01:17:58

01:12:07

Uzmanlar, Genlerin Aslında Yaşamın Planı Olmadığını Söylüyor

İnsan genomi ilk sıralandığından beri popüler bilim, genlerin hayatın bir planı olarak hareket ettiğini belirtir – ancak uzmanlar şimdi, gerçeğin çok daha karmaşık olduğunu ve bu durumu. düzeltmesi gerektiğini savunuyor…

Bilim yazarı Philip Ball, How Life Works (Yaşam Nasıl İşler) adlı kitabında, bilim insanlarının çok uzun zamandır canlı sistemlerin basit birer makine gibi çalıştığına dair tembel bir metaforu benimsemekle yetindiğini söylüyor. Oysa biyolojinin karmaşıklığı konusunda – bilmediklerimiz de dahil olmak üzere – açık olmak önemlidir, çünkü halkın anlayışı politikaları, sağlık hizmetlerini ve bilime olan güveni etkilemektedir. Ball, “Hücrelerin bilgisayar, genlerin de onların kodu olduğu konusunda ısrar ettiğimiz sürece,” diye yazıyor, “yaşamın üzerine görünmez sihir serpilmiş” olabilir.

Ancak, hem biyologlar hem de biyolog olmayanlar için mutlaka okunması gereken bu kullanıcı kılavuzunda açıkladığı gibi, gerçeklik “çok daha ilginç ve harika“.

Nature dergisi tarafından yayımlanan kitap incelemesinde, Ball'ın uzun süredir editörlük yaptığı yer, ödüllü İngiliz biyolog Denis Noble, hayatın bir makine olarak kavramının “tembel bir metafor” olduğunu söyleyen meslektaşını alıntılıyor.

İnsan genomu 2001 yılında dizilendiğinde, birçok kişi bunun yaşam için bir 'kullanım kılavuzu' olacağını düşündü. Ancak genomun bir plan olmadığı ortaya çıktı. Aslında çoğu genin DNA diziliminden belirlenebilecek önceden belirlenmiş bir işlevi yoktur.

Bunun yerine, genlerin aktivitesi – örneğin ifade edilip edilmemeleri veya kodladıkları protein uzunluğu – diyetten organizmanın geliştiği çevreye kadar sayısız dış faktöre bağlıdır. Ve her özellik birçok gen tarafından etkilenebilir. Örneğin, yaklaşık 300 gendeki mutasyonların bir kişinin şizofreni geliştirme riskini gösterdiği tespit edilmiştir.

Ball, bu nedenle genlerin bu özelliğe veya bu hastalığa neden olduğunu söylemenin büyük bir basitleştirme olduğunu belirtiyor. Gerçek şu ki, organizmalar son derece sağlamdır ve kilit genler çıkarıldığında bile belirli bir işlev genellikle yerine getirilebilir. Örneğin, HCN4 geni kalbin birincil kalp pili olarak görev yapan bir proteini kodlasa da, gen mutasyona uğrasa bile kalp ritmini korur.

Ball'un eleştirdiği bir başka metafor da, hedefine bağlanan sabit şekilli bir proteinin, bir anahtarın kilide oturmasına benzetilmesidir. Ball, birçok proteinin düzensiz alanlara sahip olduğuna dikkat çekiyor – şekli sabit olmayan, ancak sürekli değişen bölümler.

Bu “bulanıklık ve kesinsizlik” özensiz bir tasarım değil, protein etkileşimlerinin temel bir özelliğidir. Düzensiz olmak proteinleri “çok yönlü iletişimciler” haline getirir, hücredeki değişikliklere hızla yanıt verebilir, farklı ortaklara bağlanabilir ve duruma göre farklı sinyaller iletebilir. Örneğin, akonitaz proteini, demir azaldığında şekeri metabolize etmekten kırmızı kan hücrelerine demir alımını teşvik etmeye geçebilir. Protein alanlarının neredeyse %70'i düzensiz olabilir.

Klasik evrim görüşleri de sorgulanmalıdır. Evrim genellikle “rastgele mutasyonların bir amino asidi diğeriyle değiştirmesine izin vermek ve bunun nasıl bir etki yarattığını görmekten ibaret ağır işleyen bir olay” olarak görülür. Ancak aslında proteinler tipik olarak modül adı verilen çeşitli bölümlerden oluşur – bu modülleri yeniden karıştırmak, çoğaltmak ve bunlarla oynamak, yararlı yeni bir protein üretmenin yaygın bir yoludur.

Kitabın ilerleyen bölümlerinde Ball, bir organizmayı canlı kılan şeyin ne olduğuna dair felsefi soruyla boğuşuyor. Bir organizmanın bir hedefe ulaşmak için kendisinde veya çevresinde değişiklik yaratma yeteneği olan eylemlilik, yazarın ana odak noktasıdır. Yazar, böyle bir eylemliliğin sadece genomlarına değil, tüm organizmalara atfedilebileceğini savunuyor.

Ball, bilim insanlarının biyolojiyi nasıl tartıştıklarına dair ciddi bir yeniden düşünme çağrısında yalnız değil. Geçtiğimiz yıl bu yönde kaleme alınan bir dizi yayın yapıldı. Hepsi de genlerin ne işe yaradığını yeniden tanımlamak için nedenler sıralıyor. Hepsi de organizmaların genomlarını kontrol ettiği fizyolojik süreçleri vurguluyor. Ve hepsi de failliğin ve amacın, biyolojinin geleneksel, gen merkezli görüşlerinde göz ardı edilen yaşamın belirleyici özellikleri olduğunu savunuyor.

Genetik tek başına şizofreni, kardiyovasküler hastalıklar ve kanser gibi en büyük sağlık yüküne neden olan hastalıkların çoğunu anlamamıza ve tedavi etmemize yardımcı olamaz. Yazar, bu koşulların özünde fizyolojik olduğuna dikkat çekiyor – genetik bileşenlere sahip olmalarına rağmen, yine de ters giden hücresel süreçlerden kaynaklanıyorlar. Eğer tedavi bulmak istiyorsak, anlamamız gereken şey bu bütünsel süreçlerdir.

Özetle, Ball ve Noble, biyoloji algılarının radikal bir şekilde değiştirilmesine ihtiyaç olmadığını, ancak bilim insanlarının genlerin sadece bir şey ya da başka bir şey olmadığını, hayatı bu kadar büyüleyici yapanın sürekli değişen parçalar olduğunu halka anlatmaları gerektiğini savunuyorlar.

Aksine, bilim insanlarının halkın genlerin sadece bir şey ya da başka bir şey olmadığını, hayatı bu kadar büyüleyici kılan şeyin sürekli değişen parçaları olduğunu anlamalarına yardımcı olmaları gerekir.

Sonuç olarak, Noble'ın Ball'ı alıntıladığı gibi, “Hayatın nasıl çalıştığı konusunda derin bir düşünme başlangıcındayız.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…