07:22:09

Dünyayı Serinletme Girişimi

Dünyanın giderek artan sıcaklıklarla mücadele ettiği bir dönemde, iklim krizine karşı geliştirilen sıra dışı çözümler artık yalnızca bilim kurgu filmlerinin konusu olmaktan çıkıyor. Bu çözümlerden biri de, İsrail ve ABD ortaklığıyla kurulan jeomühendislik girişimi Stardust Solutions’ın kamuoyuna açıkladığı tartışmalı plan oldu. Uzun yıllar boyunca gizlilik anlaşmaları kapsamında yürütülen çalışmalarını ilk kez ayrıntılı biçimde paylaşan şirket, atmosferin üst katmanlarına özel parçacıklar püskürterek güneş ışınlarının bir kısmını uzaya geri yansıtmayı ve böylece gezegenin sıcaklığını düşürmeyi hedefliyor…

Stardust Solutions’ın önerdiği yöntem, “güneş jeomühendisliği” ya da daha teknik adıyla “stratosferik aerosol enjeksiyonu” olarak bilinen yaklaşımın yeni bir versiyonu olarak görülüyor. Şirketin planına göre, yaklaşık 0,5 mikron büyüklüğündeki amorf silika parçacıkları stratosfere salınacak. Bu parçacıklar güneş ışınlarının belirli bir bölümünü geri yansıtarak Dünya’ya ulaşan ısı miktarını azaltacak. Şirket yöneticileri, bu teknolojinin küresel sıcaklık artışını yavaşlatabilecek potansiyele sahip olduğunu savunuyor.

Aslında fikir tamamen yeni değil. Bilim insanları yıllardır büyük volkanik patlamaların ardından atmosferde oluşan parçacıkların Dünya’yı geçici olarak serinlettiğini biliyor. Örneğin 1991 yılında Filipinler’de meydana gelen Pinatubo Yanardağı patlaması, atmosfere milyonlarca ton parçacık yaymış ve küresel sıcaklıkların kısa süreliğine düşmesine neden olmuştu. Stardust Solutions da doğadaki bu mekanizmayı kontrollü biçimde taklit etmeye çalışıyor. Ancak bu kez süreç, doğal bir felaket yerine insan eliyle yönetilecek bir müdahale olarak tasarlanıyor.

Şirket, 2023 yılından bu yana yaklaşık 75 milyon dolarlık yatırım topladığını açıkladı. Bu finansman, hem parçacık teknolojisinin geliştirilmesi hem de dağıtım sistemlerinin oluşturulması için kullanılıyor. Stardust’un CEO’su Yanai Yedvab’a göre geliştirilen sistem, önceki jeomühendislik önerilerinden farklı olarak “kontrol edilebilir, güvenli ve pratik” olacak şekilde tasarlandı. Şirketin en çok vurguladığı noktalardan biri ise kullanılan malzemenin yapısı. Açıklamalara göre püskürtülmesi planlanan amorf silika, zararlı kristal silikadan farklı özelliklere sahip. Parçacıkların biyolojik olarak parçalanabilir olduğu, düşük yoğunluklarda insanlar için güvenli kabul edildiği ve çevrede kalıcı toksik etki bırakmayacak şekilde geliştirildiği belirtiliyor.

Stardust araştırmacıları, parçacıkların yapısı, atmosferdeki davranışları ve dağıtım yöntemleri üzerine altı ayrı bilimsel çalışma yayımladıklarını da duyurdu. Bu çalışmaların hakem incelemesine açılması, şirketin bilimsel meşruiyet kazanmaya çalıştığının bir işareti olarak değerlendiriliyor. Çünkü güneş jeomühendisliği uzun yıllardır bilim dünyasında son derece hassas bir konu olarak görülüyor. Destekleyenler, iklim krizinin hızlandığı bir dönemde insanlığın artık “acil durum çözümlerine” ihtiyaç duyduğunu savunurken; karşı çıkanlar ise atmosfer üzerinde böylesine büyük ölçekli müdahalelerin geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıyor.

Eleştirilerin odağında yalnızca çevresel riskler yok. Aynı zamanda böylesine kritik bir teknolojinin özel şirketlerin kontrolünde geliştirilmesi de ciddi tartışmalara yol açıyor. Uzmanlara göre, atmosfer üzerinde gerçekleştirilecek küresel ölçekli bir müdahale yalnızca tek bir ülkeyi değil, bütün dünyayı etkileyebilir. Bu nedenle karar süreçlerinin şirketlerin ticari hedeflerine bırakılması, uluslararası düzeyde siyasi ve etik krizler doğurma potansiyeli taşıyor.

Güneş Jeomühendisliği Üzerine Adil Müzakere İttifakı gibi kuruluşlar da tam olarak bu noktaya dikkat çekiyor. Bu organizasyonlara göre, iklim üzerinde etkili olabilecek teknolojilerin bağımsız uluslararası denetim mekanizmalarıyla yönetilmesi gerekiyor. Aksi halde ekonomik çıkarlar, bilimsel şeffaflığın önüne geçebilir. Özellikle küresel güney ülkeleri olarak tanımlanan ve iklim krizinden en ağır şekilde etkilenen bölgelerin, bu tür projelerde yeterince söz sahibi olamayabileceği ifade ediliyor.

Bilim insanlarının en büyük endişelerinden biri de “istenmeyen yan etkiler.” Çünkü atmosferin dengesine yapılacak müdahalelerin yağış rejimlerini değiştirme, kuraklıkları artırma veya bazı bölgelerde tarımsal üretimi olumsuz etkileme ihtimali bulunuyor. Ayrıca bir kez başlatılan sistemin aniden durdurulması halinde sıcaklıkların çok hızlı yükselmesi gibi riskler de tartışılıyor. Bu durum, insanlığın uzun vadede teknolojiye bağımlı hale gelmesi anlamına gelebilir.

Tüm bu tartışmalara rağmen Stardust Solutions, 2035 yılına kadar teknolojiyi küresel ölçekte uygulanabilir hale getirmeyi hedeflediğini söylüyor. Şirketin projeksiyonlarına göre, hükümetlerin bu sistemi benimsemesi halinde yıllık yaklaşık 1,5 milyar dolarlık bir gelir elde edilmesi mümkün olabilir. Bu da jeomühendisliğin yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda devasa ekonomik çıkarların şekillendirdiği yeni bir sektör haline gelebileceğini gösteriyor.

Ancak bu ölçekte bir atmosfer müdahalesinin gerçekleşebilmesi için yalnızca teknik başarı yeterli olmayacak. ABD, Çin ve Avrupa Birliği gibi küresel güçlerin siyasi desteği ya da en azından sessiz onayı kritik önem taşıyor. Çünkü atmosfer sınır tanımıyor; bir ülkenin yaptığı müdahale, dünyanın başka bir bölgesinde doğrudan sonuç yaratabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, güneş jeomühendisliğinin geleceğinin yalnızca laboratuvarlarda değil, aynı zamanda diplomasi masalarında şekilleneceğini düşünüyor.

İnsanlık şimdi zor bir soruyla karşı karşıya: İklim krizini yavaşlatmak için gökyüzüne müdahale etmek gerçekten çözüm olabilir mi, yoksa bu girişim doğanın dengesini daha büyük risklere mi sürükleyecek? Stardust Solutions’ın açıkladığı plan, bu tartışmayı artık teorik bir zeminden çıkarıp somut ve küresel bir mesele haline getirmiş durumda.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:59:06
BM, Güneş Jeomühendisliğinin Gezegeni Yıllar İçinde Soğutmak İçin 'Tek Seçenek' Olduğunu Söylüyor…

BM, güneş jeomühendisliğini incelemek için büyük bir çaba gösterilmesi çağrısında bulunuyor, ancak bunun hemen uygulanamayacak kadar tehlikeli olduğu konusunda da uyarıyor. İklim değişikliğiyle mücadele için güneş ve ısı saptırıcı teknolojilere yönelik araştırmaların dünya çapında hızla ilerlemesi, Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nı (UNEP) bunların potansiyellerini ve tehlikelerini araştırmaya sevk ederken, bu tartışmalı müdahalelerin insanlığın gezegeni yıllar içinde hızla soğutmak için “tek seçeneği” olduğunu belirtiyor.

UNEP tarafından Şubat ayında yayımlanan bir raporda, bağımsız bir panel, güneş jeomühendisliği olarak da adlandırılan güneş radyasyonu modifikasyonu hakkında şu anda bilinenleri açıklıyor ve büyük potansiyeline rağmen şu anda uygulanabilir ve hatta güvenli olmadığı sonucuna varıyor. Bununla birlikte, hükûmetlerin iklim değişikliği için acil bir fren bulma çağrılarının arttığı ve güneş jeomühendisliği teknolojisini geliştirmek için devam eden bağımsız çabaların ortasında UNEP, teknolojinin tam ölçekli bir küresel incelemesini ve nasıl yönetilmesi gerektiğine dair nihai çok uluslu çerçeveyi talep ediyor.

Bazı muhalifler bu tavsiyelerin teknolojinin benimsenmesini onaylamak anlamına geleceğinden korkuyor; bu da iç içe geçmiş doğal iklim sistemlerini bozarak ya da odağı azaltma önlemlerinden uzaklaştırarak daha da kötü bir çevresel kriz yaratabilir ve iklim değişikliğinin bir sonucu olarak zaten var olan eşitsizlikleri daha da artırabilir.

Güneş radyasyonu modifikasyonu, gelen güneş ışığını uzaya geri yansıtarak veya yeryüzünden gelen ısının kaçmasını kolaylaştırarak aşırı ısınan gezegenimizi soğutmayı amaçlayan bir dizi teknolojiyi tanımlamaktadır. Bazı tahminlere göre, güneş ışığının sadece yüzde ikisinin engellenmesi, atmosferdeki CO2 miktarının sanayi öncesi seviyelerin iki katına çıkarılmasından kaynaklanan ısınmayı tamamen dengeleyebilir.

Bu heyecan verici bir olasılık, ancak bir dizi sorunu da beraberinde getiriyor.

Birincisi, raporun da belirttiği gibi, bunun işe yarayabileceğine dair elimizdeki en iyi büyük ölçekli kanıt, dumanın birkaç yıl sonra dünyayı soğuttuğu volkanik patlamalardır. Gerçek araştırmaların çoğu iklim modellemesi, teorik analizler ya da maliyet tahminlerini içeriyor. Bazı gruplar teknolojinin nasıl çalışabileceğine dair küçük ölçekli kapalı alan deneyleri gerçekleştirmiştir. Henüz kimse denemeleri dışarıya taşımadı. UNEP'in baş bilim insanı Andrea Hinwood, daha fazlasını bilsek bile, bunun her şeyin sonu olan bir iklim çözümü olmadığını söyledi.

“Güneş jeomühendisliği öyle yaygınlaşıyor ki, bunu yapmamız neredeyse kaçınılmaz hale geliyor”

“SRM teknolojileri, gelecekte bir noktada dikkate alınmaları halinde, sera gazı emisyonlarını azaltmadıkları ve iklim değişikliğinin etkilerini tersine çevirmedikleri için iklim krizini çözmezler. Dünya bu konuda çok net olmalıdır” dedi BM basın açıklamasında.

Yine de güneş jeomühendisliğinin yapabileceği şey, gezegene biraz zaman kazandırmaktır. UNEP raporu, CO2 emisyonlarını şu anda tamamen durdurmuş olsak bile, sıcaklıkta bir düşüş görmenin en azından yüzyılın sonuna kadar sürebileceğini vurguluyor.

UNEP İcra Direktörü Inger Andersen raporda “Hata yapmayın: iklim krizinin hızlı bir çözümü yok” diye yazdı. “Sera gazı emisyonlarını azaltmak ve iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için yatırım yapmak üzere daha fazla ve acil eylemde bulunulması kaçınılmazdır. Ancak mevcut çabalar yetersiz kalmaktadır.”

Bununla birlikte, küresel sıcaklık artışına aniden bir düğme çevirebilseydik, potansiyel kasıtsız sonuçlar konusunda hiçbir sıkıntı yaşanmazdı. Birincisi, tropik bölgeler gibi gezegenin bazı bölgeleri aşırı dengelenip çok fazla soğurken, kutup bölgeleri gibi diğer bölgeler sıcaklığa tutunabilir.

Atmosferle oynamak El Nino Güney Salınımı ya da kutup girdabı gibi doğal iklim sistemlerini de bozabilir. Hatta yağış gibi daha yerel olayları bile değiştirebilir, bu da belirli bölgelerde üretilen mahsulün azalması anlamına gelir. Andersen'in raporda belirttiği gibi, “sadece bir atmosferimiz var” ve bu nedenle insanlık feci sonuçlar doğurabilecek müdahalelerde acele etmeyi göze alamaz.

Güneş jeomühendisliğine karşı en büyük argüman, bunun peşine düşmenin dikkatleri ve fonları sera gazı emisyonlarını azaltma çabalarından uzaklaştıracağıdır.

Northeastern Üniversitesi'nde sürdürülebilirlik ve politika bilimcisi olan Jennie Stephens, “Güneş jeomühendisliği öyle bir şekilde yaygınlaşıyor ki, bunu yapmamız neredeyse kaçınılmaz hale geliyor” dedi.

“BM'nin bunu meşru bir yaklaşım olarak yaygınlaştırma çabasına girdiğini görmek hayal kırıklığı yaratıyor. Bu, odaklanmamız gereken konudan dikkatimizi dağıtıyor” diyor. “Bunun yerine fosil yakıtlara olan bağımlılığımızı azaltmamız gerekiyor ki rapor da bunun hâlâ öncelikli bir konu olduğunu belirtiyor.”

Andersen raporda, “Müreffeh ve adil bir gelecek için en iyi şansımız, sera gazı emisyonlarını azaltarak iklim istikrarını sağlamak, kirlilikten arınmış bir gezegen ve doğayla uyum içinde yaşayan toplumlar yaratmak için kaçınılmaz olarak çok çalışmaktır” diye yazdı.

Stephens, güneş jeomühendisliğinin tamamen kullanılmaması çağrısında bulunan açık mektubun imzacılarından biri.

Mektubu imzalayan siyaset ve çevre bilimci Kevin Surprise, basına verdiği demeçte güneş jeomühendisliğinin fosil yakıt şirketlerinin ekmeğine yağ sürdüğünü söyledi.

“Fosil yakıtları genişletmek ve zenginleri ve şirketleri zenginleştiren diğer kirletici faaliyetleri sürdürmek için güneş jeomühendisliğini kullanmak için aktif olarak çalışacak siyasi ve ekonomik çıkarların tartışması nerede?” Mount Holyoke College'da öğretim görevlisi olan Surprise bir e-postada şunları söyledi.

“Güneş jeomühendisliği herkes için iklimi değiştirmekle ilgilidir”

Stephens ayrıca, diğer iklim değişikliği çabaları için bu mümkün olmamışken, jeomühendisliği önce inceleyip sonra kontrol altında tutmak için uluslararası bir çabayı koordine etmenin mümkün olduğundan bile şüphe duyduğunu söyledi.

Hem Surprise hem de Stephens, UNEP raporunun sosyal bilimcilerin, yerli toplulukların, feministlerin ve diğer grupların seslerini ihmal ettiğini, bunun yerine sadece fizik bilimcilerinin görüşlerine odaklandığını söyledi. Sonuç olarak ortaya çıkan küresel incelemenin de aynı şeyi yapacağından korkuyorlar. “Rapor çok güneş yanlısı bir jeomühendislik perspektifi sunması bakımından neredeyse yanıltıcı. Sesimizi duyurmaya çalışıyoruz ve gerçekten zorlanıyoruz,” diyor Stephens.

Diğerleri ise gelecekteki incelemelerin daha farklı bakış açıları içereceği konusunda daha iyimser.

Tazmanya Üniversitesi'nde deniz biyojeokimyası profesörü olan Philip Boyd, “BM'nin bu konuda küresel çapta kapsayıcı bir tartışma yapılmasını tavsiye etmesi çok önemli” diyor. “Bu tartışmaların teknik ya da bilimsel bir boşlukta yapılmamasını sağlıyor, ki şimdiye kadar büyük ölçüde böyle oldu.”

Indiana Üniversitesi'nde yer ve atmosfer bilimcisi olan Ben Kravitz, “BM bir şeyin önemli olduğunu söylediğinde insanlar buna dikkat ediyor,” diye ekliyor. “Özellikle de kapsayıcı bir tartışma çağrısında bulunmaları hoşuma gidiyor. Güneş jeomühendisliği herkes için iklimi değiştirmekle ilgili ve mümkün olduğunca çok sayıda insanın bunun neye benzeyebileceği konusunda nasıl söz sahibi olabileceğini düşünmemiz gerekiyor. Bu umarım süreci ilerletir.”

Bazılarının sert muhalefetine rağmen, UNEP raporundan çıkan mesaj, ihtiyatlı bir şekilde ilerlemek gibi görünüyor. “UNEP endişeli olsa da, araştırmaların duracağını ve sorunların ortadan kalkacağını düşünmek saflık olur. Kafamızı kuma gömmeyi göze alamayız,” diyor baş bilim insanı Hinwood.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…