17:20:22

Jeologlar Everest Dağı’nın Her Yıl Daha da Uzamasının Şaşırtıcı Bir Nedenini Ortaya Çıkardı

Yeni bir araştırmaya göre, Dünya’nın en yüksek zirvesi, bir nehirden kaynaklanan erozyon nedeniyle gezegenin kabuğunun ayarlanmasıyla fazladan 165 fit kadar yükseklik kazandı…

Dünyanın en yüksek dağı olan Everest Dağı, yaklaşık 50 milyon yıldır giderek yükseliyor. Tibetçe’de Chomolungma veya Nepalce’de Sagarmatha olarak da adlandırılan zirve, Hint alt kıtasının altındaki tektonik plakanın Asya’nın geri kalanıyla çarpışmasıyla yükselen Himalaya sıradağlarının bir parçasıdır.

Pekin’deki Çin Yerbilimleri Üniversitesi‘nde yerbilimci olan Jin-Gen Dai, New York Times‘tan Robin George Andrews‘a yaptığı açıklamada, “Dağlar insan ömrü açısından hareketsiz gibi görünse de aslında sürekli hareket halindedir” diyor. Ve bu sürekli hareketin bir kısmı bilim insanları için şaşırtıcı.

Görünüşe göre Everest’in boyu beklenenden daha hızlı uzuyor; hatta Himalaya’daki akranlarının çoğundan bile daha hızlı. Pazartesi günü Nature Geoscience dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada, Dai ve diğer araştırmacılar bunun nedenini bulduklarını öne sürüyorlar.

Mantık dışı neden, Everest’ten yaklaşık 47 mil uzakta bulunan nehirlerin birleşmesinden kaynaklanan erozyon gibi görünüyor. Himalayalar gibi sarp dağlarda bulunan nehirler, sıradağlardan büyük miktarda kaya kaldırır. Bu süreç dağın yüksekliğinin aleyhine işliyormuş gibi görünse de, aslında yerkabuğu üzerinde tam tersi bir etkiye sahiptir.

University College London‘da yerbilimci olan çalışmanın yazarlarından Adam Smith, BBC News‘ten Navin Singh Khadka‘ya “Bu biraz gemiden yük atmak gibi bir şey” diyor. “Gemi hafifler ve böylece biraz daha yüksekte yüzer. Benzer şekilde, kabuk hafiflediğinde… gezegenin mantosunun üzerinde biraz daha yüksekte yüzebilir.”

Bilim insanlarının izostatik geri tepme olarak adlandırdığı bu etki, eski bir akarsu “hırsızlığı” vakası nedeniyle Everest Dağı için bu kadar büyük görünmektedir. Bilgisayar modellerini kullanan araştırmacılar, yakındaki Arun Nehri’nin yaklaşık 89.000 yıl önce başka bir nehir ağı olan Kosi’nin akışı tarafından ele geçirildiğini buldular. Birleşik nehirlerin yüksek erozyonu Everest’in büyümesini hızlandırmış, her yıl yaklaşık iki milimetre ilave yükseklik ekleyerek toplamda 50 ila 165 metre fazladan yükseklik sağlamıştır.

Himalayalar, yerkabuğundaki bu ayarlamanın kara yüzeyini radikal bir şekilde yeniden şekillendirdiği Dünya’daki tek yer değildir. Buzul çağlarının sonunda kıtasal buz tabakaları eridiğinde, Dünya’nın kabuğu Everest Dağı’nda olana benzer bir süreçte kütle kaybını telafi etmek zorundadır. Büyük bir kanepe minderinde oturduğunuzu düşünün – bu benzetmede sizin ağırlığınız buz tabakası, minder ise yerkabuğu gibidir. Siz oturdukça, minder her iki taraftan yükselirken altınıza batar. Ayağa kalktığınızda ya da buz eridiğinde, minder oturduğunuz yerde yeniden yükselir ancak çevredeki alanlarda düşer.

Bu da küresel deniz seviyesinin, tıpkı bir küvete dolan su gibi, dünyanın her yerindeki kıyı şeritlerinde eşit olarak yükselmediği anlamına gelmektedir. Bunun yerine, herhangi bir yerde deniz seviyesinin yükselmesi kısmen buzulların eridiği yerlere bağlıdır. Örneğin, NASA‘ya göre New York, diğer birçok kıyı bölgesinden daha yüksek deniz seviyesi yükselme oranlarıyla karşı karşıyadır, çünkü Dünya’nın kabuğu yaklaşık 24.000 yıl önce Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerini kaplayan geniş bir buz tabakasının erimesine uyum sağladıkça hâlâ batmaktadır.

Himalayalar’a dönecek olursak, yeni çalışma bölgedeki katı toprağın erozyon gibi süregelen değişikliklere nasıl tepki verdiğini anlamak için sadece bir başlangıç.

İngiltere’deki Durham Üniversitesi‘nde jeomorfolog olan ve araştırmada yer almayan Elizabeth Dingle, Guardian‘dan Nicola Davis‘e yaptığı açıklamada “Himalaya’da meydana geldiği bilinen başka nehir yatakları da var” diyor. “Benzer etkilerin başka yerlerde ya da tektonik olarak aktif diğer sıradağlarda da korunup korunmadığını bilmek ilginç olacaktır.” Ekip ayrıca Everest’in yakınındaki diğer zirvelerin de (sırasıyla Dünya’nın dördüncü ve beşinci en yüksek zirveleri olan Lhotse ve Makalu da dahil olmak üzere) aynı süreç nedeniyle yükseldiğini tespit etti.

Ancak Dai, Reuters‘dan Will Dunham‘a Everest’in yüksekliğinin ona dünyanın dört bir yanındaki insanların zihninde eşsiz bir yer kazandırdığını söylüyor.

Dai, “Fiziksel olarak Dünya’nın en yüksek noktasını temsil ediyor, bu da ona sadece boyundan dolayı muazzam bir önem kazandırıyor” diyor. “Kültürel olarak Everest, yerel Şerpa ve Tibet toplulukları için kutsaldır. Küresel olarak, insan dayanıklılığını ve algılanan sınırları aşma dürtümüzü somutlaştıran nihai mücadeleyi simgeliyor.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:46:45

Dünyanın Tektonik Plakaları Himalayaları Oluşturdu ve Onları Parçalayabilir

Görkemli Himalaya dağlarının oluşumundan, devasa bir jeolojik dansa girişen Dünya’nın tektonik plakaları sorumludur. Ancak son araştırmalar, Hint ve Avrasya levhaları arasında süregelen bu çarpışmanın sadece Himalayaları şekillendirmekle kalmayıp aynı zamanda Tibet’te bir bölünmeye de neden olabileceğini öne sürüyor…

Araştırmacılar, Hint plakasının Avrasya plakasının altına daldığını öne sürüyor, ancak bu süreç ilerledikçe bir kısmı Tibet’in altında ayrılıyor.

Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nden bilim insanlarının ortak çalışması, Tibet bölgesindeki depremlerin yarattığı sismik dalgaları incelemeyi ve jeokimyasal bileşimi deşifre etmek için sıcak su kaynaklarındaki gazları analiz etmeyi içeriyordu. Bulgular henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş olsa da, çalışmanın ön baskı versiyonu çevrimiçi olarak kullanıma sunuldu ve araştırmacılar çalışmalarını Aralık ayında Amerikan Jeofizik Birliği’nin yıllık toplantısında sundular.

Hint ve Avrasya levhaları arasındaki çarpışma, yaklaşık 60 milyon yıl boyunca devam ederek Himalayaların oluşumunu başlatmıştır. Avrasya plakasının kenarı bükülerek ikonik dağ silsilesinin ortaya çıkmasına neden oldu. Bununla birlikte, Hint levhası hareketine devam ederken kesin yeraltı süreçleri biraz esrarengiz kalmıştır.

Önceki teoriler, Hint levhası daldıkça – Avrasya levhasının altına itildikçe – Tibet’in altına yatay olarak itildiğini öne sürüyordu. Alternatif olarak, bazı uzmanlar Hint levhasının yeraltına daha dikey bir iniş yaptığını öne sürmüştür. Yeni çalışma, Hint levhası Avrasya levhasının altına daldıkça, bir parçasının Tibet’in altında eşzamanlı olarak yarıldığı ve doğu kısmının batı kısmından kopmasına neden olduğu fikrini ortaya atıyor.

Araştırmacılar, levhadaki bu yırtılmanın dağ zincirinin uzunluğu boyunca bölünmesine yol açabileceğini düşünüyor. Levha yüzeyin altında ayrıldıkça, bölgeyi artan sismik faaliyetlere ve diğer tehlikelere maruz bırakma potansiyeline sahiptir.

Çalışmada yer almayan Berkeley’deki California Üniversitesi profesörlerinden Barbara Romanowicz, bulguların bu bölgedeki dinamikler için ilginç ve makul bir açıklama sunduğunu düşünüyor.

Dahası, çalışma Hint levhasının gerçekten bölünmesi halinde ortaya çıkabilecek potansiyel sonuçlara da işaret ediyor. Bir yırtığın varlığı bir zayıflık bölgesi yaratarak, Avrasya plakasının altındaki Hint plakasının hareketini karşılamak için önemli depremlerin meydana gelme olasılığı konusunda endişeleri artırıyor.

Çalışmanın litosferik mantonun kabuktan sıyrıldığı yönündeki önermesi, Hint ve Avrasya plakaları arasındaki çarpışmanın nasıl geliştiği ve bunun gezegen için ne anlama geldiği konusunda bilim camiasında bir fikir birliği olmadığı için tartışmalara bir katman daha ekliyor.

Kıtasal levhalar arasındaki çarpışmanın gerçek zamanlı olarak yaşandığı bölge, jeolojik çalışmalarda benzersiz bir konuma sahip. Jeologlar için “altın buzağı” ya da “Kutsal Kâse” olarak tanımlanan bu bölge, Dünya tarihinde sadece birkaç kez meydana gelmiş olan kıtasal çarpışmaların özel sürecine tanıklık etmek ve anlamak için nadir bir fırsat sunuyor.

Dünya’nın tektonik plakaları karmaşık danslarına devam ederken, araştırmacılar yüzeyin altındaki gizemleri çözmeye çalışarak gezegenimizin ikonik özelliklerinin ve potansiyel jeolojik tehlikelerin oluşumuna dair içgörüler sağlıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

11:31:09

Norveçli Kadın Dağcı Rekor Kırdı Ama Suçlamalarla Karşı Karşıya Kaldı…

Norveçli ünlü bir dağcı, dünya rekoru denemesinin bir parçası olarak gezegenin en yüksek zirvelerinden biri olan K2'ye tırmanırken ekibinin ölmek üzere olan bir yardımcıyı ezdiği iddialarını yalanladı.

37 yaşındaki Kristin Harila, “yanlış bilgilendirmenin” kurbanı olduğunu ve ölüm tehditleri de dahil olmak üzere kendisine yönelik “nefret” beslendiğini söyledi.

Geçtiğimiz ay, dünyanın en yüksek 14 dağının tamamını tırmanan en hızlı dağcı oldu ve bu başarısını sadece 92 günde tamamladı.

Son tırmanışı 27 Temmuz'da K2'ye oldu ve ardından rekor kıran diğer Nepalli dağcı Tenjen (Lama) Sherpa ile birlikte Katmandu'da kahramanlar gibi karşılandı.

Ancak K2 tırmanışı sırasında, önlerindeki ekibin bir parçası olan yerel bir yardımcı, dar bir çıkıntıdan birkaç metre kayarak iplere dolandı ve daha sonra dağda öldü.

Dağcıların, Pakistanlı 27 yaşındaki üç çocuk babası Muhammed Hassan olarak adlandırılan hamalın üzerine bastıklarını gösteren bir video ortaya çıktı.

Aynı gün K2'ye tırmanmakta olan iki adam o zamandan beri grubu eleştirdi ve Hassan'a diğer dağcılar tarafından “ikinci sınıf insan” muamelesi yapıldığını iddia etti.

Ancak Harila, ekibinin Hassan'ı “kurtarmak için saatlerce uğraştığını” ve hatta bir üyenin kendi oksijen maskesi olmadığı için maskesini çıkarıp ona verdiğini söyledi.

“Düştüğünde hemen arkasındaydık” dedi.

“Onu baş aşağı asılı gördük – çok erken bir zamanda onu döndürmeye çalışmamız gerektiğine karar verdik.

“Lama onu döndürmeye çalıştı ama başaramadı çünkü burası çok dar ve çok dik bir yer ve burada kalmak güvenli değil.”

Harila, Hassan'ı “tehlikeli bir darboğaz” olarak tanımladığı, üzerinde buz ve kar bulunan patikaya geri getirmenin yaklaşık bir saat sürdüğünü söyledi.

Harila ayrıca, ileri tamir ekibinin kendi zorluklarıyla karşılaşmasının ardından grubun ayrılmaya karar verdiğini, kendisi ve Lama'nın dağın zirvesine devam ettiğini söyledi.

“Telsizden bu mesajı almamızın ana nedeni tamir ekibinin sorun yaşamasıydı” dedi.

“Bu yüzden ayrılma kararı almak zorunda kaldık. Burası çok ama çok dar bir patika ve 10 kişinin yardım etmesi mümkün değil çünkü sadece biri önde biri arkada yer var.

“Ayrılmaya karar verdik ama hala yardım alabileceğinden emindik.”

Olayın meydana geldiği yer sorulduğunda ise şunları söyledi: “Burası muhtemelen K2'nin en tehlikeli bölümü ve K2 muhtemelen tüm büyük dağlar arasında en tehlikeli dağ.

“Orada kalmanın çok riskli olduğunu biliyoruz ama onu kurtarmaya çalışmak zorundaydık.”

Kameramanı Gabrielle'in Hassan'ın yanında kaldığını ve ona kendi maskesini vererek ılık su ve oksijen sağladığını söyledi.

Harila daha önce Instagram'da yaptığı bir paylaşımda zirveye devam etme kararına yönelik eleştirilere yanıt vermişti.

“Bu trajik kaza için başkalarını suçlayan bu kadar çok insana kızgınım” diye yazdı.

“Bu kimsenin hatası değildi, durumu anlamadığınız zaman yorum yapamazsınız ve ölüm tehditleri göndermek asla doğru değildir.”

Zirveye ulaştıktan sonra Harila, rekor kıran tırmanışlarını kutlayan “duygusal” bir video çekti.

Hassan'ın öldüğünü ancak dağdan inerken öğrendiğini ve “onu güvenli bir şekilde aşağıya taşımak imkansız” olduğu için ekibiyle birlikte cesedini kurtaramadıklarını söyledi.

“Yaşananlar gerçekten trajik ve aile için çok üzülüyorum. Umarım bu trajediden bir şeyler öğrenebiliriz,” diye ekledi.

Alman kameraman Philip Flaemig o sırada K2'deydi ve drone görüntüleri kaydetti – ancak koşullar çok tehlikeli olduğu için dağa devam etmemeye karar verdi.

Ana kampta video görüntülerini incelediğinde düzinelerce insanın Hassan'ın üzerinde yürüdüğünü gördüğünü söyledi.

“O hâlâ hayattaydı. Bir sonraki resimde, onu ovuşturan sadece bir kişi vardı ve ben şöyle dedim: 'Neden? Neden onu aşağı indirmediler?”

“Dağcılık uzmanlığıma dayanarak – ki bu işi 35 yıldır yapıyorum – kimse bana bu adama yardım edilemeyeceğini söyleyemez.

“8,000 metrede insanların aşağı inmesine yardım eden insanlarla ilgili örnekler giderek artıyor. Nerede bulunduğunu biliyorum. Onu aşağıya indirmenin ne kadar mümkün olduğunu biliyorum. Sadece kar yamaçları var.

“Bu tür davranışların makul bir açıklaması yok.”

O gün dağda olan ancak koşullar nedeniyle geri dönen Avusturyalı dağcı Wilhelm Steindl, Avusturya'nın Standard gazetesine konuştu: “Alplerde böyle bir şey düşünülemezdi.

“Ona ikinci sınıf insan muamelesi yapıldı. Eğer bir Batılı olsaydı hemen kurtarılırdı.

“Kimse onun için sorumluluk hissetmedi. Orada yaşananlar utanç verici. Yaşayan bir insan, rekorlar kırılabilsin diye ölüme terk edildi.”

Steindl olaydan sonra Hassan'ın ailesini ziyaret etti ve onlara destek olmak için 100.000 € toplamayı umarak bir GoFundMe sayfası kurdu.

“27 yaşındaydı ve üç küçük çocuklu bir ailesi vardı,” dedi.

“Aileyi öğrendiğimizde, aileye destek olmak için bizzat dağ köyüne gittik.

“Anne çaresiz çünkü maddi imkanı yok. Bu ücra köylerde kadınlar eğitim görmüyor ve katı Müslüman bir ülkede para kazanamıyorlar.”

K2, dağcılığın en zor zirvelerinden biri olarak kabul ediliyor. 2018 rakamlarına göre tırmanış girişimlerinin beşte birinden fazlası ölümle sonuçlanıyor.

Uzmanlar, dünyanın deniz seviyesinden en yüksek ikinci dağı olan K2'nin, en yüksek Everest'ten bile daha tehlikeli olduğunu, çünkü dağın daha az kısmının düzleştiğini ve çığ ve kaya düşmelerine eğilimli olduğunu söylüyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…