. Hidrojen miktarı arttığında, bu radikallerin bir kısmı hidrojenle reaksiyona girerek tüketiliyor ve sonuç olarak metanı parçalayacak kapasite azalıyor. Bu durum, metanın atmosferde daha uzun süre kalmasına ve toplam ısınma etkisinin büyümesine neden oluyor.

Metan, karbondioksite kıyasla daha kısa ömürlü olmasına rağmen, birim başına çok daha güçlü bir sera gazı. Dolayısıyla metanın atmosferde kalış süresindeki küçük bir artış bile, iklim sistemi üzerinde orantısız bir etki yaratabiliyor. Çalışma, artan hidrojen seviyelerinin metanın atmosferik ömrünü anlamlı biçimde uzattığını ve bunun dolaylı bir ısınma kaynağı oluşturduğunu vurguluyor. Bu mekanizma, hidrojenin “iklim açısından tamamen nötr” olduğu yönündeki yaygın algıyla açık bir çelişki oluşturuyor.

Bununla da sınırlı değil. Hidrojenin atmosferdeki kimyasal dönüşümleri, troposferik ozon oluşumunu ve stratosferik su buharı miktarını da etkiliyor. Troposferik ozon, insan sağlığı açısından zararlı olmasının yanı sıra güçlü bir sera gazı olarak da biliniyor. Stratosferik su buharı ise özellikle üst atmosferde ısı tutma kapasitesi yüksek olan bir bileşen. Araştırmacılar, hidrojen kaynaklı bu ikincil etkilerin toplam ısınma katkısını daha da artırdığını belirtiyor.

Bu noktada hidrojenin kaynağı ve kullanım biçimi kritik önem taşıyor. Günümüzde üretilen hidrojenin büyük bölümü hâlâ fosil yakıtlara dayanıyor. Doğal gazdan buharla reformlama yoluyla elde edilen “gri hidrojen” ve karbon yakalama ile desteklenen “mavi hidrojen” süreçlerinde, hem metan sızıntıları hem de hidrojen kaçakları söz konusu olabiliyor. Üretim, taşıma ve depolama aşamalarında meydana gelen sızıntılar, hidrojenin iklim üzerindeki dolaylı etkilerini büyüten temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

Araştırmada vurgulanan önemli noktalardan biri, hidrojen ekonomisinin ölçeklenmesi hâlinde bu sızıntı risklerinin sistematik bir sorun hâline gelebileceği. Hidrojen molekülü son derece küçük olduğu için, mevcut doğal gaz altyapılarında veya yetersiz mühendislik çözümlerinde kaçaklara daha yatkın. Bu durum, hidrojenin teorik faydaları ile pratikte ortaya çıkabilecek iklim maliyetleri arasında ciddi bir fark doğurabiliyor.

Bilim insanları bu nedenle, hidrojenin iklim açısından gerçekten faydalı olabilmesi için sızıntı oranlarının son derece düşük seviyelerde tutulması gerektiğini savunuyor. Bazı modellemeler, sızıntı oranlarının yüzde 1’in üzerine çıkması hâlinde, hidrojenin kısa ve orta vadede iklim açısından beklenen faydalarının önemli ölçüde azalabileceğini gösteriyor. Bu da sadece üretim teknolojilerinin değil, regülasyonların, denetim mekanizmalarının ve ölçüm altyapılarının da kritik rol oynadığını ortaya koyuyor.

Çalışma ayrıca, küresel hidrojen döngüsünün hâlâ yeterince anlaşılmadığını ve bu alandaki belirsizliklerin iklim politikaları açısından risk oluşturduğunu belirtiyor. Toprakların, mikroorganizmaların ve okyanusların hidrojen emilimi üzerindeki rolü tam olarak çözümlenmiş değil. Bu belirsizlikler, hidrojenin uzun vadeli iklim etkilerini tahmin etmeyi zorlaştırıyor ve ihtiyatlı bir yaklaşımı gerekli kılıyor.

Araştırmacılar, tüm bu bulgulara rağmen hidrojenin tamamen gözden çıkarılması gerektiğini savunmuyor. Aksine, doğru alanlarda ve doğru koşullarda kullanıldığında hidrojenin enerji dönüşümünde önemli bir rol oynayabileceğini kabul ediyorlar. Ancak bu rolün, “sıfır emisyonlu mucize çözüm” söylemiyle değil, bilimsel veriler ışığında, sınırlamaları ve riskleri açıkça tanımlanmış bir çerçevede ele alınması gerektiğini vurguluyorlar.

Sonuç olarak, hidrojenin iklim üzerindeki etkisi sanılandan daha karmaşık ve çok katmanlı. Doğrudan bir sera gazı olmamasına rağmen, atmosfer kimyasını değiştirerek küresel ısınmaya ölçülebilir bir katkı sağlıyor. Bu katkı bugün için sınırlı görünse de, hidrojen kullanımının hızla artması hâlinde daha belirgin bir sorun hâline gelebilir. Bu nedenle hidrojen, iklim çözümünün otomatik bir parçası olarak değil, dikkatle yönetilmesi gereken, bilimsel olarak sürekli izlenen ve sıkı kurallarla çerçevelenmiş bir enerji taşıyıcısı olarak değerlendirilmek zorunda.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

07:16:08

Koşullar, Hastalıkların Yayılması İçin İdeal Koşulları Yaratacak Şekilde Değişiyor

Kaliforniya'daki sağlık yetkilileri, South Lake Tahoe'da pire ısırığı şüphesiyle bir veba vakası doğrulandıktan sonra kritik bir uyarı yayınlayarak, özellikle vahşi kemirgenlerin bulunduğu bölgelerde, açık havada önlem alınması gerektiğini vurguladı…

Evet, o veba. 14. yüzyılda Avrupa'nın yarısını yok eden bu hastalık hiçbir zaman tamamen ortadan kaldırılmadı. Bu hastalık, pireler tarafından hayvanlara bulaşan Yersinia pestis bakterisi tarafından neden olmaktadır. Her yıl Amerika Birleşik Devletleri'nde birkaç vaka bildirilmektedir.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne göre, hastalık 1900'lerin başında muhtemelen bir buhar gemisindeki enfekte bir kemirgen aracılığıyla ABD'ye yayıldı. Bir asırdan fazla bir süredir kentsel bir vaka bildirilmedi, ancak San Diego 1945'te Japonların planladığı biyolojik saldırı gerçekleştirilemeden II. Dünya Savaşı sona erdiği için şanslı bir şekilde kurtuldu.

En yaygın türü, ateş, kramplar ve lenf düğümlerinde ağrılı şişlik ile karakterize olan hıyarcıklı vebadır. Tedavi edilmezse, enfeksiyon akciğerlere (pnömonik) veya tüm vücuda (septisemik) yayılabilir ve bu durum neredeyse her zaman ölümcüldür.

Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu bu hastalık, pireler tarafından bulaşan bir vektör kaynaklı hastalıktır ve antibiyotiklerle derhal tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

South Lake Tahoe'da teyit edilen vaka, 14. yüzyılda milyonlarca kişinin ölümüne neden olan Kara Ölüm olarak bilinen vebanın son örneklerinden biridir, ancak bu hastalık Amerika Birleşik Devletleri'nde nadir görülmektedir.

En yaygın türü olan hıyarcıklı veba, ateş, kramp ve lenf düğümlerinde şişlik ile kendini gösterir; tedavi edilmezse, daha ölümcül olan pnömonik veya septisemik türlere dönüşebilir.

El Dorado County halk sağlığı müdür vekili Kyle Fliflet, kemirgenlerin yaygın olduğu bölgelerde açık hava etkinlikleri sırasında hem insanlar hem de evcil hayvanlar için önlemlerin önemini vurguladı.

Veba vakası neden endişe verici?

Veba, vektör kaynaklı bir hastalıktır, yani pire, kene ve sivrisinek gibi enfekte vektörlerin ısırmasıyla insanlara bulaşır. İnsan faaliyetlerinin neden olduğu ısı tutan kirlilik, küresel sıcaklıkların yükselmesine neden olarak hastalıkların yayılması için ideal koşullar yaratır.

Daha sıcak bir gezegen, vektörler için daha uzun üreme mevsimleri anlamına gelir ve yayılma alanlarını genişletir. Örneğin, sivrisinekler tarafından yayılan dang humması enfeksiyonları, Avrupa ve Kuzey Amerika'da hızla artmaktadır.

Veba konusunda ne yapılıyor?

Neyse ki, doktorlar veba tedavisinde oldukça yetkinler, tabii ki hastalık yeterince erken teşhis edilirse. Erken dönemde verilen bir antibiyotik tedavisi enfeksiyonu iyileştirir, bu nedenle uyarı işaretleri konusunda farkındalığı artırmak önemlidir.

İklim değişikliği, pire ve diğer vektörlerin üreme mevsimlerini ve coğrafi dağılımlarını genişleterek vektör kaynaklı hastalıkların yayılmasına katkıda bulunmaktadır.

Sağlık yetkilileri, riski azaltmak için vahşi hayvanlarla temastan kaçınmayı, yiyecekleri güvenli bir şekilde saklamayı, yuvalardan uzak durmayı ve evcil hayvanlarda pire kontrol ürünleri kullanmayı önermektedir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:35:41

Yıllık İklim Değişikliği Raporu, “Gezegenin Uçurumun Eşiğinde” Olduğunu Ortaya Koyuyor

Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü ve Oregon Eyalet Üniversitesi tarafından 29 Ekim 2025 tarihinde yayımlanan yeni yıllık “İklimin Durumu” raporu, Dünya’nın hayati belirtilerinin “kırmızı alarm” verdiğini ve gezegenin geri dönüşü olmayan bir iklim kaosunun eşiğinde olduğunu ortaya koyuyor…

Raporda, sera gazı emisyonları, fosil yakıt sübvansiyonları, orman kaybı ve et üretimi dahil olmak üzere 34 temel gezegen göstergesinden 22’sinin rekor seviyelerde olduğu veya olumsuz bir eğilim gösterdiği belirtiliyor. 2024 yılı, kayıtlara geçen en sıcak yıl ve muhtemelen son 125.000 yılın en sıcak yılı olarak teyit edildi.

Raporda, 2023 yılına kıyasla tropikal orman yangınlarında %370 artış, 2025 yılında rekor düzeyde yüksek atmosferik karbondioksit seviyeleri ve Ocak 2023’ten Nisan 2025’e kadar kaydedilen en büyük mercan beyazlaması olayı gibi bir dizi rekor kıran çevresel etki tespit ediliyor. Bu olay, dünyadaki mercan resiflerinin %84’ünü etkiliyor.

Grönland ve Antarktika’daki buz kütleleri rekor düzeyde düşük seviyelere ulaşmış durumda ve gezegenin deniz seviyesinin metrelerce yükselmesine neden olabilecek geri dönüşü olmayan bir eşik noktasına gelmiş olabilir.

Raporda, rekor düzeydeki çevresel hasarın büyük bir kısmı, fosil yakıt enerji kullanımının 2024 yılında tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşmasına rağmen, güneş ve rüzgar enerjisi tüketiminin rekor düzeyde olmasına rağmen fosil yakıt kullanımının 30 kat üzerinde kalmasına bağlıyor.

Yazarlar, en kötü sonuçları önlemek için zamanın hızla azalmakta olduğunu vurgularken, yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılması, ekosistemlerin korunması ve restore edilmesi ve bitki ağırlıklı beslenme düzenine geçilmesi gibi maliyet etkin azaltma stratejilerinin mevcut olduğunu belirtiyor.

Rapor, Trump yönetimi altındaki ABD’nin, sera gazı düzenlemelerine izin veren EPA‘nın “tehlike bulgusu”nu iptal etme planları da dahil olmak üzere, iklim bilimi ve düzenlemelerini aktif olarak baltaladığı küresel bir siyasi bağlamda yayımlanıyor.

Et tüketimi de rekor seviyelere ulaştı

Bu rapor, Trump yönetimi altındaki ABD’nin iklim bilimini görmezden gelmesi veya küçümsemesi, fosil yakıt üretimini ve kullanımını teşvik etmesi, federal iklim verilerini ortadan kaldırması ve yenilenebilir enerjiye yönelik federal teşvikleri sistematik olarak kaldırmasıyla birlikte yayımlandı. İklim değişikliği düzenlemelerine yönelik yönetimin en cesur saldırısında, ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) Temmuz ayında, ajansın sera gazı emisyonlarını düzenlemesini esasen engelleyecek olan “tehlike bulgusu“nu iptal etme niyetini açıkladı. 

Başkan Trump, Eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu‘nda yaptığı konuşmada iklim değişikliğini “dolandırıcılık” olarak nitelendirdi. “Birleşmiş Milletler ve diğerleri tarafından, genellikle kötü nedenlerle yapılan tüm bu tahminler yanlıştı… Bu yeşil dolandırıcılıktan kurtulmazsanız, ülkeniz başarısız olacak” dedi. 

“Hala ısınmayı sınırlayabiliriz”
Yeni rapor, iklim değişikliğinin en kötü etkilerini sınırlamak için hâlâ fırsatlar olduğunu ortaya koydu ve azaltma stratejilerinin “mevcut, maliyet etkin ve acilen gerekli” olduğunu belirtti. 

Raporda, “İklim değişikliğini hafifletmenin maliyeti, iklimle ilgili etkilerin neden olabileceği küresel ekonomik zararlardan çok daha düşük olacaktır” deniyor.

Yazarlar, sera gazı emisyonlarını azaltmanın anahtarının arazi ve okyanusların korunması, yenilenebilir enerji ve bitki ağırlıklı beslenme olduğunu belirtiyor. Örneğin, rüzgar ve güneş enerjisi 2050 yılına kadar küresel elektriğin neredeyse %70’ini sağlayabilir, gıda kaybı ve israfının ortadan kaldırılması yıllık küresel sera gazı emisyonlarının %8 ila %10’unu azaltabilir ve ormanların, sulak alanların, mangrovların ve turbalıkların korunması ve restore edilmesi mevcut yıllık emisyonların yaklaşık %25’ini ortadan kaldırabilir veya önleyebilir. 

Oregon State Üniversitesi‘nde araştırmacı ve profesör olan ve raporun eş baş yazarı William Ripple yaptığı açıklamada, “İklim değişikliğini hafifletme stratejileri mevcut, maliyet etkin ve acilen gerekli. Cesur ve hızlı hareket edersek, ısınmayı hâlâ sınırlayabiliriz. Ancak zaman daralıyor” dedi.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

21:03:35

Sıcaklık ve Tarihi Miraslar Kırgız Su Yollarını Tehdit Ediyor

Geçtiğimiz ay Orta Asya'da eşi benzeri görülmemiş bir sıcak hava dalgası yaşandı ve sıcaklıklar 30°C'ye yaklaşarak endüstri öncesi seviyelerin 10°C üzerine çıktı. Araştırmalar, bu olayın iklim değişikliği nedeniyle daha da şiddetlendiğini doğruluyor ve aşırı hava koşulları dünya genelinde yaşamları sekteye uğratırken su güvensizliğinin artan aciliyetini vurguluyor…

İlk olarak 2024 yılında Ağa Han Vakfı (AKF) tarafından yayımlanan aşağıdaki makale, Kırgızistan'daki toplulukların karşı karşıya olduğu karmaşık su sorunlarını inceliyor.

“Daha önce 2050 yılına kadar Kırgızistan'daki buzulların alanının yarı yarıya azalacağı ve 2100 yılına kadar tamamen yok olabileceği tahmin ediliyorsa, şimdi bunun çok daha hızlı gerçekleşeceğine inanmak için nedenler var.” Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov, Eylül 2023'te BM Genel Kurulu Genel Görüşmesi'nde yaptığı konuşmada, “iklim değişikliğinin buzulların yoğun bir şekilde erimesine yol açtığını” söyledi.

650 milyar metreküpten fazla su tutan yaklaşık 6.500 farklı buzula ev sahipliği yapan Kırgızistan'ın buzulları, Orta Asya'daki nehirlerin kaynakları ve nemin önemli koruyucularıdır. Hızlanan geri çekilme oranları düşünmeye sevk ediyor: Bu, ülkenin ve bölgenin hayati su yolları için ne anlama geliyor? Ve bu durum, yaşamları ve geçimleri bu kaynaklara bağlı olanları nasıl etkileyebilir?

Dağlık bölgeler iklim değişikliğine karşı özellikle savunmasızdır ve topraklarının yaklaşık yüzde 94'ünü dağların oluşturduğu Kırgızistan, küresel ortalamadan daha hızlı bir ısınma hızı yaşamaktadır. Kırgız Cumhuriyeti 2023 AKF Ülke Raporu'na göre, mevcut seyrimizi sürdürmemiz halinde, küresel ortalama olan 3.7°C'ye kıyasla sıcaklığın yüzyılın sonuna kadar 5.3°C artması öngörülüyor.

Bunun etkileri şimdiden görülmeye ve yaşanmaya başlandı. Dağ Toplumları Araştırma Enstitüsü'nden (MSRI) Dr. Vitalii Zaginaev, 1950'den bu yana “Kırgızistan'daki buzulların ortalama yüzde 20 oranında küçüldüğünü” söylüyor. Dahası, yazlar daha uzun ve sıcak geçmekte, aşırı iklim olaylarının sıklığı ve yoğunluğu artmakta, mevsimsel döngüler daha az öngörülebilir hale gelmekte ve su akışı son yıllarda dört kat azalarak ülke genelinde önemli tarım ve enerji sorunlarına yol açmaktadır.

Ancak buzulların kaderi ile aşağı havzadaki su kaynaklarına erişim arasında kritik bir bağlantı olsa da, sosyal faktörler ve tatlı suyun mevsimsel mevcudiyeti ve talebiyle ilgili diğer değişkenler de söz konusudur. MSRI'da uzman olan Dr. Asel Murzakulova, odaklanmamız gereken şeyin “her şeyi iklim değişikliğinin etkilerine bağlayarak -aşırı basitleştirmek- değil, Orta Asya'daki her ülkedeki su stresinin nedenlerini anlamak” olduğunu savunuyor.

Ekonominin çeşitli sektörleri arasında artan rekabet, artan nüfusun neden olduğu talep artışı, verimsiz su kullanımı ve mevcut altyapının yetersiz bakımı, dikkate alınması gereken kesişen konulardan bazılarıdır. Ülkenin su sıkıntısına bir diğer önemli katkı da Sovyet dönemi sanayileşmesinin ve SSCB'nin çöküşünün bıraktığı karmaşık mirastır.

Kırgız Cumhuriyeti'ndeki Ağa Han Vakfı İklim Direnci ve Tarım Gıda Güvenliği Program Yöneticisi Sagyndyk Emilbek uulu, “SSCB'den bağımsızlığını kazandıktan sonra, 1995 yılında Kırgız Cumhuriyeti toprak özelleştirme reformunu başlattı” diyor. Sovyetler Birliği döneminde altyapı ve su sistemleri birleşik bir sistemin parçasıyken ve kolektif çiftliklerin her biri tarımsal üretimde belirli bir sektör altında çalışırken, 2019 ulusal istatistiklerine göre bugün ülkede her biri kendi bakım ve sorunlarından sorumlu 440.000'den fazla köylü (özel) çiftliği var.

Emilbek Uulu, öğretmen olarak çalışan ve arazisini “ek gelir için” işleyen bir komşusundan bahsediyor. Kırgızistan'daki çiftliklerin çoğu bu şekilde işletildiği için, büyük ve pahalı çiftlik içi su altyapısının bakımı, çiftçilik teknikleri konusunda eğitim almamış sıradan kırsal bölge sakinlerinin eline düşüyor. Bunun da ötesinde, kullanılan altyapı eski ve verimsizdir.

Emilbek uulu, “Sovyet tarım uygulamaları gelenekseldi; sadece bir sulama huniniz, bir karığınız olurdu ve büyük miktarda su kullanarak sulama yapardınız” diyor. “Bugün,” diye devam ediyor, “çiftçilerin çoğu bunu kullanıyor. Tarımsal açıdan sürdürülebilir değil -A noktasından B noktasına büyük su kaybı var, yeraltında emiliyor. Ayrıca su filtreleme sorunları, su kaybı ve aşırı sulama var.”

Emilbek uulu bu altyapı eksikliğini düşünerek şöyle diyor “O zamanlar yeterince su kaynağımız vardı ve suyun tükeneceğini asla düşünmezdik… Suyumuz tükenmedi ama tükenecek. Su kaynakları giderek azalıyor.”

Öngörülemeyen hava modelleri de artan su stresine katkıda bulunmaktadır. Atipik buzul erimelerinin mevsimsel döngüleri bozması, tarımsal döngüleri giderek artan bir şekilde ve yinelemeli olarak bozmaktadır. Hasadın başarısı için zamanlamanın kritik önem taşıdığı tarımda, su akışının doğru bir şekilde tahmin edilememesi çiftçileri -ve mahsulleri, gıda sistemlerini ve gelirleri -kargaşaya sürükledi.

“Nevruz'un neden bu kadar önemli olduğunu anlamam uzun zaman aldı. Eskiden kışı atlattıysanız bu bir kutlama sebebiydi,” diyor Kırgızistan'da bulunan Ağa Han Kalkınma Ağı Yönetim Programı İrtibat Görevlisi Altaf Hasham. “Nevruz'un size söylediği bir diğer şey de 'Ekim sezonu başlıyor'. Bu, Doğa Ana'nın zamanlamanın önemli olduğunu söyleme şeklidir -ve tohumları toprağa koyduğunuzda zamanlama son derece önemlidir… Tohumlar ekildikten sonra suya ihtiyaç duyarlar.”

Her yıl bahar ekinoksunda kutlanan Nevruz'un işaret ettiği üzere, geleneksel bir tarım toplumu olan Kırgızistan'da çiftçiler ve göçebeler tarafından su arzının tahmini yüzyıllardır yapılmaktadır. Bu, baharın başlangıcı olan şu anın ekin ekmeye başlama zamanı olduğunun göstergesidir. Yazın yaklaşmasıyla birlikte, buzulların çözülmesinden elde edilen mahsul sulama suyunun garanti olması gerekiyor.

Ancak son yıllarda çiftçiler kârlı bir tarım döngüsüne girmekte giderek daha fazla zorlanıyor: Hasham, “Birdenbire su seviyeleri eskisi gibi olmuyor ya da su farklı bir zamanda geliyor” diyor. Geç donlar, kuraklıklar ve buzulların erimesinin hızlanması gibi öngörülemeyen çevresel şokların yol açtığı tarımsal belirsizlik nedeniyle tarım gelirleri tehlikeye giren kırsal kesim sakinleri, daha emin işler için ülkenin kent merkezlerine akın ediyor ya da komşu Rusya, Kazakistan ve Türkiye'ye göç ediyor.

Ülkenin kent merkezlerindeki yerleşim yerlerinin genişlemesiyle birlikte su kullanımı önemli ölçüde artmış ve kaynaklar üzerindeki talep ve baskı, kentlerin şu anda sahip olduğu kapasitenin çok ötesine geçmiştir. Sonuç olarak, sosyal hizmetler bu talepleri karşılayamamakta ve topluluklar arasında ve içinde iklimle ilgili çatışmalar ortaya çıkmaktadır.

Su kaynaklarına yönelik bölgesel rekabet hem endüstriyel hem de bireysel düzeyde artarken, su yolları üzerindeki baskıyı hafifletmek ve azalan kaynakların daha fazla kullanılmasını sağlamak için fiziksel altyapıya yatırım yapılması hayati önem taşımaktadır. Suya yönelik sosyal ve siyasi tutumların ele alınması ve kaynaklarla ilgili gerilimleri azaltabilecek ve su yollarının verimli bir şekilde yönetilmesine ve kullanılmasına yardımcı olabilecek su kullanıcıları dernekleri ve tarım kooperatifleri gibi mevcut “yazılımların” desteklenmesi ve geliştirilmesi için gösterilen çabalar daha da önemlidir.

Dr. Murzakulova'ya göre, geleneksel ve tarihsel olarak gezegenimizi hafifçe çiğneyen ve küresel karbon emisyonlarına sadece yüzde 0.032 oranında katkıda bulunan bir halk için, “gelecek nesillere aktarılması gereken sosyal bir değer ve miras” olarak suya yönelik tutumlar beslenmelidir. Bu, Kırgız halkının ve Orta Asya'daki diğer halkların, tarihi mirasların, yükselen sıcaklıkların ve buzullarının hızla erimesinin kesiştiği noktada ortaya çıkabilecek her şey için donanımlı olmasını sağlayacak kilit bir husustur.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

14:20:56

“İnek Gazı” Aşısı İklim Değişikliğiyle Mücadeleye Nasıl Yardımcı Olabilir?

Sera gazı, atmosferde bulunan ve Dünya’nın ısınmasına neden olan gazlardır. Bu gazlar, Güneş’ten gelen enerjinin bir kısmını emerek atmosferde tutar ve böylece sera etkisi oluşturur. Bu etki, Dünya’nın yaşanabilir bir sıcaklıkta kalmasını sağlar, ancak insan faaliyetleri nedeniyle sera gazlarının aşırı artışı küresel ısınmaya yol açar. Metan güçlü bir sera gazıdır ve inekler bunun başlıca kaynaklarından biridir…

İneklerin Metan Salınımı ve Küresel Isınma

İneklerin yalnızca ot yiyerek hayatta kalabilmesi doğanın mucizelerinden biri olsa da, bunun bir bedeli vardır. Otlardaki fermantasyon süreci, ineğin dört bölmeli midesinden biri olan işkembe içinde gerçekleşir ve bu süreçte doğal olarak metan gazı üretilir. Metan, atmosferde daha kısa süre kalmasına rağmen, karbondioksitten 28 kat daha güçlü bir sera gazıdır.

Metan gazı geğirme ve gaz çıkarma yoluyla atmosfere salınır. Bir inek yılda ortalama 90 kilogram (200 pound) metan üretebilir. Ayrıca hayvan gübresi de metan salınımına neden olur ve çiftlik hayvanları, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık üçte birini oluşturarak küresel ısınmanın %30’undan sorumludur.

Bazı çiftliklerde yem katkı maddeleri kullanılarak ineklerin metan üretimi azaltılmaya çalışılsa da, bu yöntem sürekli takviye gerektirir ve serbest dolaşan hayvanlarda uygulanması zordur.

Metan Salınımını Azaltmaya Yönelik Aşı Çalışmaları

Bir alternatif olarak aşı geliştirme fikri, İngiltere’deki Pirbright Enstitüsü tarafından yürütülen üç yıllık bir araştırma ile test ediliyor. Pirbright Enstitüsü Araştırma Direktörü John Hammond, aşının hayvancılık sektöründe yaygın bir uygulama olması ve mevcut altyapı ile kolayca uygulanabilir olması nedeniyle çekici bir çözüm sunduğunu belirtiyor.

Bu uluslararası araştırma, Amazon‘un kurucusu Jeff Bezos‘un Bezos Earth Fund adlı iklim değişikliğiyle mücadele fonundan 9,4 milyon dolar destek alıyor. Araştırmaya İngiltere Kraliyet Veteriner Koleji ve Yeni Zelanda’daki tarım inovasyon laboratuvarı AgResearch de dahil.

Hedef, tek dozluk bir aşı geliştirmek ve hayvanın erken yaşamında uygulanarak metan emisyonlarını en az %30 oranında azaltmak.

Aşının Çalışma Mekanizması ve Zorluklar

Bilim insanları, metan üretimini azaltan bir aşı fikri üzerinde on yılı aşkın süredir çalışıyor, ancak henüz somut bir sonuç elde edilemedi. Hammond, aşının işkembedeki metan üreten bakterilere karşı bağışıklık tepkisi oluşturarak çalışması gerektiğini, ancak bu tür antikorların işkembe içinde etkili olup olmayacağının belirsiz olduğunu söylüyor.

Başka bir zorluk ise hayvan refahı ile ilgili. Aşının ineklerin sağlığı üzerinde olumsuz bir etkisinin olmayacağı varsayılıyor, ancak bu henüz kanıtlanmadı. Ayrıca aşının işkembe tarafından emilen besin miktarını azaltıp azaltmayacağı da bilinmiyor. Bu, ineklerin daha fazla yem tüketmesine neden olarak çiftçilerin maliyetlerini artırabilir.

Kraliyet Veteriner Koleji’nden Prof. Dirk Werling, aşının doğumdan sonra buzağılara uygulanabileceğini veya anne ineklerin aşılanarak ağız sütü yoluyla bağışıklık aktarımı sağlanabileceğini belirtiyor.

Yanlış Bilgilendirme ve Tüketici Kabulü Sorunu

Cornell Üniversitesi’nde Süt Sığırı Biyolojisi alanında doçent olan Joseph McFadden, metan emisyonlarını azaltacak bir aşının “kutsal kâse” niteliğinde olduğunu söylüyor. Çünkü tek dozluk bir aşının uzun vadede etkili olması, mevcut çözümlere kıyasla büyük bir avantaj sağlayabilir. Ancak aşının uygulanabilirliği henüz kesinleşmiş değil ve uzun sürecek testler gerektiriyor.

Şu anda metan emisyonlarını azaltmak için seçici üreme, enzimler, genetik düzenleme ve yem katkı maddeleri gibi çözümler bulunuyor. Özellikle deniz yosunu bazlı yem katkıları, metan emisyonlarını %80-90 oranında azaltma potansiyeli taşıyor. Ancak bunların içeriğindeki bromoform adlı bileşiğin muhtemel bir kanserojen olması endişe yaratıyor.

2024 sonunda, Bovaer adlı nitrat bazlı yem katkı maddesi, İngiltere’de büyük bir sosyal medya tartışmasına neden oldu. Arla adlı büyük bir süt üreticisi firmanın bu katkıyı bazı çiftliklerinde deneyeceğini duyurmasının ardından, ürünün inek sütüne zarar verebileceğine dair yanlış bilgiler yayıldı. İngiltere Gıda Standartları Ajansı ise katkının sütte kalıntı bırakmadığını belirterek iddiaları yalanladı.

Bu olay, metan aşısının da yanlış bilgilendirme kaynaklı tepkilerle karşılaşabileceğini gösteriyor. McFadden, bilimin finansmanına yatırım yapıldığını ancak tüketici kabulünü artırmaya yönelik çabaların eksik olduğunu belirtiyor.

Werling, özellikle pandemi sonrası dönemde kamuoyunun bilimsel gelişmelere siyah-beyaz bakış açısıyla yaklaştığını ve bilim insanlarının verileri objektif bir şekilde paylaşarak, eleştirilere açık ve şeffaf olmaları gerektiğini vurguluyor.

Sonuç olarak, ineklerin metan emisyonlarını azaltmaya yönelik bir aşının geliştirilmesi, küresel ısınmaya karşı önemli bir adım olabilir. Ancak aşının etkili olup olmayacağı, hayvan sağlığı üzerindeki olası etkileri ve kamuoyu tepkisi gibi konular netlik kazanmadan piyasaya sürülmesi mümkün görünmüyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

14:11:08

Dünya 2024'te Şimdiye Kadarki En Sıcak Yılını Kaydetti

2024'te küresel sıcaklıklar bir başka rekor seviyeye yükseldi, ancak bu kez o kadar büyük bir sıçrama oldu ki Dünya geçici olarak büyük bir sembolik iklim eşiğini geçti. Çeşitli hava durumu izleme ajanslarının Cuma günü yaptığı açıklamaya göre, Dünya 2024 yılında şimdiye kadarki en sıcak yılını kaydetti ve bu öyle büyük bir sıçrama oldu ki gezegen geçici olarak önemli bir iklim eşiğini geçti…

Geçen yılın küresel ortalama sıcaklığı 2023'ün rekor sıcaklığını kolayca geçti ve daha da yükselmeye devam etti. Avrupa Komisyonu'nun Copernicus İklim Servisi, Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi ve Japonya'nın hava durumu ajansına göre, 1800'lerin sonlarından bu yana 2015 Paris iklim anlaşmasında öngörülen 1,5 santigrat derecelik uzun vadeli ısınma sınırını aştı.

Avrupalı ekip 1.6 santigrat derece ısınma hesapladı. Avrupa saatiyle Cuma sabahı erken saatlere kadar koordine edilen veri yayımlarında Japonya 1.57 santigrat derece ve İngiltere 1.53 santigrat derece buldu.

Avrupalı bilim insanları, Amerikan izleme ekiplerinin -NASA, Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi ve özel Berkeley Earth– rakamlarını Cuma günü daha sonra açıklayacaklarını ancak hepsinin 2024 için rekor sıcaklık göstereceğini söyledi. Altı grup, 1850'ye kadar uzanan gözlemlerdeki veri boşluklarını farklı şekillerde telafi ediyor, bu nedenle rakamlar biraz farklılık gösteriyor.

Copernicus'un stratejik iklim sorumlusu Samantha Burgess, “Bu rekor sıcaklıkların başlıca nedeni kömür, petrol ve gazın yakılması sonucu atmosferde sera gazlarının birikmesidir” dedi. “Sera gazları atmosferde birikmeye devam ettikçe, okyanus da dahil olmak üzere sıcaklıklar artmaya, deniz seviyeleri yükselmeye, buzullar ve buz tabakaları erimeye devam ediyor.”

Geçen yıl, Avrupa veri tabanındaki 2023 yılı sıcaklığını bir santigrat derecenin sekizde biri kadar aştı. Bilim insanları, bunun alışılmadık derecede büyük bir sıçrama olduğunu; son birkaç süper sıcak yıla kadar küresel sıcaklık kayıtlarının sadece bir derecenin yüzde biri kadar aşıldığını söyledi.

Burgess, son 10 yılın kayıtlara geçen en sıcak 10 yıl olduğunu ve muhtemelen 125.000 yılın en sıcak yılı olduğunu söyledi.

Copernicus, 10 Temmuz'un insanlar tarafından kaydedilen en sıcak gün olduğunu ve dünya ortalamasının 17,16 santigrat derece olduğunu tespit etti.

Birçok bilim insanı, rekor ısınmaya en büyük katkının fosil yakıtların yakılması olduğunu söyledi. Burgess, Orta Pasifik'teki geçici bir doğal El Nino ısınmasının küçük bir miktar eklediğini ve 2022'deki bir denizaltı volkanik patlamasının atmosferi soğuttuğunu çünkü atmosfere su buharının yanı sıra daha fazla yansıtıcı parçacık koyduğunu söyledi.

Alarm zilleri çalıyor

Georgia Üniversitesi meteoroloji profesörü Marshall Shepherd, “Bu, Dünya'nın gösterge panelinde acil dikkat gerektiren bir uyarı ışığıdır” dedi. “Helene Kasırgası, İspanya'daki seller ve Kaliforniya'daki orman yangınlarını körükleyen hava durumu bu talihsiz iklim vites değişiminin belirtileridir. Daha önümüzde birkaç vites var.”

Woodwell İklim Araştırma Merkezi bilim insanı Jennifer Francis, “İklim değişikliğiyle ilgili alarm zilleri neredeyse sürekli çalıyor, bu da New York'taki polis sirenleri gibi halkın aciliyete karşı hissizleşmesine neden oluyor olabilir” dedi. “İklim söz konusu olduğunda ise alarmların sesi giderek yükseliyor ve acil durumlar artık sıcaklığın çok ötesine geçmiş durumda.”

Sigorta şirketi Munich Re tarafından hazırlanan bir rapora göre, dünya geçen yıl iklimle ilgili felaketlerde 140 milyar dolar zarara uğradı -bu rakam kayıtlardaki üçüncü en yüksek rakam- ve özellikle Kuzey Amerika bundan çok etkilendi.

Arizona Üniversitesi'nden su bilimci Kathy Jacobs, “Küresel sıcaklık artışının hızlanması, mülklere daha fazla zarar verilmesi ve insan sağlığı ile bağımlı olduğumuz ekosistemlerin daha fazla etkilenmesi anlamına geliyor” dedi.

Dünya büyük bir eşiği aşıyor

Başlangıçta küresel ısınmaya şüpheyle yaklaşan hayırseverler tarafından finanse edilen Berkeley Earth tarafından yapılan 2023 ölçümü dışında ilk kez bir yıl 1,5 derece eşiğini geçti.

Bilim insanları 1.5 hedefinin uzun vadeli ısınma için olduğunu ve artık 20 yıllık ortalama olarak tanımlandığını belirtmekte gecikmedi. Sanayi öncesi dönemden bu yana uzun vadede ısınma şu anda 1.3 santigrat derece düzeyindedir.

“1.5 C derece eşiği sadece bir rakam değil, kırmızı bir bayraktır. Tek bir yıl için bile bu eşiği aşmak, Paris Anlaşması ile belirlenen sınırları ihlal etmeye ne kadar tehlikeli bir şekilde yakın olduğumuzu gösteriyor,” diyor Northern Illinois Üniversitesi iklim bilimcisi Victor Gensini bir e-postada. 2018 yılında Birleşmiş Milletler tarafından yapılan devasa bir araştırma, Dünya'daki sıcaklık artışını 1,5 santigrat derecenin altında tutmanın mercan resiflerini yok olmaktan kurtarabileceğini, Antarktika'daki büyük buz tabakası kaybını önleyebileceğini ve birçok insanın ölümünü ve acı çekmesini engelleyebileceğini ortaya koydu.

Burgess, Dünya'nın 1,5 derece eşiğini aşmasının son derece muhtemel olduğunu, ancak Paris Anlaşması'nın dünyanın dört bir yanındaki ulusların bağlı kalması gereken “olağanüstü önemli bir uluslararası politika” olduğunu söyledi.

Daha fazla ısınma muhtemel

Avrupa ve İngiltere'de yapılan hesaplamalara göre, geçen yılki ısınan El Nino yerine soğuyan La Nina ile 2025 yılı 2024 yılı kadar sıcak olmayacak. Üçüncü en sıcak yıl olacağını tahmin ediyorlar. Ancak Copernicus verilerine göre, Ocak ayının ilk altı günü -ABD'nin doğusundaki dondurucu soğuklara rağmen- ortalama olarak biraz daha sıcak geçti ve şimdiye kadarki en sıcak yıl başlangıcı oldu.

Bilim insanları küresel ısınmanın hızlanıp hızlanmadığı konusunda bölünmüş durumda.

Copernicus'un direktörü Carlo Buontempo, atmosferik ısınmada bir hızlanma görmek için yeterli veri olmadığını, ancak okyanusların ısı içeriğinin sadece yükselmekle kalmayıp daha hızlı bir şekilde arttığını söyledi.

Buontempo, “Çok yeni bir iklim ve yeni zorluklarla karşı karşıyayız -toplumumuzun hazır olmadığı iklim zorlukları” dedi.

Pennsylvania Üniversitesi iklim bilimcisi Michael Mann, tüm bunların “distopik bir bilimkurgu filminin” sonunu izlemek gibi olduğunu söyledi. “Şimdi ektiğimizi biçiyoruz.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

13:05:54

Artan Sıcaklıkların Ortasında Tembel Hayvanların Yavaşlığı Hayatta Kalmalarını Riske Atabilir

Dünyanın en yavaş memelisi, düşük metabolizma hızı ve iklim değişikliği nedeniyle yüzyılın sonuna kadar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Orta ve Güney Amerika’nın tropikal yağmur ormanlarında tembel hayvanlar dallar arasında ağır bir tempoda hareket ederler. Düşük metabolizma hızıyla, günde 15 ila 20 saat boyunca ağaç tepeleri arasında dinlenir ve uyurlar. Şimdi yeni bir araştırma, artan sıcaklıkların bu yavaş hareket eden ağaç sakinlerinin hayatta kalmasını riske attığını gösteriyor…

Cuma günü PeerJ Life & Environment dergisinde yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar, iki parmaklı tembel hayvanların (Choloepus hoffmanni) yüzyılın sonuna kadar derin sonuçlarla karşı karşıya kalacağını tespit etti. Tembel hayvanın düşük metabolizma hızı ve sınırlı yayılımı, özellikle yüksek rakımlı bölgelerde artan sıcaklıklarda hayatta kalmasını uygunsuz hale getirecektir.

Tembel Hayvanları Koruma Vakfı‘nın kurucusu ve yönetici direktörü ve araştırmanın başyazarı Rebecca Cliffe, “Tembel hayvanlar fizyolojik adaptasyonları nedeniyle artan sıcaklıklara karşı benzersiz bir şekilde savunmasızdır” diyor. “Son derece düşük kalorili bir diyetle hayatta kalıyorlar, bu nedenle enerjiyi korumak onlar için kritik önem taşıyor.”

Araştırmacılar, Kosta Rika Tembel Hayvan Barınağı‘nda 12 yetişkin iki parmaklı tembel hayvanı inceleyerek çekirdek vücut sıcaklıklarını ve oksijen tüketimlerini analiz ettiler. Hem dağlık hem de ova yağmur ormanlarından gelen bu tembel hayvanlar, 18 ila 34 santigrat derece arasındaki ortam sıcaklıklarına farklı tepkiler verdi.

Ova bölgelerinden gelen tembel hayvanlar, sıcaklıklar 32 santigrat dereceyi aştığında metabolik aktivitelerini azaltarak daha sıcak koşullara daha iyi uyum gösterdi. Buna karşılık, yayla tembel hayvanları bu adaptasyona sahip değildi, bu da dinlenme metabolizma hızlarında önemli bir artışa ve daha fazla yiyeceğe ihtiyaç duymalarına neden oldu.

Tembel hayvanlar yiyecekleri çok yavaş sindirirler – benzer büyüklükteki otçullardan 24 kata kadar daha yavaş. Ve ne yazık ki, yavaş sindirim süreçleri nedeniyle daha fazla yiyecek tüketerek bu metabolik artışı dengeleyemezler.

Cliffe, “Yüksek irtifa tembel hayvanları özellikle tehlikeli bir konumdalar,” diyor. “Daha serin bölgelere göç etme yeteneklerinin sınırlı olması ve metabolik esneklikten yoksun olmaları bu popülasyonları yok olmaya doğru itebilir.”

2100 yılına kadar tembel hayvanların yaşam alanlarında 2 ila 6 santigrat derecelik bir sıcaklık artışı görülebilir. Ova tembel hayvanları başka bölgelere taşınarak hayatta kalmayı başarabilir, ancak halihazırda dağlık bölgelerde yaşayanların artan sıcaklıklardan kaçacak coğrafi alanı yok. Bu yüksek irtifa tembel hayvanları için önemli bir metabolik zorlanma, hayatta kalamayacakları anlamına geliyor.

Cliffe yaptığı açıklamada, “Bazı türlerin aksine, tembel hayvanlar alışkanlık yaratıklarıdır, yaşam alanlarında son derece uzmanlaşmışlardır ve başka bölgelere taşınmaya uygun değildirler” diyor. “Eğer çevreleri çok ısınırsa, hayatta kalmaları pek mümkün olmaz.”

Araştırmacılar, iklim modellerinin basit olduğunu ve belki de hataları ve belirsizlikleri tam olarak hesaba katmadığını kabul ediyor. Yine de, sıcaklıktaki hafif bir artışın bile yüksek irtifa tembel hayvanlarını enerji giriş ve çıkışlarını dengelemeleri gereken bir duruma zorlayabileceğini tahmin ediyorlar. Çalışmada da belirtildiği gibi, “bu seçenek, yavaş sindirim hızları ve sürekli dolu mideleri nedeniyle tembel hayvanlar için biyolojik olarak mantıksız görünüyor.”

Cliffe yaptığı açıklamada, “Çalışmamız tembel hayvanların ısınan dünya karşısındaki savunmasızlığını vurguluyor. Eğer bu türleri korumak için acilen harekete geçmezsek, onları sonsuza dek kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

09:17:07

Bilim İnsanları, Ölümcül Gaemi Tayfunun İklim Değişikliği Nedeniyle Daha da Kötüleştiğini Söylüyor

Bilim insanları Perşembe günü yayımladıkları bir raporda, geçtiğimiz ay Filipinler, Tayvan ve Çin’i kasıp kavuran, altyapıyı tahrip eden ve 100’den fazla insanın ölümüne yol açan yıkıcı tayfunun, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle önemli ölçüde kötüleştiğini söyledi…

Bir başka tayfun Japonya’da karaya ulaşırken, iklim araştırmacıları daha sıcak denizlerin Asya’daki tropikal fırtınalar için ekstra “yakıt” sağladığını ve onları daha tehlikeli hale getirdiğini söyledi.

Gaemi Tayfunu 22 Temmuz’dan itibaren Doğu Asya’yı kasıp kavurdu ve Filipinlerin başkenti Manila’ya sadece bir gün içinde 300 mm’den fazla yağış düştü.

Saatte 232 kph hıza ulaşan rüzgar dalgaları Filipin kıyılarında bir petrol tankerini ve Tayvan yakınlarında bir kargo gemisini batırdı. Gaemi‘den gelen yağmur Çin’in Hunan eyaletinde de ölümcül çamur kaymalarına neden oldu.

İklim değişikliği ve aşırı hava koşulları arasındaki ilişkiyi analiz eden araştırmacılar birliği World Weather Attribution‘ın raporunda yer alan bilim insanlarına göre, Gaemi Tayfunu‘nun rüzgar hızı saatte yaklaşık 9 mil daha şiddetliydi ve yağış miktarı, deniz sıcaklıklarının artması sonucunda %14’e kadar daha yüksekti.

Hollanda Kraliyet Meteoroloji Enstitüsü‘nde araştırmacı olan Nadia Bloemendaal, raporun yayımlanmasından önce Çarşamba günü düzenlenen brifingde, “Küresel sıcaklıkların artmasıyla birlikte, bu okyanus sıcaklıklarında bir artışa zaten tanık oluyoruz ve sonuç olarak, bu tropikal siklonlar için daha güçlü yakıt sağlanıyor ve yoğunlukları artıyor” dedi.

Aynı brifingde Londra Grantham Enstitüsü araştırma görevlisi Clair Barnes, tayfunların sanayi öncesi döneme kıyasla %30 daha fazla görüldüğünü belirterek, küresel sıcaklık artışının 2 santigrat dereceye ulaşması halinde tayfunların daha da yaygın ve yoğun hale geleceği uyarısında bulundu.

Kızılhaç Kızılay İklim Merkezi‘nden iklim riski danışmanı Maja Vahlberg, Doğu Asya’nın aşırı hava koşullarına alışkın olduğunu, ancak sel önleme altyapısı ve acil müdahale planlamasının giderek artan bir baskı altında kaldığını söyledi.

“En iyi çabalarımız bile sınırlarına kadar zorlanıyor” dedi.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

13:47:59

İklim Bilimciler Küresel Sıcaklıklardaki Beklenmedik Artış Karşısında Şaşkın

Geçtiğimiz Mart ayında Nature dergisinde yayımlanan son derece samimi bir makalede, dünyanın en iyi iklim bilimcilerinden biri, küresel ısınmanın uzmanların bundan sonra ne olacağını tahmin etme kabiliyetinin ötesine geçebileceğine dair endişe verici bir olasılık ortaya koydu…

New York’taki NASA Goddard Uzay Araştırmaları Enstitüsü‘nün direktörü İngiliz bilim insanı Gavin Schmidt, “2023 sıcaklık anomalisi birdenbire ortaya çıktı ve uydu verilerinin modelcilere Dünya’nın iklim sisteminin benzersiz, gerçek zamanlı bir görüntüsünü sunmaya başladığı yaklaşık 40 yıl öncesinden bu yana belki de ilk kez benzeri görülmemiş bir bilgi boşluğunu ortaya çıkardı” diye yazdı.

Schmidt, bu anomalinin Ağustos ayına kadar dengelenmemesi halinde, “ısınan bir gezegenin, iklim sisteminin işleyişini bilim insanlarının tahmin ettiğinden çok daha kısa bir süre içinde temelden değiştirdiği” anlamına gelebileceğini söyledi.

Bilim ve çevre camiasındaki pek çok kişi bu sözleri endişe ile okudu. Son 13 ayda sıcaklıklarda yaşanan ve uzmanların küresel ısınma tahminlerini aşan sıçrama, sistemik bir değişimin işareti miydi, yoksa sadece geçici bir anomali miydi? Eğer dünya bilim insanlarının tahmin ettiğinden daha hızlı ısınıyor ve tahminlerin yıllar ötesine sıçrıyorsa, bu daha da önemli on yılların kaybedildiği anlamına mı geliyordu?

“İklim konusunda halihazırda keşfedilmemiş bir bölgedeyiz ve her on yılda bir daha da ileri gidiyoruz.”

Ağustos ayının gelmesiyle birlikte Schmidt biraz daha az tedirgin. Durumun belirsizliğini koruduğunu, ancak daha geniş küresel ısınma eğilimlerinin tahminler doğrultusunda geri dönmeye başladığını söyledi. “Şu anda düşündüğüm şey, beklentilerden o kadar da uzak olmadığımız. Önümüzdeki birkaç ay boyunca bunu sürdürürsek, 2023’ün sonlarında yaşananların sistematik olmaktan çok ‘blippish’ olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bunu söylemek için henüz çok erken” dedi. “Biraz daha az endişeliyim ama yine de bunu açıklayamadığımız için mahcubum.”

Schmidt, 2023’ün ikinci yarısında ve 2024’ün başlarında, önceki rekorların zaman zaman 0,2 C’den daha fazla aşıldığı, muazzam bir anomali olan en aşırı sıcaklık aylarına baktığında, bilim insanlarının hâlâ şaşkın olduğunu söyledi: “Bunun yarısı için bile nicel bir açıklamamız yok.”

“Şimdiye kadar daha iyi cevaplara sahip olmalıydık. Bir girişim olarak iklim modellemesi süper reaktif olmak için yola çıkmamıştır. Bu, dünyanın dört bir yanından insanların gönüllü olarak zaman ayırdığı yavaş ve uzun bir süreç. Bu konuda henüz kendimizi toparlayamadık.”

Bu, iklimbilimcilerin yüzde 99.9’undan fazlasının insanların gaz, petrol, kömür ve ormanları yakmasından kaynaklandığı konusunda hemfikir olduğu küresel ısınmanın altında yatan bilimden şüphe etmek anlamına gelmiyor.

Sadece bu bile her yıl endişe verici yeni sıcaklık rekorları kırılmasına yol açıyor; tıpkı geçtiğimiz ay dünyanın, insanoğlunun kayıtlarında yer alan ve muhtemelen 120.000 yıldan uzun bir süredir görülmemiş derecede yüksek sıcaklıkların yaşandığı iki günü arka arkaya yaşaması gibi.

Bu durum orman yangınlarını, kuraklıkları, selleri, deniz buzu kaybını ve aşırı hava koşullarının diğer tezahürlerini yoğunlaştırarak dünyanın daha da geniş bir alanında tahribata yol açıyor.

Fosil yakıtlar durdurulana kadar bu kötüleşme eğilimi devam edecektir. Schmidt, “İklim değişikliği devam ettikçe, ısınan her on yılda etki daha büyük ve sonuçlar daha büyük oluyor” dedi. “Bu anlamda, iklim açısından zaten keşfedilmemiş bir bölgedeyiz ve her on yılda bir daha da uzağa gidiyoruz.”

Unicef, dünyadaki çocukların dörtte birinin halihazırda sık sık sıcak hava dalgalarına maruz kaldığını ve bu oranın yüzyılın ortalarında neredeyse yüzde 100’e çıkacağını hesaplıyor.

Son El Ninõ küresel ısı baskısını arttırdı. Bilim insanları ayrıca Ocak 2022’de Tonga’da meydana gelen Hunga Tonga-Hunga Ha’apai volkanik patlamasından kaynaklanan serpintiye, öngörülen güneş maksimumuna doğru güneş aktivitesinin artmasına ve soğutucu sülfür dioksit partiküllerini azaltan kirlilik kontrollerine işaret ettiler. Ancak Schmidt, bu olası nedenlerin hiçbirinin sıcaklıklardaki artışı açıklamak için yeterli olmadığını söyledi.

Schmidt, Aralık ayında dünyanın en iyi Dünya sistemi bilimcilerinin New Orleans’ta bir araya geleceği Amerikan Jeofizik Birliği toplantısına kadar daha net bir tablonun ortaya çıkacağını umduğunu söyledi.

Ortaya çıkan en endişe verici teorilerden biri, Dünya’nın, gezegenin ısıyı uzaya geri yansıtma yeteneği olan albedosunu kaybetmekte olduğudur. Bunun başlıca nedeni Kuzey Kutbu, Antarktika ve dağ buzullarında daha az beyaz buz olmasıdır. Exeter Üniversitesi‘nde profesör olan Peter Cox, X‘te bunun “küresel ısınmanın hızlanmasına büyük ölçüde katkıda bulunduğunu” belirtti. Ayrıca, son zamanlarda kaydedilen rekorların sadece faktörlerin garip bir birleşimi olmadığını da göstermektedir.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi‘nde iklim bilimci olarak görev yapan Zackary Labe‘ye göre, 29 Temmuz’da toplam deniz buzu miktarı tarihin en düşük seviyesindeydi ve yaklaşık 1,5 milyon mil kare – Hindistan’dan daha büyük bir alan – 1981-2010 ortalamasının altındaydı.

Antarktika’nın bazı bölgelerinde sıcaklıklar kısa süre önce Avustralya kışının ortasında yılın ortalama sıcaklığının 24 C üzerine çıktığı için hızla erimeye devam ediyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres geçtiğimiz günlerde “Dünya her yerde, herkes için daha sıcak ve daha tehlikeli hale geliyor” uyarısında bulundu. Kavurucu koşulların Suudi Arabistan’daki Hac sırasında 1.300 hacının ölümüne yol açtığını, Avrupa’nın ter kokan şehirlerindeki turistik yerleri ve Asya ile Afrika’daki okulları kapattığını belirtti.

50 C’nin üzerindeki sıcaklıklar eskiden iki ya da üç küresel sıcak noktayla sınırlı nadir bir durumdu, ancak Dünya Meteoroloji Örgütü geçtiğimiz yıl en az 10 ülkenin bu düzeyde kavurucu sıcaklar bildirdiğini kaydetti: ABD, Meksika, Fas, Cezayir, Suudi Arabistan, Kuveyt, İran, Pakistan, Hindistan ve Çin.

İran’da ısı endeksi (nemi de içeren bir ölçü) insanlar için güvenli kabul edilen seviyenin çok üzerinde, 60 C’ye tehlikeli bir şekilde yaklaştı.

Sıcak hava dalgaları artık başka yerlerde de olağan hale geldi ve en savunmasız insanları öldürüyor, eşitsizliği kötüleştiriyor ve gelecek nesillerin refahını tehdit ediyor. Unicef, dünyadaki çocukların dörtte birinin halihazırda sık sık sıcak hava dalgalarına maruz kaldığını ve bu oranın yüzyılın ortalarında neredeyse yüzde 100’e çıkacağını hesaplıyor.

Değişimin hızı kafa karıştırıcı. Schmidt, 2024’ün geçen yılın sıcaklık rekorunu kırma ihtimalinin yüzde 72 olduğunu söylüyor. Aralık ayına kadar serinletici bir La Niña yaşanmazsa bu olasılık daha da yükselecek.

Bazıları dünyanın yakında Paris Anlaşması‘nın alt sınırı olan sanayi öncesi ortalamanın 1,5C üzerindeki ısınma sınırını geçeceğini savunurken, Schmidt daha önemli hedefin karbon emisyonlarını mümkün olan en kısa sürede aşamalı olarak durdurmak olması gerektiğini söylüyor: “İnsanları motive etmesi gereken şey, her onda bir derecelik ısınmayla birlikte etkilerin artacağıdır. Temel denklem budur. Şu anda nerede olduğumuz önemli değil, ama net sıfıra ulaşmamız gerekiyor. Bu ne kadar hızlı gerçekleşirse, o kadar mutlu olacağız.”

Zaman zaman yaptığı işin kendisini zor durumda bıraktığını kabul ediyor çünkü bir bilim insanı olarak küresel ısınmayla ilgili tahminlerinin doğru olmasını istiyor ama bir insan olarak tahminlerinin abartılı olmasını tercih ediyor. “Hepimiz bu konuda haklı olmaktansa yanılmayı tercih ederiz” diyor. “Şüphecilerin anlamadığı tek şey bu.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…