00:28:51

Yıldızları Koruma: Şili’nin Geceleri Gökyüzünü Işık Kirliliğinden Koruma Mücadelesi

Şili’nin Atacama Çölü’nde, kritik yıldız gözlem altyapısına ev sahipliği yapan ışık kirliliği, astronomi geleceğini tehdit ediyor. Yeni bir ulusal aydınlatma standardı fark yaratabilir mi? Şili’nin kuzeyinde yüzlerce mil uzanan ve olağanüstü karanlık olan Atacama, astronomların gece gökyüzünde parlayan gezegenleri ve yıldızları aradığı bir cennet haline geldi…

Yüksek rakımı ve açık gökyüzü ile bölge, sürekli olarak gözlemevleri için bir site olarak seçiliyor. Bazı tahminlere göre, 2030 yılına gelindiğinde, Şili dünya astronomik altyapısının yaklaşık %70’ine ev sahipliği yapacak.

Ancak, yüzlerce mil uzaktaki gökyüzü parlaklığı, astronomik nesnelerden yayılan zayıf ışığı boğabilir.

Şimdi, yeni bir düzenleme geceleri gökyüzünü karanlıklaştırmayı hedefliyor.

Ekim ayında, Şili hükûmeti, bu yılın ilerleyen dönemlerinde yürürlüğe girecek yeni Ulusal Aydınlatma Standardını duyurdu. Güncellenmiş standartlar, ışık parlaklığı, renk ve açık kalma süresi üzerindeki kısıtlamaları genişleterek üç ana endişeyi korumak için tasarlandı: astronomi, biyoçeşitlilik ve insan sağlığı.

Astronomlar için, bahisler yüksek hissedilebilir. Atacama, yaşamın kökeni hakkında temel soruları yanıtlamak için bir pencere sunar, ancak bu pencere, artan ışık kirliliği nedeniyle önümüzdeki 50 yıl içinde kapanma riski altındadır, dedi Şilili astronom Guillermo Blanc. Dünya çapında, gökyüzü yılda ortalama %10 daha parlak hale geliyor.

Şili’deki ışık kirliliği üzerine yeni kural, kısmen astronomlar ve diğer bilim insanlarını içeren bir teknik danışma komitesi tarafından bilgilendirildi – şimdi bir mimar ve aydınlatma tasarımcısı olan Villalobos da bu gruba dahil. Yeni düzenleme, “gökyüzünü kurtarma olasılığını” sunuyor.

Görüş kaybetme
1960’lardan beri, Atacama Çölü uluslararası astronomi için önemli bir merkez olmuştur. Bugün, yılda 300’den fazla berrak gece sunan bölge, dünyanın en önemli gözlemevlerine ev sahipliği yapmaktadır; bunlar arasında uluslararası finanse edilen Atacama Büyük Milimetre/Altımilimetre Dizisi ve Avrupa Güney Gözlemevi bulunmaktadır, sonuncusu 2028’de açılması planlanan Aşırı Büyük Teleskop‘u geliştirmektedir.

NOIRLab, Amerika Birleşik Devletleri hükûmeti tarafından finanse edilen bir program, Atacama’da iki tesis işletmektedir. Ulusal Bilim Vakfı, 2025’in sonlarında ilk ışığı görmesi beklenen Vera C. Rubin Gözlemevi‘ni inşa etmek için 500 milyon dolardan fazla yatırım yapmıştır. Ancak o da ışık kirliliği tehdidi altındadır, diyor Las Campanas Gözlemevi‘nde çalışan Blanc.

Vera C. Rubin Gözlemevi, Güney Yarımküre gökyüzünün 10 yıllık bir anketini gerçekleştirmeyi amaçlıyor; bu, karanlık madde ve enerjiyi anlamak, güneş sisteminin envanterini çıkarmak ve Samanyolu’nu haritalamak için yapılacaktır. Ancak son yıllarda, bölgedeki madencilik faaliyetleri ve kentsel gelişim, ortamdaki ışık parlaklığını artırdı.

Bu teleskoplar, 50 veya hatta 100 yıl boyunca çalışması için inşa ediliyor, ancak “Bugünkü görünüm 20, 30, 40 yıl sonra çok endişe verici” diyor Blanc.

Bu sorunlar küresel; dünya çapında, büyük profesyonel gözlemevlerinin üçte ikisi, ışık kirliliğinin beklenen doğal seviyelerin üzerinde olduğu düzeylerden etkileniyor, 2023 tarihli bir derleme raporuna göre. Birçok gözlem şu anda Dünya’nın yörüngesindeki teleskoplar aracılığıyla gerçekleşse de, yer tabanlı teleskoplar hâlâ bu uzay tabanlı teleskoplardan gelen gözlemleri yorumlamak için hayati öneme sahiptir. Ve eğer gökyüzünün doğal parlaklığı artarsa, uzak galaksilerin, evrenin uç noktasında oluşan gazların veya siyah delikler etrafında dönen gazın gözlemlenmesi gibi zayıf nesnelerin gözlemlenmesi daha zor olur.

Bazı gözlemler daha fazla zaman gerektirecek – ve daha büyük yatırım gerektirecek: “Eğer gökyüzü şimdi yapay olarak daha parlak hale geldiyse, bir şeyi gözlemlemek için bir gece yerine iki gece harcamanız gerekiyorsa, bu maliyet gerektirir,” diyor Smith Koleji‘nde astronomi profesörü ve Amerikan Astronomi Derneği‘nin Işık Kirliliği alt komitesinin lideri olan James Lowenthal. “Milyarlarca dolar – en azından on milyonlarca dolar – bahsediyoruz.”

Diğerleri daha iyi teknoloji olmadan imkansız hale gelebilir: “Belirli bir fenomeni görmek için doğrudan olasılığı kesiyoruz,” diyor NOIRLab‘ın Gemini Gözlemevi Güney Operasyonlar Merkezi‘nde asistan bilim insanı olan Rodolfo Angeloni, yıldız astofiziğini ve Şili gökyüzündeki ışık kirliliğinin etkilerini araştıran birisi. “Bir gökyüzü belli bir parlaklık eşiğine ulaşırsa, bölgedeki teleskoplar artık sadece sınır araştırmaları yapamazlar.”

Kaliforniya’daki Mount Wilson Gözlemevi, Samanyolu galaksisinin ilk kez ölçüldüğü yer olarak bir örnektir. Los Angeles’ın olağanüstü büyümesi önemli düzeyde ışık kirliliği getirdi. Günümüzde, Kaliforniya’daki gözlemevleri önceden mevcut olmayan bir parlaklıkta gökyüzüyle çalışmak zorunda kalıyorlar.

Şili’nin ışık kirliliği üzerine yeni düzenlemesi, yalnızca belirli ana astronomik siteleri koruyan önceki bir kuralın üzerine inşa edilmiştir. Yeni düzenleme, aksine, ülke çapında uygulanacaktır. Amacı, La Serena veya Santiago gibi Şili’nin önemli şehirlerini karartmak değil, olumsuz etkileri azaltmak için belirli aydınlatma kullanmaktır.

Çevre Bakanlığı, 2019’da düzenlemeyi gözden geçirmeye başladığında, Şili, ışığı yasal bir kirletici olarak dahil etme yoluyla sorunu ele alma yolunda bir adım attı. Dünya nüfusunun %83’ü aşırı aydınlatılmış gökyüzü altında yaşıyor, ancak ışık genellikle görülmüyor – ve yasalarla düzenlenmiyor. Birçok savunucu, böyle olması gerektiğini söylüyor.

Gökyüzü “örneğin, bir nehrin çöp dolu olduğu kadar kirli. Bir fabrikanın yanında yaşamak kadar kirli,” dİyor, Şili’nin Çevre Bakanlığı‘nda çalışan ve mevzuatı oluşturmaya yardımcı olan Felipe Loaiza Arias.

2023 düzenlemesi, astronomi’nin her şey olmadığını da kabul etti. İki başka odak da dahil edildi: biyoçeşitlilik ve insan sağlığı. Azalan yapay ışık, Atacama Çölü’nde yuvalanan Markham’ın fırtına fırlatıcı gibi göçmen deniz kuşlarının yardımına da yetişebilir; binlerce kuş her yıl şehir ışıkları yüzünden ölüyor ve soyu tükenme riski altına giriyor. Ve ışık kirliliği ayrıca insanlar ve diğer türlerin sirkadiyen ritmini de etkiliyor.

Kısıtlamalar, sokak lambaları gibi küçük ölçekli aydınlatmalardan maden tesisleri gibi büyük ölçekli olanlara kadar tüm dış mekân aydınlatmasına uygulanır. Lambalar üst yarımküreye yönlendirilemez ve yasa, ışık parlaklığını ve renk spektrumunu düzenler. Aydınlatma, mavi ışığın %7’sinden fazlasını yayamaz ve astronomi sitelerini ve biyoçeşitlilik için korunan alanları içeren Özel Koruma Alanlarında, bu oran sadece %1 ile sınırlıdır.

Ancak Blanc ve Angeloni‘nin üzerinde anlaştığı önemli bir kısıtlama var: denetim. Şili’nin tüm ülke genelinde doğru aydınlatmayı denetlemek için kaynakları var mı? Loaiza Arias, bu konuyu bir zorluk olarak tanımladı. Ve düzenlemenin, zaten kurulu olan ışıklar için sınırlı uygulama sahasına sahip olduğundan, önlemleri daha çok önleyici niteliktedir.

Villalobos gibi bazı insanlar göre daha fazla önlem alınabilirdi. “Düzenleme olumlu olsa da, yalnızca bireysel ışıkları denetliyor ve tesislerin toplu ışık kirliliğini göz ardı ediyor. İnsanlar ışık kirliliği hakkında bilgilendirilmiş olsaydı, sorun daha kolay çözülebilirdi” diyor.

Genellikle, kentte yaşayanlar şehirlerinin ne kadar aydınlatıldığından habersizdir. Gereğinden fazla parlak olan veya gereksiz zamanlarda açık olan aydınlatmanın kullanımı, küresel olarak yayılan bir ışık sisine neden olmuştur. 2016’daki bir çalışmaya göre, dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri Samanyolu’nu göremiyor, Avrupalıların %60’ı ve Kuzey Amerikalıların neredeyse %80’i dahil.

Gece gökyüzü mirasımızı koruma ihtiyacı
Şili’nin yeni aydınlatma standardı, Güney Amerika’da ve belki de dünyada ilklerden biridir, ancak Loaiza Arias, bunun hemen yayılabilir bir anlayış olduğunu düşünmüyor: Şili, bilimin ve ülkenin ekonomisi için ne kadar önemli olduğunu anlıyor, ancak başka bir ülkenin farklı öncelikleri olabilir.

“Şili, bunu bir tür bütünsel şekilde nasıl yapılacağına dair bize yolu gösteriyor,” diyor, Arizona Üniversitesi‘nde gök bilimci olan Richard Green, 30 yıldan fazla süredir karanlık gökyüzlerini inceleyen ve çalışması gereği Atacama’ya seyahat eden birisi olarak.

Smith College gökbilimcisi Lowenthal, diğer ülkelerin düzenlemeye nasıl geçebileceğini merak ediyor. Lowenthal, gece gökyüzünün de Temiz Hava Yasası ve Temiz Su Yasası adı altında federal olarak düzenlenen hava ve su gibi korunması gerektiğine inanıyor. Onun için, soru şu: Gece gökyüzünün çevrenin esas bir parçası olarak tanınması için ne gerekiyor?

“Astronomiden öte, gece gökyüzü bir miras ve insan geçmişimize bir bağlantıdır”, diyen Lowenthal ekledi: “Şili’den Amerikan Güneybatısı’na, Endonezya’dan ve Hawai’ye, insanlar gökyüzünü derinlemesine anlamışlardır. Işık kirliliğiyle mücadele etmek, o bağlantının korunmasıyla ilgilidir.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

20:20:22

Araştırmaya Göre Erkekler ve Kadınlar Geceyi Farklı Görüyor

Çığır açan bir çalışma, erkeklerin ve kadınların gece ortamlarını nasıl algıladıkları konusundaki keskin farklılıkları ortaya koyarak, emniyet ve güvenlik duygularındaki önemli cinsiyet eşitsizliklerinin altını çiziyor. Violence and Gender dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, erkekler ve kadınlar geceleri aynı alanları farklı şekilde görüyor.

Deney, üniversite öğrencilerinden gece kampüslerindeki yolların fotoğraflarına bakmalarını ve “kendilerini bu alanlarda yürürken hayal etmelerini ve görüntüde kendilerine en çok dikkat çeken alan(lar)a tıklamalarını” isteyerek gerçekleştirildi.

Araştırmacılar daha sonra bu verileri, kolektif güvenlik algılarını gösteren ısı haritaları oluşturmak için kullandılar. Araştırmacılar, erkek ve kadın katılımcılar tarafından oluşturulan ısı haritalarını karşılaştırarak, erkek ve kadınların kampüste güvenlik ve riski nasıl algıladıklarına dair farklılıkları belirleyip analiz edebildiler.

Araştırmacılar, kadınların karanlık alanlar veya çalılıklar gibi yol dışındaki çevrelerine karşı tetikte olma eğiliminde olduklarını, bunun da kişisel ve cinsel suçlara karşı artan bir korkunun göstergesi olduğunu tespit etti. Erkekler ise daha çok önlerindeki yola odaklanıyor. Bu eşitsizlik, kadınların suçla ilgili deneyim ve korkularının güvenlik algılarını önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir.

Araştırmacılar, günlük olarak tehditlere karşı tetikte olma zorunluluğunun yarattığı stresin, kadınların fiziksel, duygusal ve sosyal refahının yanı sıra uyku düzenlerini ve akademik performanslarını da etkilediğini belirtiyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

Japon optik ürünler şirketi Canon, neredeyse tamamen karanlık ortamda yüksek kaliteli renkli görüntüler yakalayan son derece gelişmiş bir görüntü sensörünü piyasaya sürmeye hazırlanıyor. Nikkei Asia'nın bildirdiğine göre, 2022'de piyasaya çıkacak olan sensör, dijital hayal etme endüstrisinde devrim yaratabilir ve daha gelişmiş güvenlik sistemi kameraları, otonom sürüş için kameralar ve artırılmış gerçekliğin önünü açabilir.

Çoğu dijital kamera, geleneksel olarak, kamera için elektronik bir göz görevi gören ve piksel sinyallerini ayrı ayrı yakalamasına izin veren bir cihaz olan tamamlayıcı bir metal oksit yarı iletken (CMOS) görüntü sensörü kullanır. CMOS sensörleri, ışığın yoğunluğunu yükler olarak kaydeder ve ardından bunları elektrik sinyallerine dönüştürür. Bu sensörler, her pikselin belirli bir süre boyunca algıladığı foton sayısına dayalı olarak görüntüler üretir. Daha fazla ışık mevcut olduğunda, daha iyi fotoğraflar üretilir.

Mevcut gece fotoğrafçılığı, daha fazla ışık toplamak için deklanşör daha uzun süre açıkken bir kamerayı bir tripoda ayarlamak gibi belirli ekipman ve teknikler gerektirir. Andrew Liszewski, bu tekniklerin durağan fotoğraflar için işe yaramasına rağmen, video çekimleri için en iyisi olmadığını söylüyor.

Canon, tek foton çığ diyotu (SPAD) adı verilen ve kameranın diğer görüntü sensörlerinin gerektirdiği parlaklığın yalnızca onda biri ile yüksek miktarda ayrıntı yakalamasını sağlayan mevcut teknolojiyi geliştirdi. Teknoloji, Canon'un 2020'de tanıtılan prototip 1 megapiksel SPAD görüntü sensörünün güncellenmiş bir sürümüdür .

SPAD sensörleri, sensörün piksellerine büyük miktarda elektrik enerjisi darbelerine giren tek bir fotonu yükselterek çalışıyor ve bu da kameranın az miktarda ışığın olduğu alanlardaki nesneleri görmesini sağlıyor. Tek bir fotondan birden fazla elektron üretmek, görüntü yakalama sırasında daha fazla hassasiyet sağlar. PC Magazine'den Matthew Humphries, 3,2 milyon pikselle bir araya getirilen sensörün kameraya olağanüstü görüntü netliği sağladığını bildiriyor.

SPAD, karanlıkta görüntü üretmenin yanı sıra, ışığın nesneye ulaşmasının, yansımasının ve ardından geri dönmesinin ne kadar sürdüğüne bağlı olarak nesneler arasındaki mesafeleri belirleyebilir. Uzmanlara göre bu veriler daha sonra üç boyutlu nesneler arasındaki boşluğu hesaplamak ve yakın gelecekte kendi kendine giden araçlar ve navigasyon sistemleri için faydalı olabilecek çevredeki alanın modellerini oluşturmak için kullanılabilir.

SPAD sensörlerinin maliyeti, CMOS sensörleri üretmekle kabaca aynıdır ve PC Magazine raporlarına göre aynı üretim teknolojisini gerektirir. Nikkei Asia raporlarına göre, pazara kendi SPAD sensör teknolojisiyle girmeye hazır olan diğer şirketler arasında Panasonic ve Sony yer alıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…