00:28:51

Yıldızları Koruma: Şili’nin Geceleri Gökyüzünü Işık Kirliliğinden Koruma Mücadelesi

Şili’nin Atacama Çölü’nde, kritik yıldız gözlem altyapısına ev sahipliği yapan ışık kirliliği, astronomi geleceğini tehdit ediyor. Yeni bir ulusal aydınlatma standardı fark yaratabilir mi? Şili’nin kuzeyinde yüzlerce mil uzanan ve olağanüstü karanlık olan Atacama, astronomların gece gökyüzünde parlayan gezegenleri ve yıldızları aradığı bir cennet haline geldi…

Yüksek rakımı ve açık gökyüzü ile bölge, sürekli olarak gözlemevleri için bir site olarak seçiliyor. Bazı tahminlere göre, 2030 yılına gelindiğinde, Şili dünya astronomik altyapısının yaklaşık %70’ine ev sahipliği yapacak.

Ancak, yüzlerce mil uzaktaki gökyüzü parlaklığı, astronomik nesnelerden yayılan zayıf ışığı boğabilir.

Şimdi, yeni bir düzenleme geceleri gökyüzünü karanlıklaştırmayı hedefliyor.

Ekim ayında, Şili hükûmeti, bu yılın ilerleyen dönemlerinde yürürlüğe girecek yeni Ulusal Aydınlatma Standardını duyurdu. Güncellenmiş standartlar, ışık parlaklığı, renk ve açık kalma süresi üzerindeki kısıtlamaları genişleterek üç ana endişeyi korumak için tasarlandı: astronomi, biyoçeşitlilik ve insan sağlığı.

Astronomlar için, bahisler yüksek hissedilebilir. Atacama, yaşamın kökeni hakkında temel soruları yanıtlamak için bir pencere sunar, ancak bu pencere, artan ışık kirliliği nedeniyle önümüzdeki 50 yıl içinde kapanma riski altındadır, dedi Şilili astronom Guillermo Blanc. Dünya çapında, gökyüzü yılda ortalama %10 daha parlak hale geliyor.

Şili’deki ışık kirliliği üzerine yeni kural, kısmen astronomlar ve diğer bilim insanlarını içeren bir teknik danışma komitesi tarafından bilgilendirildi – şimdi bir mimar ve aydınlatma tasarımcısı olan Villalobos da bu gruba dahil. Yeni düzenleme, “gökyüzünü kurtarma olasılığını” sunuyor.

Görüş kaybetme
1960’lardan beri, Atacama Çölü uluslararası astronomi için önemli bir merkez olmuştur. Bugün, yılda 300’den fazla berrak gece sunan bölge, dünyanın en önemli gözlemevlerine ev sahipliği yapmaktadır; bunlar arasında uluslararası finanse edilen Atacama Büyük Milimetre/Altımilimetre Dizisi ve Avrupa Güney Gözlemevi bulunmaktadır, sonuncusu 2028’de açılması planlanan Aşırı Büyük Teleskop‘u geliştirmektedir.

NOIRLab, Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti tarafından finanse edilen bir program, Atacama’da iki tesis işletmektedir. Ulusal Bilim Vakfı, 2025’in sonlarında ilk ışığı görmesi beklenen Vera C. Rubin Gözlemevi‘ni inşa etmek için 500 milyon dolardan fazla yatırım yapmıştır. Ancak o da ışık kirliliği tehdidi altındadır, diyor Las Campanas Gözlemevi‘nde çalışan Blanc.

Vera C. Rubin Gözlemevi, Güney Yarımküre gökyüzünün 10 yıllık bir anketini gerçekleştirmeyi amaçlıyor; bu, karanlık madde ve enerjiyi anlamak, güneş sisteminin envanterini çıkarmak ve Samanyolu’nu haritalamak için yapılacaktır. Ancak son yıllarda, bölgedeki madencilik faaliyetleri ve kentsel gelişim, ortamdaki ışık parlaklığını artırdı.

Bu teleskoplar, 50 veya hatta 100 yıl boyunca çalışması için inşa ediliyor, ancak “Bugünkü görünüm 20, 30, 40 yıl sonra çok endişe verici” diyor Blanc.

Bu sorunlar küresel; dünya çapında, büyük profesyonel gözlemevlerinin üçte ikisi, ışık kirliliğinin beklenen doğal seviyelerin üzerinde olduğu düzeylerden etkileniyor, 2023 tarihli bir derleme raporuna göre. Birçok gözlem şu anda Dünya’nın yörüngesindeki teleskoplar aracılığıyla gerçekleşse de, yer tabanlı teleskoplar hâlâ bu uzay tabanlı teleskoplardan gelen gözlemleri yorumlamak için hayati öneme sahiptir. Ve eğer gökyüzünün doğal parlaklığı artarsa, uzak galaksilerin, evrenin uç noktasında oluşan gazların veya siyah delikler etrafında dönen gazın gözlemlenmesi gibi zayıf nesnelerin gözlemlenmesi daha zor olur.

Bazı gözlemler daha fazla zaman gerektirecek – ve daha büyük yatırım gerektirecek: “Eğer gökyüzü şimdi yapay olarak daha parlak hale geldiyse, bir şeyi gözlemlemek için bir gece yerine iki gece harcamanız gerekiyorsa, bu maliyet gerektirir,” diyor Smith Koleji‘nde astronomi profesörü ve Amerikan Astronomi Derneği‘nin Işık Kirliliği alt komitesinin lideri olan James Lowenthal. “Milyarlarca dolar – en azından on milyonlarca dolar – bahsediyoruz.”

Diğerleri daha iyi teknoloji olmadan imkansız hale gelebilir: “Belirli bir fenomeni görmek için doğrudan olasılığı kesiyoruz,” diyor NOIRLab‘ın Gemini Gözlemevi Güney Operasyonlar Merkezi‘nde asistan bilim insanı olan Rodolfo Angeloni, yıldız astofiziğini ve Şili gökyüzündeki ışık kirliliğinin etkilerini araştıran birisi. “Bir gökyüzü belli bir parlaklık eşiğine ulaşırsa, bölgedeki teleskoplar artık sadece sınır araştırmaları yapamazlar.”

Kaliforniya’daki Mount Wilson Gözlemevi, Samanyolu galaksisinin ilk kez ölçüldüğü yer olarak bir örnektir. Los Angeles’ın olağanüstü büyümesi önemli düzeyde ışık kirliliği getirdi. Günümüzde, Kaliforniya’daki gözlemevleri önceden mevcut olmayan bir parlaklıkta gökyüzüyle çalışmak zorunda kalıyorlar.

Şili’nin ışık kirliliği üzerine yeni düzenlemesi, yalnızca belirli ana astronomik siteleri koruyan önceki bir kuralın üzerine inşa edilmiştir. Yeni düzenleme, aksine, ülke çapında uygulanacaktır. Amacı, La Serena veya Santiago gibi Şili’nin önemli şehirlerini karartmak değil, olumsuz etkileri azaltmak için belirli aydınlatma kullanmaktır.

Çevre Bakanlığı, 2019’da düzenlemeyi gözden geçirmeye başladığında, Şili, ışığı yasal bir kirletici olarak dahil etme yoluyla sorunu ele alma yolunda bir adım attı. Dünya nüfusunun %83’ü aşırı aydınlatılmış gökyüzü altında yaşıyor, ancak ışık genellikle görülmüyor – ve yasalarla düzenlenmiyor. Birçok savunucu, böyle olması gerektiğini söylüyor.

Gökyüzü “örneğin, bir nehrin çöp dolu olduğu kadar kirli. Bir fabrikanın yanında yaşamak kadar kirli,” dİyor, Şili’nin Çevre Bakanlığı‘nda çalışan ve mevzuatı oluşturmaya yardımcı olan Felipe Loaiza Arias.

2023 düzenlemesi, astronomi’nin her şey olmadığını da kabul etti. İki başka odak da dahil edildi: biyoçeşitlilik ve insan sağlığı. Azalan yapay ışık, Atacama Çölü’nde yuvalanan Markham’ın fırtına fırlatıcı gibi göçmen deniz kuşlarının yardımına da yetişebilir; binlerce kuş her yıl şehir ışıkları yüzünden ölüyor ve soyu tükenme riski altına giriyor. Ve ışık kirliliği ayrıca insanlar ve diğer türlerin sirkadiyen ritmini de etkiliyor.

Kısıtlamalar, sokak lambaları gibi küçük ölçekli aydınlatmalardan maden tesisleri gibi büyük ölçekli olanlara kadar tüm dış mekân aydınlatmasına uygulanır. Lambalar üst yarımküreye yönlendirilemez ve yasa, ışık parlaklığını ve renk spektrumunu düzenler. Aydınlatma, mavi ışığın %7’sinden fazlasını yayamaz ve astronomi sitelerini ve biyoçeşitlilik için korunan alanları içeren Özel Koruma Alanlarında, bu oran sadece %1 ile sınırlıdır.

Ancak Blanc ve Angeloni‘nin üzerinde anlaştığı önemli bir kısıtlama var: denetim. Şili’nin tüm ülke genelinde doğru aydınlatmayı denetlemek için kaynakları var mı? Loaiza Arias, bu konuyu bir zorluk olarak tanımladı. Ve düzenlemenin, zaten kurulu olan ışıklar için sınırlı uygulama sahasına sahip olduğundan, önlemleri daha çok önleyici niteliktedir.

Villalobos gibi bazı insanlar göre daha fazla önlem alınabilirdi. “Düzenleme olumlu olsa da, yalnızca bireysel ışıkları denetliyor ve tesislerin toplu ışık kirliliğini göz ardı ediyor. İnsanlar ışık kirliliği hakkında bilgilendirilmiş olsaydı, sorun daha kolay çözülebilirdi” diyor.

Genellikle, kentte yaşayanlar şehirlerinin ne kadar aydınlatıldığından habersizdir. Gereğinden fazla parlak olan veya gereksiz zamanlarda açık olan aydınlatmanın kullanımı, küresel olarak yayılan bir ışık sisine neden olmuştur. 2016’daki bir çalışmaya göre, dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri Samanyolu’nu göremiyor, Avrupalıların %60’ı ve Kuzey Amerikalıların neredeyse %80’i dahil.

Gece gökyüzü mirasımızı koruma ihtiyacı
Şili’nin yeni aydınlatma standardı, Güney Amerika’da ve belki de dünyada ilklerden biridir, ancak Loaiza Arias, bunun hemen yayılabilir bir anlayış olduğunu düşünmüyor: Şili, bilimin ve ülkenin ekonomisi için ne kadar önemli olduğunu anlıyor, ancak başka bir ülkenin farklı öncelikleri olabilir.

“Şili, bunu bir tür bütünsel şekilde nasıl yapılacağına dair bize yolu gösteriyor,” diyor, Arizona Üniversitesi‘nde gök bilimci olan Richard Green, 30 yıldan fazla süredir karanlık gökyüzlerini inceleyen ve çalışması gereği Atacama’ya seyahat eden birisi olarak.

Smith College gökbilimcisi Lowenthal, diğer ülkelerin düzenlemeye nasıl geçebileceğini merak ediyor. Lowenthal, gece gökyüzünün de Temiz Hava Yasası ve Temiz Su Yasası adı altında federal olarak düzenlenen hava ve su gibi korunması gerektiğine inanıyor. Onun için, soru şu: Gece gökyüzünün çevrenin esas bir parçası olarak tanınması için ne gerekiyor?

“Astronomiden öte, gece gökyüzü bir miras ve insan geçmişimize bir bağlantıdır”, diyen Lowenthal ekledi: “Şili’den Amerikan Güneybatısı’na, Endonezya’dan ve Hawai’ye, insanlar gökyüzünü derinlemesine anlamışlardır. Işık kirliliğiyle mücadele etmek, o bağlantının korunmasıyla ilgilidir.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

23:00:10

ABD, Sera Gazlarını Gökyüzünden Süpürmek İçin 1,2 Milyar Dolarlık Bir Çabayı Finanse Edecek…
Pek çok bilim insanı bu teknolojiye şüpheyle yaklaşırken çevreciler de bu yaklaşımı eleştiriyor.

Biden yönetimi, bazı bilim adamlarının küresel ısınmaya karşı mücadelede çığır açabileceğini söylediği, ancak diğerlerinin savurgan bir göz boyama olmasından korktuğu yeni bir teknoloji olan atmosferdeki karbondioksit kirliliğini vakumlamak için ülkenin ilk iki ticari ölçekli tesisinin inşasına yardımcı olmak için 1.2 milyar dolar harcayacak…

Enerji Bakanı Jennifer Granholm Cuma günü yaptığı açıklamada, kurumunun doğrudan hava yakalama olarak bilinen tartışmalı teknolojiyi uygulayacak iki pilot projeyi finanse edeceğini duyurdu.

Tesislerden birini Occidental Petroleum Teksas'ın Kleberg ilçesinde, diğerini ise kar amacı gütmeyen bir araştırma kuruluşu olan Battelle Louisiana kıyısındaki Calcasieu Parish'te inşa edecek. Federal hükûmet ve şirketler tesislerin inşa maliyetini eşit olarak paylaşacak.

Granholm Perşembe günü gazetecilerle yaptığı telefon görüşmesinde, “Bu projeler yeni nesil teknolojilerin potansiyelini kanıtlamamıza yardımcı olacak, böylece onları iklim kriziyle mücadele cephaneliğimize ekleyebileceğiz ve bu teknolojilerden biri, aslında onlarca yıllık eski karbon kirliliğini doğrudan gökyüzünden emebilen dev vakumlar olan doğrudan hava yakalamayı içeriyor” dedi.

İki partili 2021 altyapı yasası, dört ticari ölçekli doğrudan hava yakalama tesisinin inşasını finanse etmek için 3,5 milyar dolar içeriyordu. Cuma günkü duyuru ilk ikisini kapsıyordu.

Petrol ve gaz şirketleri, gezegeni ısıtan kirliliklerini temizlemenin bir yolu olması halinde dünyanın fosil yakıtları yakmaya devam edebileceğini savunarak doğrudan hava yakalama parasının yasaya dahil edilmesi için lobi yaptı.

Ancak pek çok bilim insanı bu konuya şüpheyle yaklaşıyor ve çevre savunucuları da bu yaklaşımı eleştiriyor.

Eski Başkan Yardımcısı Al Gore geçen ay yaptığı bir TED konuşmasında doğrudan hava yakalama teknolojisini sert bir dille eleştirmiş ve bu teknolojinin kullanılmasını fosil yakıt üreticilerinin çevreyi kirletmeye devam etmelerini sağlayacak bir “ahlaki tehlike” olarak nitelendirmişti.

“Petrolü durdurmamaları için onlara bir bahane vermekte yarar var” dedi. “Bu onlara daha fazla petrol ve gaz üretmeye devam etmeleri için bir lisans veriyor.”

Gore, doğrudan hava yakalama teknolojisinin mevcut maliyetinin olağanüstü yüksek olduğunu ve sürecin o kadar çok enerji gerektirdiğini belirtti ki, karbon emisyonlarını olaydan sonra temizlemeye çalışmak yerine ilk etapta önlemenin daha mantıklı olacağını söyledi. Petrol ve gaz şirketleri maliyetlerin düşeceğini ve süreçlerin önümüzdeki yıllarda gelişeceğini söylüyor.

Halihazırda dünya genelinde bu türden yaklaşık 30 tesis işletmeye alınmış durumda, ancak Enerji Bakanlığı yetkilileri Teksas ve Louisiana projeleri tamamlandığında dünyadaki en büyük iki tesis olacaklarını söyledi.

Enerji Bakanlığı, iki tesisin birlikte 4.800 kişiye istihdam yaratacağını ve her yıl iki milyon metrik tondan fazla karbondioksiti atmosferden uzaklaştıracağını, bunun da yarım milyon benzinli arabanın yollardan çekilmesine eşdeğer olduğunu öngörüyor.

Başkan Biden'ın altyapı koordinatörü Mitch Landrieu bunu “tarihte mühendislikle karbon giderimine yapılan en büyük yatırım” olarak nitelendirdi.

Federal hükûmetin bu tür alışılmadık ve pahalı karbon azaltma yöntemlerine yönelmesi, temiz enerji üretimini ve elektrikli araçların benimsenmesini desteklemek için 370 milyar dolarlık vergi teşviki sunmak olan iklim değişikliğiyle mücadeledeki temel çabasının üzerine geliyor. Bu para, ülkenin iklim değişikliğiyle mücadelede dönüm noktası niteliğindeki yasası olan Enflasyon Azaltma Yasası'na geçen yıl dahil edilmişti.

Ancak çeşitli analizler, hükümet sübvansiyonlarının Biden'ın ülkenin sera gazı emisyonlarını 2030 yılına kadar yarı yarıya azaltma ve 2050 yılına kadar atmosfere ekleme yapmayı tamamen durdurma planını karşılamak için yeterli olmayacağını göstermiştir. Bunlar, bilim insanlarının gezegenin iklim değişikliğinin en kötü etkilerinden kurtulması için kirletici ülkelerin ulaşması gerektiğini söylediği hedefler.

Analistler, Biden'ın hedeflerine ulaşmak için federal hükûmetin ve eyaletlerin emisyonları azaltmak için daha sert düzenlemeler gibi başka araçlar kullanması gerektiğini söylüyor. Bu nedenle bazı uzmanlar doğrudan hava yakalama gibi yeni teknolojilerin faydalı olabileceğini söylüyor.

Columbia Üniversitesi'nde çevre hukuku uzmanı olan Michael Gerrard, “Bugün Maui'de yaşanan yıkım da dahil olmak üzere bu yaz iklimle ilgili yaşanan korkunç olaylar, sera gazı emisyon seviyelerinin zaten çok yüksek olduğunu gösteriyor” dedi. “İklim hedeflerimize ulaşmak için hem fosil yakıtların kullanımdan kaldırılmasını hem de karbondioksitin büyük ölçekte uzaklaştırılmasını içermeyen hiçbir senaryo yoktur. Bu teknolojiler henüz nispeten erken aşamadalar, ancak bunlardan birçoğuna ihtiyacımız olacak ve harekete geçmeliyiz.”

Yeni teknolojilerin hayata geçirilmesine yardımcı olmak amacıyla hükûmet, örneğin yeraltına ya da kayalara pompalanarak yakalanan ve depolanan her bir ton karbon kirliliği için 180 dolar değerinde vergi kredisi sunuyor. Occidental ve Battelle, hükûmet tarafından finanse edilmelerinin yanı sıra, vergi kredilerinden de yararlanabilecekler.

Eleştirmenler, hükûmetin denenmemiş karbon yakalama teknolojisine girişinin daha önce olduğu gibi çökebileceğinden endişe ediyor. George W. Bush ve Barack Obama yönetimleri, karbonu yakalama ve tutma konusunda bir gösteri projesi olarak tasarlanan FutureGen'e 1 milyar doların üzerinde kaynak aktarmıştı. Kömürle çalışan bir enerji santrali olan tesis, sera gazlarını bacalardan çıkmadan önce çıkarıp hapsedecek teknolojiyle donatılmıştı. Kömür yakmaya devam ederken iklimi kurtarmanın bir yolu olarak değerlendirildi- ancak proje hiçbir zaman teknolojinin ticari ölçekte kullanılabileceğini gösteremedi ve sonunda kapatıldı.

Enerji Bakanlığı'nın Temiz Enerji Gösterileri Ofisi'nin müdür vekili Kelly Cummins, FutureGen'den çıkarılan derslerin ön planda olduğunu söyledi.

“Yapmaya çalıştığımız şeylerden biri, geçmişteki demonstrasyon projelerinden alınan tüm dersleri elde etmek ve bunları bu projenin gözetimine dahil etmektir” dedi. “Her seferinde sadece bir aşamayı onaylıyoruz ve titiz bir 'tamam, devam' prosedürü uyguluyoruz. Eğer herhangi bir aşama işe yaramazsa, o aşama 'yapılamaz' olacak.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…