23:08:53

Kan Testi Demansın Erken İşaretini Yakalayabilir

University of California San Diego’den araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışma, demans riskinin yıllar öncesinden belirlenmesine yardımcı olabilecek önemli bir biyolojik işareti ortaya koydu. Araştırmaya göre, basit bir kan testi sayesinde bir kadının demans geliştirme olasılığı semptomlar ortaya çıkmadan yaklaşık 25 yıl önce tahmin edilebiliyor. Bulgular, Alzheimer araştırmalarında erken teşhis ve önleme stratejileri açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor…

Çalışmanın sonuçları, saygın tıp dergilerinden JAMA Network Open’da yayımlandı. Araştırma, Alzheimer hastalığında görülen beyin değişimleriyle ilişkili bir protein olan fosforile tau 217 (p-tau217) seviyelerinin demans gelişimiyle güçlü biçimde bağlantılı olduğunu gösteriyor. Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, bu biyobelirtecin ölçüldüğü kişilerin o sırada tamamen sağlıklı olmalarıydı. Yani katılımcılarda herhangi bir hafıza sorunu veya düşünme bozukluğu bulunmuyordu. Buna rağmen kanlarındaki p-tau217 düzeyleri, yıllar sonra ortaya çıkabilecek bilişsel sorunların güçlü bir göstergesi olarak ortaya çıktı.

Araştırmanın ilk yazarı olan ve UC San Diego Herbert Wertheim Halk Sağlığı ve İnsan Ömrü Bilimi Okulu ile Tıp Fakültesi’nde görev yapan halk sağlığı ve tıp doçenti Aladdin H. Shadyab, sonuçların önemini şu sözlerle vurguluyor: “Çalışmamız, semptomlar ortaya çıkmadan onlarca yıl önce demans riski yüksek olan kadınları belirleyebileceğimizi gösteriyor. Bu kadar uzun bir zaman diliminde riskin fark edilmesi, hastalığın günlük yaşamı etkilemesini beklemek yerine çok daha erken önleyici adımlar atma fırsatı sunabilir.”

Araştırmanın verileri, ABD’de yürütülen büyük ölçekli bir uzun dönemli sağlık çalışması olan Women’s Health Initiative Memory Study kapsamında toplandı. Bu çalışma, 1990’lı yılların sonunda başlatılmış ve 65 ile 79 yaş arasındaki binlerce kadının sağlık durumunu uzun yıllar boyunca takip etmeyi amaçlamıştı. Yeni analizde, bu araştırmaya katılan 2.766 kadının verileri incelendi. Katılımcıların tamamı çalışmanın başlangıcında bilişsel açıdan sağlıklıydı ve hiçbirinde demans ya da hafıza kaybı belirtisi bulunmuyordu.

Araştırmacılar, çalışmanın başında alınan kan örneklerini yıllar sonra tekrar analiz ederek p-tau217 seviyelerini ölçtüler. Bu protein türü, Alzheimer hastalığıyla ilişkili erken beyin değişimlerinin önemli bir biyolojik işareti olarak biliniyor. Ardından araştırma ekibi, katılımcıları uzun süre boyunca izleyerek kimlerin hafif bilişsel bozukluk ya da demans geliştirdiğini belirledi.

Elde edilen sonuçlar oldukça çarpıcıydı. Başlangıçta kanlarında yüksek p-tau217 seviyeleri bulunan kadınların, ilerleyen yıllarda demans geliştirme olasılığının belirgin biçimde daha yüksek olduğu görüldü. Üstelik bu risk, biyobelirteç seviyesi arttıkça daha da yükseliyordu. En yüksek p-tau217 değerlerine sahip kadınlar, uzun vadede demans geliştirme olasılığı en yüksek grup olarak öne çıktı.

Araştırma aynı zamanda demans riskinin tüm kadınlarda aynı şekilde ortaya çıkmadığını da gösterdi. Örneğin, p-tau217 seviyeleri ile bilişsel bozulma arasındaki ilişki 70 yaşın üzerindeki kadınlarda daha güçlü görünüyordu. Bunun yanı sıra, Alzheimer hastalığı için bilinen genetik risk faktörlerinden biri olan APOE ε4 gen varyantına sahip kişilerde de risk farklılıkları gözlendi.

Çalışmada incelenen bir diğer önemli unsur da hormon tedavileriydi. Araştırmacılar, östrojen ve progestin içeren hormon tedavisi alan kadınlar ile plasebo grubundaki kadınları karşılaştırdı. Sonuçlar, p-tau217 biyobelirteçinin özellikle hormon tedavisi almayan veya plasebo grubunda yer alan katılımcılarda demans riskini daha iyi öngörebildiğini ortaya koydu.

Araştırma ayrıca demans riskinin farklı etnik gruplar arasında da değişiklik gösterebildiğini ortaya koydu. Beyaz ve siyahi kadınlar arasında p-tau217 ile bilişsel gerileme arasındaki ilişkinin gücü farklı olsa da, p-tau217 seviyelerinin yaş faktörüyle birlikte değerlendirilmesi her iki grupta da demans riskini daha doğru tahmin etmeye yardımcı oldu. Bu da biyobelirteçlerin farklı topluluklarda kullanılabilirliğinin önemine işaret ediyor.

Çalışmanın kıdemli yazarı olan ve Kaiser Permanente Washington Health Research Institute’nde kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Linda K. McEvoy, kan temelli biyobelirteçlerin gelecekteki potansiyeline dikkat çekiyor. McEvoy’a göre, p-tau217 gibi göstergeler özellikle umut verici çünkü beyin görüntüleme yöntemleri veya omurilik sıvısı analizleri gibi daha karmaşık testlere kıyasla çok daha az invaziv ve daha erişilebilir olabilir.

Bugün Alzheimer hastalığının kesin bir tedavisi bulunmasa da, araştırmacılar erken teşhisin hastalıkla mücadelede kritik bir rol oynadığını vurguluyor. Demansın biyolojik süreçleri, klinik belirtiler ortaya çıkmadan yıllar hatta on yıllar önce başlamış olabiliyor. Bu nedenle erken dönemde riskin belirlenmesi, yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli takip ve potansiyel yeni tedaviler için önemli bir fırsat yaratabilir.

Bilim insanları, kan testine dayalı bu tür biyobelirteçlerin gelecekte rutin sağlık kontrollerinin bir parçası haline gelebileceğini düşünüyor. Böylece demans riski taşıyan bireyler çok daha erken dönemde belirlenebilir ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik stratejiler zamanında uygulanabilir. Araştırmacılara göre bu tür çalışmalar, Alzheimer ve diğer demans türleriyle mücadelede yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

09:54:23

Araştırma, Tam Yağlı Peynir İle Demans Riskinin Azalması Arasında Bağlantı Kuruyor

25 yıldan fazla bir süre boyunca insanları izleyen geniş çaplı bir araştırmaya göre, tam yağlı peynir ve krema tüketimi demans riskinin azalmasıyla ilişkili olabilir. Amerikan Nöroloji Akademisi'nin tıbbi dergisi09:55:34'de 17 Aralık 2025'te yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, tam yağlı peynir ve krema tüketen kişiler, ilerleyen yaşlarda demans geliştirme olasılığı daha düşük olabilir…

Bulgular, bu gıdalar ile demans riski arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor, ancak yüksek yağlı süt ürünleri tüketmenin demansı önlediğini kanıtlamıyor. Bunun yerine, çalışma bir ilişki tespit etmektedir.

Yüksek yağlı peynirler, %20'den fazla yağ içeren peynirler olarak tanımlanır ve çedar, brie ve gouda gibi yaygın peynir türlerini içerir. Yüksek yağlı kremalar genellikle %30-40 yağ içerir ve çırpılmış krema, çift krema ve kaymaklı krema gibi türleri içerir. Marketlerde bu ürünler genellikle “tam yağlı” veya “normal” seçenekler olarak satılmaktadır.

İsveç'in Lund Üniversitesi'nden Dr. Emily Sonestedt, “On yıllardır, yüksek yağlı ve düşük yağlı diyetler arasındaki tartışma sağlık tavsiyelerini şekillendirmiş, hatta bazen peyniri sınırlanması gereken sağlıksız bir gıda olarak sınıflandırmıştır” diyor. “Çalışmamız, bazı yüksek yağlı süt ürünlerinin aslında demans riskini azaltabileceğini ortaya koydu ve yağ ve beyin sağlığı hakkında uzun süredir var olan bazı varsayımları sorguladı.”

Araştırma ekibi, İsveç'teki 27.670 yetişkinin beslenme ve sağlık verilerini analiz etti. Çalışmanın başlangıcında, katılımcıların ortalama yaşı 58 idi. Yaklaşık 25 yıl boyunca takip edilen katılımcılardan 3.208'ine demans teşhisi kondu.

Yeme alışkanlıklarını takip etmek için katılımcılar bir hafta boyunca tükettikleri her şeyi kaydettiler. Ayrıca, önceki birkaç yıl boyunca belirli yiyecekleri ne sıklıkla yedikleri hakkında sorular yanıtladılar ve araştırmacılarla yiyecek hazırlama yöntemlerini tartıştılar.

Analizin bir kısmı, yüksek yağlı peynirin günlük tüketimine odaklandı. Araştırmacılar, günde 50 gram veya daha fazla peynir yiyenleri, günde 15 gramdan az peynir yiyenlerle karşılaştırdı. 50 gram peynir, yaklaşık iki dilim çedar peyniri veya yarım fincan rendelenmiş peynire eşittir ve yaklaşık 28 gr ağırlığındadır. Tipik bir peynir porsiyonu 28 gram ağırlığındadır.

Çalışma süresinin sonunda, yüksek yağlı peyniri daha fazla tüketen katılımcıların %10'unda demans gelişirken, daha az tüketenlerde bu oran %13 idi. Yaş, cinsiyet, eğitim ve genel beslenme kalitesindeki farklılıkları hesaba kattıktan sonra, araştırmacılar daha yüksek peynir tüketiminin demans riskini %13 oranında azalttığını buldular.

Belirli demans türleri incelendiğinde, bu ilişki en güçlü olarak vasküler demans için gözlendi. Daha fazla yüksek yağlı peynir tüketen kişilerde bu türe yakalanma riski %29 daha düşüktü.

Araştırmacılar ayrıca, daha fazla yüksek yağlı peynir tüketen katılımcılar arasında Alzheimer hastalığı riskinin daha düşük olduğunu gözlemlediler, ancak bu eğilim sadece Alzheimer hastalığı için genetik bir risk faktörü olan APOE e4 gen varyantını taşımayanlarda görüldü.

Çalışma ayrıca yüksek yağlı krema tüketimini de inceledi. Araştırmacılar, günde 20 gram veya daha fazla tüketen kişileri, hiç tüketmeyenlerle karşılaştırdılar. Yüksek yağlı kremanın 20 gramı, yaklaşık 1,4 yemek kaşığı ağır çırpılmış kremaya eşittir. Önerilen porsiyon miktarı yaklaşık 1-2 yemek kaşığıdır.

Sağlık ve yaşam tarzı faktörleri için benzer ayarlamalar yaptıktan sonra, araştırmacılar yüksek yağlı kremanın günlük tüketiminin, hiç tüketilmeyenlere kıyasla demans riskini %16 oranında azalttığını buldular.

Tüm süt ürünleri, demans riskiyle aynı ilişkiyi göstermedi. Araştırmacılar, demans ile az yağlı peynir, az yağlı krema, yüksek veya düşük yağlı süt, tereyağı veya yoğurt, kefir ve ayran gibi fermente süt ürünlerinin tüketimi arasında herhangi bir ilişki bulamadılar.

Sonestedt, “Bu bulgular, beyin sağlığı söz konusu olduğunda tüm süt ürünlerinin eşit olmadığını gösteriyor” dedi. “Daha fazla yüksek yağlı peynir ve krema tüketimi, demans riskinin azalmasıyla bağlantılıyken, diğer süt ürünleri ve az yağlı alternatifler aynı etkiyi göstermedi. Çalışma sonuçlarımızı doğrulamak ve belirli yüksek yağlı süt ürünlerinin tüketiminin beyni gerçekten bir dereceye kadar koruyup korumadığını daha ayrıntılı olarak araştırmak için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.”

Çalışmanın bir sınırlaması, tüm katılımcıların İsveç'te yaşamasıdır, bu da sonuçların diğer ülkelerdeki insanlar için geçerli olmayabileceği anlamına gelir. Sonestedt, beslenme alışkanlıklarının bölgelere göre farklılık gösterdiğini belirtti. Örneğin, İsveç'te peynir genellikle pişirilmeden yenirken, Amerika Birleşik Devletleri'nde peynir sıklıkla ısıtılır veya etle birlikte yenir. Bu farklılıklar nedeniyle, benzer çalışmaların Amerika Birleşik Devletleri'nde de yapılması gerektiğini vurguladı.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

02:04:33

Araştırma: Fazla Kilo Demans Riskini Düşürüyor

5.000'den fazla yaşlı yetişkini kapsayan uzun süreli bir araştırma, fazla kilolu olarak sınıflandırılan bireylerin normal kilolu bireylere kıyasla demans gelişme riskinin %14 daha düşük olduğunu, obez katılımcıların ise %19 daha düşük risk taşıdığını ortaya koydu…

Ancak, daha ayrıntılı analizler, orta yaştan ileri yaşlara kadar kilo veren bireylerin demans riskinin arttığını gösterdi. Kilosu sabit kalanlar ise en düşük risk grubunu oluşturdu. Bu araştırma, Neurology dergisinde yayımlandı.

İleri yaş demansı, genellikle 65 yaşından sonra, yaşlılık döneminde gelişen demansı ifade eder. En sık Alzheimer hastalığı tarafından neden olur, ancak vasküler demans, Lewy cisimciği demansı ve karışık formlar da ileri yaşlarda yaygındır. Risk yaşla birlikte keskin bir şekilde artar ve 65 yaşından sonra yaklaşık her beş yılda bir prevalansı iki katına çıkar.

Semptomlar genellikle hafif hafıza kaybı ve kafa karışıklığı ile başlar ve yavaş yavaş yargı bozukluğu, oryantasyon bozukluğu, dil güçlükleri ve bağımsızlık kaybına ilerler. Kan damarlarında yaşa bağlı değişiklikler, beyinde anormal proteinlerin birikmesi ve diğer kronik durumlar, hastalığın başlangıcına katkıda bulunur. Hipertansiyon, diyabet ve obezite gibi orta yaş risk faktörleri, geç yaşlarda demansın önemli belirleyicileridir. Fiziksel aktivite, bilişsel katılım ve sosyal bağlılık gibi yaşam tarzı faktörleri, riski geciktirebilir veya azaltabilir.

Çalışmanın yazarı Ethan J. Cannon ve meslektaşları, orta yaşta obezitenin demans için bilinen bir risk faktörü olduğunu belirtmiştir. Ancak, çalışmalar geç yaşta obezitenin daha düşük riskle ilişkili olduğunu göstermektedir. Araştırmacılar bu paradoksu daha iyi araştırmak ve bunu açıklayabilecek faktörleri belirlemek istemiştir. Özellikle orta yaş ile geç yaş arasındaki vücut ağırlığındaki değişikliklere odaklanmışlardır. Yazarlar, bu dönemde kilo veren bireylerin, sabit bir kiloyu koruyan normal kilolu bireylere göre daha fazla demans riski altında olacağı hipotezini ortaya attılar.

Araştırmacılar, ABD'nin dört bölgesinde (Minnesota eyaletinin Minneapolis banliyösü, Mississippi eyaletinin Jackson şehri, Kuzey Carolina eyaletinin Forsyth ilçesi ve Maryland eyaletinin Washington ilçesi) yürütülen uzun süreli bir proje olan Toplumlarda Ateroskleroz Riski (ARIC) çalışmasından elde edilen verileri analiz ettiler. 1987'den 1989'a kadar, çalışmaya toplam 15.792 katılımcı kaydoldu. 2020 yılına kadar çok sayıda takip ziyareti gerçekleştirildi. Mevcut analiz için, 5. Ziyaret'te (2011-2013) demans görülmeyen 5.129 katılımcı dahil edildi. Kayıt sırasında katılımcılar 45-64 yaşları arasındaydı. 5. Ziyarette ortalama yaş yaklaşık 75 idi.

Araştırmacılar, katılımcıların orta yaş (1996-1998) ve geç yaş (2011-2013) olmak üzere iki önemli zaman diliminde toplanan vücut ağırlığı ve BMI verilerini kullandılar ve bunları yüz yüze nöropsikolojik testler, yapılandırılmış telefon görüşmeleri, hastane taburcu kayıtları ve ölüm belgeleriyle birleştirerek demans tanıları ile ilişkilendirdiler.

İlk olarak, yaşlılık dönemindeki BMI'nin tek başına gelecekteki demans riskini öngörüp öngörmediğini incelediler. Önceki çalışmalarla tutarlı olarak, 2011–2013 yıllarında aşırı kilolu veya obez olarak sınıflandırılan bireylerin, sonraki yıllarda demans geliştirme olasılığı daha düşüktü. Spesifik olarak, aşırı kilolu olanların riski normal kilolu bireylere göre %14, obez olanların riski ise %19 daha düşüktü.

Ancak, araştırmacılar orta yaştan ileri yaşlara kadar olan kilo değişimini hesaba kattıklarında, bu eğilim değişti. Bu 15 yıllık dönemde normal kilolarını koruyan katılımcılar, demans riskinin en düşük olduğu gruptu. Buna karşılık, bu dönemde BMI'ları en az 2 kg/m² düşen bireyler, ileri yaşlarda BMI kategorileri ne olursa olsun, yüksek risk altındaydı.

Kilosunu sabit tutan normal kilolu bireylere kıyasla, kilo veren ancak yaşlılık döneminde normal kiloda kalanların demans gelişme riski 2,22 kat, kilo veren ve yaşlılık döneminde fazla kilolu olanların riski 1,78 kat, kilo veren ve yaşlılık döneminde obez olanların riski ise 1,80 kat daha yüksekti.

Kilo alan ve yaşlılık döneminde obez olarak sınıflandırılan kişilerde bile demans riski biraz artmıştı; referans gruba göre yaklaşık %29 daha yüksekti. Ancak sigara kullanımı, alkol kullanımı, depresif belirtiler, zayıflık, hipertansiyon ve diyabet gibi faktörler düzeltildikten sonra bu ilişki zayıfladı.

Örneğin, tam istatistiksel düzeltmeden sonra, orta yaştan geç yaşlara kadar kilo vermiş fazla kilolu bireylerin demans riski %53 daha yüksekken, kilo vermiş normal kilolu bireylerin riski 2,05 kat artmıştır.

Öte yandan, kilosu sabit kalan veya artan fazla kilolu ve obez bireylerin demans riski, kilosu sabit olan normal kilolu bireylerden oluşan referans grubundan önemli ölçüde farklılık göstermemiştir.

“Yaşlı yetişkinler (ortalama yaş 75) üzerinde yapılan bu çalışmada, yaşlılıkta aşırı kilo veya obezitenin demans riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu, ancak kilo değişim geçmişine göre sınıflandırıldığında, bu sonucun kısmen kilo kaybı yaşayan düşük BMI [vücut kitle indeksi] katılımcılarının orantısız sayısıyla açıklanabileceğini bulduk” diye yazıyor çalışmanın yazarları. “Yaşlılıkta BMI kategorisi ne olursa olsun, orta yaştan yaşlılığa kadar olan dönemde kilo kaybı, yaşlılıkta normal kiloda olmak ve orta yaştan yaşlılığa kadar kilo stabilitesi ile karşılaştırıldığında, demans riskinin artmasıyla ilişkiliydi.”

Bulgular, sözde obezite paradoksunun, en azından kısmen, altta yatan sağlık bozulmasıyla ilişkili kasıtsız kilo kaybıyla açıklanabileceğini göstermektedir. Çalışma, kilo kaybının kasıtlı mı yoksa kasıtsız mı olduğunu belirleyememiştir. Kasıtsız kilo kaybı yaşlılarda yaygındır ve genellikle sağlık bozulmasının bir işaretidir. Bu gibi durumlarda, hem kilo kaybı hem de bilişsel bozulma, fiziksel sağlığın bozulmasının bir sonucu olabilir.

Ayrıca, çalışmanın tasarımının sonuçlardan herhangi bir nedensel çıkarımda bulunulmasına izin vermediğini belirtmek önemlidir. Yani, yaşlılıkta daha yüksek kilo, koruyucu bir faktör olarak yorumlanmamalı ve normal kilo da doğası gereği riskli olarak görülmemelidir. Aksine, kilo değişiminin seyri, demans riskinin değerlendirilmesinde önemli bir gösterge olabilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:38:10

Araştırmalar Lityumun Bilişsel Gerilemeyi Önleyebileceğini Gösteriyor

Lityum bazı gıdalarda, içme suyunda ve vücudumuzda eser miktarda bulunan bir metaldir. Araştırmacılar, yaklaşık 400 kişinin ölüm sonrası beyin dokusunu, kan örneklerini ve ölümlerinden önce her yıl yapılan bir dizi hafıza testini inceledi…

Bilim insanları, bilişsel olarak sağlıklı kişilerde daha yüksek lityum seviyeleri buldu. Ancak, demansın erken aşamalarında beyinlerinde amiloid plakları olarak bilinen yapışkan protein kümeleri oluşmaya başladığında, amiloid lityumu hapsetti, onu kısıtladı ve çevredeki beyin hücrelerine ulaşmasını engelledi. Bu, amiloid bulunmayan beyin bölgelerinde bile lityumu tüketti ve lityumun koruyucu işlevini önemli ölçüde azalttı.

Araştırmacılar ayrıca sağlıklı farelere lityum kısıtlı bir diyet uygulayarak hafıza sorunlarına yol açtılar: fareler, laboratuvarda yapılan çeşitli hafıza testlerinde sorun yaşadılar. Son olarak, araştırmacılar, diyetlerine lityumu ekleyerek, hastalığın ilerlemiş olduğu yaşlı farelerde bile hastalıkla ilgili hasarı tersine çevirmeyi ve hafıza işlevini geri kazanmayı başardılar.

Çalışmada ne tür lityum kullanıldı?

Araştırmacılar, bipolar bozukluk gibi psikiyatrik bozuklukların tedavisinde tipik olarak kullanılan lityumdan farklı bir lityum türü kullanıldı. Beynimizdeki yapışkan amiloid plaklarından kaçabilen bir bileşik olan lityum orotat kullandılar. Psikiyatrik bozuklukların tedavisinde kullanılan lityum türü lityum karbonattır, ancak bu madde böbrekler için zorlayıcı olabilir ve yaşlı hastalar için toksik olabilir. Harvard ekibi tarafından kullanılan lityum orotat miktarı, beyinde doğal olarak bulunan miktarın binde biri kadardı.

Lityumu internetten veya mağazalardan satın alıp kullanmaya başlamalı mısınız?

Lityum, çevrimiçi veya mağazalarda satılan diğer takviyeler veya vitaminler gibi, reçeteli ilaçlar gibi federal düzenleyiciler tarafından incelemeye veya teste tabi değildir. Bu nedenle, maddenin gerçekten lityum içerip içermediğini, içeriyorsa ne kadar içerdiğini veya kirletici maddeler içerip içermediğini anlamanın bir yolu yoktur. Genel olarak, bir firma, ürünlerini pazarlama öncesinde veya sonrasında güvenliğini kanıtlamak için dayandığı kanıtları FDA'ya sunmak zorunda değildir.

Diyetimde lityumu başka nasıl alabilirim?

Sağlık yararları ile övülen birçok gıda doğal olarak daha yüksek miktarda lityum içerir -deniz ürünleri, tahıllar, kuruyemişler, bazı sebzeler ve maden suyu.

Alzheimer hastalığı riskimi azaltmak için başka ne yapabilirim?

Geçen ayın sonunda yayımlanan US POINTER adlı başka bir yeni çalışma, beslenmenin iyileştirilmesi, fiziksel aktivitenin artırılması ve arkadaşlarla daha fazla zaman geçirilmesi gibi basit yaşam tarzı değişikliklerinin bilişsel işlevlerin iyileşmesine yol açtığını ortaya koydu. Çalışma, bilişsel gerileme ve demans riski taşıyan 60 ila 79 yaşları arasındaki 2.000'den fazla yetişkini inceledi.

Bilim insanları, yeni lityum bulgularının heyecan verici olduğunu söylüyor, ancak araştırmacılar, bir grup katılımcıya küçük dozlarda lityum orotat, diğerlerine ise sahte bir madde vererek bulguları karşılaştırmak için büyük bir klinik denemede lityum orotatı test etmeden önce, insanların aceleyle takviye satın almamalarını tavsiye ediyor. Denemelerde, maddenin alınacağı dozaj ve süre belirlenmelidir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

07:46:20

Araştırmaya Göre, Zona Aşısı Yaşlı Yetişkinlerin Bunama Riskini Azaltabilir

Korkunç derecede ağrılı zona hastalığını önlemeye yönelik bir aşı ekstra bir fayda sağlayabilir: Yeni araştırma, bunama riskini de azaltabileceğini öne sürüyor. Demansla mücadele için bir aşı mı? Görünüşe göre zaten bir tane var -ağrılı zona hastalığını önleyen aşıların yaşlanan beyinleri de koruduğu görülüyor…

Yeni bir çalışma, zona aşısının yaşlı yetişkinlerin önümüzdeki yedi yıl içinde bunama geliştirme riskini %20 oranında azalttığını ortaya koydu.

Çarşamba günü Nature dergisinde yayımlanan araştırma, yaşlandıkça beyin sağlığını ne kadar çok faktörün etkilediğine ve bu konuda neler yapabileceğimize dair artan anlayışın bir parçası.

Stanford Üniversitesi'nden baş araştırmacı Dr. Pascal Geldsetzer “Bu çok sağlam bir bulgu” dedi. Ve demans riski daha yüksek olduğu için “kadınlar daha fazla fayda sağlıyor gibi görünüyor”.

Çalışma, Galler'de on yıldan uzun bir süre önce dünyanın ilk nesil zona aşısını yaptırdığında yaklaşık 80 yaşında olan insanları izledi. Şimdi, 50 yaş ve üzeri Amerikalılar, zona hastalığına karşı öncekinden daha etkili olduğu kanıtlanan yeni bir aşı yaptırmaya teşvik ediliyor.

Sinir sistemine sızan virüsleri inceleyen Colorado Üniversitesi Anschutz Tıp Kampüsü'nden Dr. Maria Nagel, yeni bulguların insanların kollarını sıvamaları için bir neden daha eklediğini söyledi.

Nagel, “Virüs demans için bir risk ve şimdi riski azaltabilecek bir müdahalemiz var” dedi.

Harvard'lı bir doktor ve sağlık ekonomisti olan Dr. Anupam Jena, Nature dergisine yazdığı yorumda, yaşlanan nüfusta Alzheimer ve diğer demans türlerinin arttığını belirterek, “çalışmanın sonuçları çok derin” dedi.

Su çiçeği geçiren herkes -neredeyse 1980'den önce doğan herkes- hayatlarının geri kalanında bu virüsü taşır. Sinirlerde saklanır ve bağışıklık sistemi hastalık veya yaş nedeniyle zayıfladığında patlak verebilir, tipik olarak vücudun bir tarafında haftalarca süren ağrılı, kabarcık benzeri yaralara neden olur -buna zona denir.

Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine göre yaklaşık her 3 Amerikalıdan 1'i zona hastalığına yakalanmaktadır. Çoğu iyileşirken, bazen ciddi komplikasyonlara neden olur. Göze bulaşırsa görme kaybına neden olabilir. Zona hastalarının %20'si döküntüler geçtikten aylar hatta yıllar sonra bile dayanılmaz sinir ağrıları çekmektedir.

Alzheimer ve diğer bunama türlerinin nasıl oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Ancak sinir sisteminin içine sızan bazı virüslerin -özellikle su çiçeği virüsü de dahil olmak üzere herpes ailesinin üyelerinin- insanları daha savunmasız hale getiren genetik ve diğer faktörlere katkıda bulunduğundan uzun zamandır şüpheleniliyor.

Geçtiğimiz yaz Boston'daki Brigham and Women's Hastanesi doktorları, bir zona atağının bir kişinin bunama riskini yaklaşık %20 oranında artırabileceğini bildirmiştir.

Bunun nedeni kısmen, virüsün beyin dahil organlar için kötü olan iltihaplanmaya neden olabilmesidir. Colorado'dan Nagel, virüsün ayrıca beyindeki kan damarlarını doğrudan enfekte ederek pıhtılara neden olabileceğini ve kan akışını engelleyebileceğini, bunun da hem felç hem de bunama için bir risk oluşturduğunu söyledi.

Daha da ilginci, laboratuvarı zona hastalığının Alzheimer'ın ayırt edici özelliklerinden biri olan amiloid adlı yapışkan bir proteinin oluşumunu teşvik edebileceğini de keşfetti.

Önerilen aşıları yaptıran yetişkinler, egzersiz ve iyi bir diyet gibi beyni sağlıklı tutan diğer alışkanlıklara da sahip olma eğiliminde olduklarından ekstra bir fayda sağladıklarını kanıtlamak zorlaşıyor.

Stanford'dan Geldsetzer, zona aşılarını yaş sınırı ile başlatan Galler'deki “doğal bir deneyden” yararlandı: 1 Eylül 2013'te 80 yaş ve üzeri herkes uygun değildi, ancak 79 yaşında olanlar aşı olabiliyordu. Bu sınıra uyan ya da bu sınırı kaçıran yaşlıları karşılaştırmak, benzer durumdaki kişileri rastgele aşılanmak ya da aşılanmamak üzere atayan bir araştırma çalışmasına benzeyecektir.

Geldsetzer'in ekibi 280.000'den fazla tıbbi kaydı analiz etti ve aşılamanın bunamaya karşı bir miktar koruma sağladığına dair kanıt buldu. O dönemde insanlara Zostavax adı verilen birinci nesil bir aşı yapılmıştı.

Nagel, bir sonraki önemli adımın, günümüz aşısı Shingrix'in de demansa karşı koruma sağlayıp sağlamadığını test etmek olduğunu söyledi. Başka bir araştırma grubu kısa süre önce bu yönde bazı kanıtlar olduğunu bildirdi. Aşı üreticisi GSK geçen ay, yaşlıların aşı olurken bilişsel sağlıklarını takip etmek için Birleşik Krallık sağlık yetkilileriyle bir işbirliği yaptığını duyurdu.

Geldsetzer ayrıca aşı türünün bir fark yaratıp yaratmayacağını görmek için bu erken aşıyı daha fazla incelemeyi umuyor.

Shingrix, birkaç ay arayla iki doz halinde verilen tek seferlik bir aşıdır. CDC, çoğu insan için 50 yaşından itibaren, ancak yıllar önce birinci nesil zona aşısı olanlar da dahil olmak üzere, bağışıklığı zayıflatan belirli rahatsızlıkları olan daha genç yetişkinler için de önermektedir. Aşı olmaya uygun Amerikalıların %40'ından daha azı aşı olmuştur.

Enjeksiyon yerinde ağrı ve grip benzeri ateş ve ağrı gibi yan etkiler yaygındır. CDC, şu anda grip veya COVID-19 gibi başka bir virüsle mücadele ediyorsanız, zona aşısı için iyileşene kadar beklemeniz konusunda uyarıyor.

Demans için kanıtlanmış bir önlem bulunmamakla birlikte, doktorlar riski azaltmak için başka sağduyulu adımlar da önermektedir. Sosyal ve bilişsel olarak aktif kalın. Yüksek kan basıncını ve diyabetli kişilerde yüksek kan şekerini kontrol altına alın; bunların her ikisi de bilişsel gerilemeyle bağlantılıdır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

12:41:40

Uzmanlar Alzheimer'ın Aslında Bir Beyin Hastalığı Olmayabileceğini Söylüyor

Alzheimer hastalığına çare arayışı giderek daha rekabetçi ve çekişmeli bir arayış haline gelmekte ve son yıllarda birçok önemli tartışmaya sahne olmaktadır. Temmuz 2022'de Science dergisi, prestijli Nature dergisinde yayımlanan ve Alzheimer'ın nedeni olarak beta-amiloid adı verilen bir beyin proteini alt türünü tanımlayan 2006 tarihli önemli bir araştırma makalesinin uydurma verilere dayanıyor olabileceğini bildirdi…

Bir yıl önce, Haziran 2021'de, ABD Gıda ve İlaç Dairesi, beta-amiloidi hedef alan bir antikor olan adukanumabı, kullanımını destekleyen veriler eksik ve çelişkili olmasına rağmen Alzheimer tedavisi olarak onaylamıştı.

Bazı doktorlar aducanumab'ın asla onaylanmaması gerektiğine inanırken, diğerleri ona bir şans verilmesi gerektiğini savunuyor.

Milyonlarca insan etkili bir tedaviye ihtiyaç duyarken, araştırmacılar insanlığın karşı karşıya olduğu en önemli hastalıklardan biri olan Alzheimer'a çare bulma arayışında neden hâlâ bocalıyor?

Beta-amiloid rutininden kaçış
Bilim insanları yıllardır, beta-amiloid adı verilen bu gizemli proteinin beyne zarar veren kümelerinin oluşumunu önleyerek Alzheimer için yeni tedaviler bulmaya odaklanmıştır.

Aslında, bilim insanları neredeyse sadece bu yaklaşıma odaklanarak, diğer olası açıklamaları ihmal ederek ve hatta görmezden gelerek kendilerini biraz entelektüel bir rutinin içine soktular.

Ne yazık ki, anormal protein kümelerini incelemeye yönelik bu adanmışlık, faydalı bir ilaç veya tedaviye dönüşmedi. Alzheimer hakkında yeni bir “yığın dışı” düşünce tarzına duyulan ihtiyaç, beyin biliminde en önemli öncelik olarak ortaya çıkmaktadır.

Toronto'daki Üniversite Sağlık Ağı'nın bir parçası olan Krembil Beyin Enstitüsü'ndeki laboratuvarı, Alzheimer hastalığına ilişkin yeni bir teori geliştiriyor.

“Son 30 yıllık araştırmalarımıza dayanarak, artık Alzheimer'ı öncelikle bir beyin hastalığı olarak düşünmüyoruz. Bunun yerine, Alzheimer'ın esas olarak beyin içindeki bağışıklık sisteminin bir bozukluğu olduğuna inanıyoruz.”

“Vücuttaki her organda bulunan bağışıklık sistemi, yaralanmaları onarmaya ve yabancı istilacılardan korunmaya yardımcı olmak için uyum içinde çalışan bir hücre ve moleküller topluluğudur.”

“Bir kişi takılıp düştüğünde, bağışıklık sistemi hasarlı dokuların onarılmasına yardımcı olur. Bir kişi viral veya bakteriyel bir enfeksiyon geçirdiğinde, bağışıklık sistemi bu mikrobik istilacılara karşı mücadelede yardımcı olur.”

“Aynı süreçler beyinde de mevcuttur. Kafa travması olduğunda, beynin bağışıklık sistemi onarıma yardımcı olmak için devreye girer. Beyinde bakteri bulunduğunda, bağışıklık sistemi savaşmak için oradadır.”

Otoimmün hastalık olarak Alzheimer
“Beta-amiloidin anormal olarak üretilen bir protein değil, beynin bağışıklık sisteminin bir parçası olan ve normal olarak oluşan bir molekül olduğuna inanıyoruz. Orada olması gerekiyor.”

“Beyin travması meydana geldiğinde veya beyinde bakteri bulunduğunda, beta-amiloid beynin kapsamlı bağışıklık tepkisine önemli bir katkıda bulunur. İşte sorun da burada başlıyor.”

“Hem bakterilerin zarlarını hem de beyin hücrelerinin zarlarını oluşturan yağ molekülleri arasındaki çarpıcı benzerlikler nedeniyle, beta-amiloid istilacı bakteriler ile konak beyin hücreleri arasındaki farkı anlayamaz ve yanlışlıkla koruması gereken beyin hücrelerine saldırır.”

“Bu da beyin hücrelerinin işlevlerinde kronik ve ilerleyici bir kayba yol açarak bunama ile sonuçlanır; çünkü vücudumuzun bağışıklık sistemi bakteriler ile beyin hücreleri arasında ayrım yapamaz.”

“Alzheimer hastalığı, beynin bağışıklık sisteminin savunması gereken organa yanlış yönlendirilmiş bir saldırısı olarak görüldüğünde, otoimmün bir hastalık olarak ortaya çıkmaktadır.”

“Otoantikorların hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynadığı ve steroid bazlı tedavilerin etkili olabildiği romatoid artrit gibi birçok otoimmün hastalık türü vardır. Ancak bu tedaviler Alzheimer hastalığına karşı işe yaramayacaktır.”

Beyin, evrendeki en karmaşık yapı olarak kabul edilen çok özel ve kendine özgü bir organdır.

“Alzheimer modelimizde beta-amiloid bağışıklık sistemimizi korumaya ve güçlendirmeye yardımcı olur, ancak ne yazık ki Alzheimer'ın gelişmesine yol açabileceğine inandığımız otoimmün süreçte de merkezi bir rol oynamaktadır.”

“Otoimmün hastalıkların tedavisinde geleneksel olarak kullanılan ilaçlar Alzheimer'a karşı işe yaramayabilir, ancak beyindeki diğer bağışıklık düzenleyici yolların hedeflenmesinin bizi hastalık için yeni ve etkili tedavi yaklaşımlarına götüreceğine inanıyoruz.”

Hastalığın diğer teorileri
Alzheimer'ın bu otoimmün teorisine ek olarak, birçok yeni ve çeşitli teori de ortaya çıkmaya başlamıştır. Örneğin, bazı bilim insanları Alzheimer'ın mitokondri adı verilen ve her beyin hücresinde bulunan enerji fabrikaları olan küçük hücresel yapıların bir hastalığı olduğuna inanmaktadır.

Mitokondriler soluduğumuz havadaki oksijeni ve yediğimiz gıdalardaki glikozu hatırlama ve düşünme için gereken enerjiye dönüştürür.

Bazıları bunun belirli bir beyin enfeksiyonunun nihai sonucu olduğunu savunmakta ve suçlu olarak genellikle ağızdan alınan bakteriler öne sürülmektedir. Bazıları ise hastalığın beyindeki metallerin, muhtemelen çinko, bakır veya demirin anormal kullanımından kaynaklanabileceğini öne sürmektedir.

Bu asırlık hastalık hakkında yeni düşünceler görmek memnuniyet verici. Demans şu anda dünya çapında 50 milyondan fazla insanı etkilemektedir ve her üç saniyede bir yeni bir teşhis konulmaktadır.

Alzheimer hastalığıyla yaşayan insanlar çoğu zaman kendi çocuklarını ve hatta 50 yılı aşkın süredir birlikte yaşadıkları eşlerini bile tanıyamamaktadır.

Alzheimer, yenilikçi fikirlere ve yeni yönelimlere ihtiyaç duyan bir halk sağlığı krizidir.

Demansla yaşayan insanların ve ailelerin refahı ve demansın sürekli artan maliyetleri ve talepleriyle başa çıkmaya çalışan zaten stres altındaki sağlık sistemi üzerindeki sosyoekonomik etkisi için, Alzheimer'ı, nedenlerini ve onu tedavi etmek ve onunla yaşayan insanlara ve ailelere yardımcı olmak için neler yapabileceğini daha iyi anlamamız gerekiyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

20:00:35

Araştırmaya Göre Kuruyemiş Yemek Demans Riskini Düşürüyor

Demansın ilaçla tedavisinin çok zor olduğu kanıtlanmıştır, ancak belki de diyetlerimizde zaten saklı olan gizli, beyin güçlendirici bileşenler vardır. Birleşik Krallık Biobank'ında 50.000'den fazla katılımcı üzerinde yapılan bir araştırma, her gün bir avuç fındık yiyen kişilerin tüm nedenlere bağlı bunama riskini azaltıyor olabileceğini ortaya koydu…

Kuruyemiş yemeyen 60 yaş üstü kişilerle karşılaştırıldığında, günde 30 grama kadar kuruyemiş tükettiğini bildirenlerin gelecek yıllarda bunama geliştirme riski yüzde 16 daha düşüktü.

Kuruyemişler tuzsuz olarak tüketildiğinde ise bu oran yüzde 17'ye çıkmıştır. Kuruyemişlerin kabuklu, kurutulmuş, kavrulmuş ya da soyulmuş olması fark etmedi.

Bu kulağa iyi bir haber gibi geliyor, ancak birkaç uyarı var. Bu sonuçlar yalnızca obez olarak kabul edilmeyen, normal miktarda uyuyan ve tütün içmeyen veya günlük alkol almayan kişilerde bulunmuştur.

Tüm yaş gruplarında sadece erkekler dikkate alındığında ya da kas zayıflığı veya yalnızlık hissi gibi diğer risk faktörlerini bildirenlerde anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.

İspanya'daki Castilla-La Mancha Üniversitesi'nden araştırmacılar, “Hem gözlemsel hem de klinik deneyler olmak üzere gelecekte yapılacak uzun vadeli takip çalışmaları, yetişkinlerde demansı önlemeye yönelik bir strateji olarak fındık tüketiminin etkinliğini değerlendirmelidir” diye yazıyor.

Bu, kuruyemişlerin beyin sağlığıyla ilk kez ilişkilendirilmesi değil. Kuruyemişler, anti-enflamatuar ve antioksidan besinler ve bileşikler açısından zengin, enerji yoğun gıdalardır.

Bu nedenle bilim insanları, kabuklu yemişlerin özelliklerinin beyin sağlığına faydaları olabileceğini varsaymışlardır ve bazı epidemiyolojik çalışmalar kesinlikle durumun böyle olabileceğini düşündürmektedir.

12 haftalık randomize kontrollü bir çalışmada, araştırmacılar günlük bir avuç yer fıstığının aşırı kilolu sağlıklı, orta yaşlı yetişkinlerde kısa süreli hafızayı ve sözel akıcılığı geliştirdiğini bulmuşlardır.

Ancak diğer birkaç klinik çalışmada böyle bir faydaya rastlanmamıştır.

Sağlık araştırmacısı Bruno Bizzozero-Peroni ve Castilla-La Mancha'daki meslektaşları, bulanık sonuçları açıklığa kavuşturmak için 2007-2012 yılları arasında İngiltere Biyobankası'na kayıtlı bir kohorttan yararlandı.

Katılımcılar ortalama 7 yıl boyunca takip edilmiştir. Çalışma süresince, tüm nedenlere bağlı bunama oranı yüzde 2,8'di. Günde 30 gram fındık yediğini söyleyenlerin (yaklaşık bir avuç kadar) bu risk kategorisine girme olasılığı daha düşüktü.

Bu ilişkinin arkasındaki nedenler belirsizdir. Bu noktada, farklı demans türlerine neyin yol açtığı, neyin bunları önleyebildiği ve neden önleyemediği net değildir.

Bizzozero-Peroni ve meslektaşları, “Bugüne kadar, demans için farmakolojik tedavi, özellikle hastalığın ilerlemesini önleme açısından yalnızca mütevazı yararlı etkiler göstermiştir” diye yazıyor.

Yine de ortaya çıkan kanıtlar, demans vakalarının yüzde 40 kadarının sigara, alkol, egzersiz veya sosyal izolasyon gibi belirli yaşam tarzı risk faktörlerinin değiştirilmesiyle önlenebileceğini veya hatta geciktirilebileceğini göstermektedir.

Diyet çok önemli bir oyuncu gibi görünüyor. Geçmişte, birçok sistematik inceleme, Akdeniz diyeti gibi sağlıklı diyetlerin demans riskinin azalmasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur. Öte yandan, doymuş yağ, şeker ve tuz oranı yüksek olan Batı diyeti, bunama için bir risk faktörü gibi görünmektedir.

Yakın zamanda 60.000 İngiliz üzerinde yapılan bir araştırma, Akdeniz diyetine bağlı kalmanın bunama riskini yüzde 23'e kadar azalttığını ortaya koymuştur.

Daha ileri araştırmalar, Akdeniz yaşam tarzının temel unsurlarından biri olan zeytinyağının demansa bağlı ölüm riskini özellikle yüzde 28 oranında azaltabileceğini ortaya koymuştur.

Bunlar, özellikle Birleşik Krallık biyobank kohortunun sadece dörtte biri düzenli olarak fındık yediğini bildirdiğinden, daha fazla çalışılması gereken gerçekten umut verici rakamlardır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:14:31

14 Risk Faktörü Belirlerdiler

Uzmanların 14 risk faktörü belirlediği bir araştırmaya göre, dünya genelindeki demans vakalarının neredeyse yarısı önlenebilir ya da geciktirilebilir. Dünya genelinde demansla yaşayan insan sayısının 2050 yılına kadar neredeyse üç katına çıkarak 153 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor ve araştırmacılar bunun sağlık ve sosyal bakım sistemleri için hızla büyüyen bir tehdit oluşturduğu konusunda uyarıyor…

Araştırmaya göre demansla bağlantılı küresel sağlık ve sosyal maliyetler yılda 1 trilyon doları aşıyor.

Bununla birlikte, Lancet tarafından yayınlanan sismik bir raporda, dünyanın önde gelen 27 demans uzmanı, daha önce düşünülenden çok daha fazla vakanın önlenebileceği veya geciktirilebileceği sonucuna vardı.

Lancet demans komisyonu, çocukluktan başlayarak yaşam boyunca devam eden 14 değiştirilebilir risk faktörünün ele alınmasının, insanlar daha uzun yaşasa bile demans vakalarının %45’ini önleyebileceğini veya geciktirebileceğini söyledi. Bulgular ABD’de düzenlenen Alzheimer Derneği uluslararası konferansında sunuldu.

Araştırmanın başyazarı Prof Gill Livingston, Guardian‘a verdiği röportajda, milyonlarca insanın demans riskini azaltmak için yapabileceği ve yapması gereken çok daha fazla şey olduğunun giderek daha açık hale geldiğini söyledi.

Philadelphia’daki konferansta konuşan Livingston şunları söyledi: “Dünya genelinde pek çok insan bunamanın kaçınılmaz olduğuna inanıyor ama öyle değil. Raporumuz demans hastalığına yakalanmama ya da başlangıcını geciktirme şansınızı büyük ölçüde arttırabileceğiniz sonucuna varıyor.

“Riske daha uzun süre maruz kalmanın daha büyük bir etkiye sahip olduğuna dair artık daha güçlü kanıtlara sahip olsak da, harekete geçmek için asla çok erken ya da çok geç olmadığını vurgulamak da önemlidir.”

University College London‘dan Livingston, çocuklardan yaşlılara kadar yaşamın her aşamasındaki insanların, tedavisi olmayan bu hastalığa yakalanma risklerini azaltmak ya da en azından yaşamlarının ilerleyen dönemlerine kadar hastalığı savuşturmak için adım atabileceklerini sözlerine ekledi.

Mevcut en son kanıtlara dayanan rapor, demans vakalarının %9’u ile ilişkili olan iki risk faktörünü de ekliyor. Vakaların yaklaşık %7’si 40 yaşından itibaren orta yaşlarda yüksek düşük yoğunluklu lipoprotein ya da “kötü” kolesterol ile ilişkilendirilirken, vakaların %2’si yaşamın ilerleyen dönemlerinde tedavi edilmemiş görme kaybına atfedilebilir.

Livingston‘a göre bu yeni risk faktörleri, 2020 yılında Lancet komisyonu tarafından belirlenen ve birlikte demans vakalarının yaklaşık %36’sına atfedilebilen 12 risk faktörüne ek olarak ortaya çıkmıştır.

Bunlar düşük eğitim seviyesi, işitme bozukluğu, yüksek tansiyon, sigara kullanımı, obezite, depresyon, fiziksel hareketsizlik, diyabet, aşırı alkol tüketimi; travmatik beyin hasarı, hava kirliliği ve sosyal izolasyondur.

Uzmanlar raporda şu ifadelere yer verdi: “Önleme potansiyeli yüksektir ve genel olarak bunamaların yaklaşık yarısı, bu 14 risk faktörünün ortadan kaldırılmasıyla teorik olarak önlenebilir. Bu bulgular umut veriyor.”

Livingston, demans risklerini azaltmanın sadece sağlıklı yaşam yıllarını artırmakla kalmayıp, demans gelişen kişilerin sağlıksız geçirdikleri süreyi de azalttığını gösteren yeni kanıtlar olduğunu söyledi.

Livingston, “Düzenli egzersiz, sigara içmeme, orta yaşta – örgün eğitim dışında da – bilişsel aktivite ve aşırı alkolden kaçınmayı içeren sağlıklı yaşam tarzları sadece bunama riskini azaltmakla kalmaz, aynı zamanda bunama başlangıcını da geciktirebilir” dedi.

Livingston, bunun demans gelişenlerin daha kısa bir süre demansla yaşadıkları anlamına geldiğini söyledi ve ekledi: “Bunun bireyler için büyük yaşam kalitesi etkileri olduğu gibi toplumlar için de maliyet tasarrufu sağlayan faydaları vardır.”

Livingston, insanların demans riskini önlemek için yapabilecekleri en kolay şeylerden birinin, çoğunlukla hareketsiz kalıyorlarsa, günlerine biraz egzersiz sığdırmak olduğunu söyledi; bu yürüyüş ya da oturma egzersizleri olabilir.

Yaşam boyunca demans riskini azaltmak için Lancet komisyonu, işitme kaybı olanlara işitme cihazı sağlanması ve zararlı gürültüye maruz kalmanın azaltılması ile 40 yaşından itibaren yüksek kolesterolün tespit ve tedavi edilmesi de dahil olmak üzere 13 tavsiyede bulundu.

Diğer tavsiyeler arasında görme bozukluğu için tarama ve tedavinin herkes için erişilebilir hale getirilmesi, çocuklara kaliteli eğitim sağlanması ve orta yaşta bilişsel olarak aktif olunması yer almaktadır.

Komisyonla birlikte Lancet Healthy Longevity dergisinde yayıMlanan ayrı bir çalışmada araştırmacılar, İngiltere’yi örnek alarak bu tavsiyelerden bazılarının uygulanmasının ekonomik etkisini modellediler.

Risk faktörlerini ele alan halk sağlığı müdahalelerinin, demans oranlarını azaltarak ve insanların daha uzun ve sağlıklı yaşamasına yardımcı olarak 4 milyar sterlin tasarruf sağlayabileceğini buldular.

Çalışmayı kısmen finanse eden Alzheimer’s Society‘nin politika ve araştırma sorumlusu Fiona Carragher şunları söyledi: “Alkol tüketimi ve fiziksel egzersiz gibi bazı demans risk faktörleri yaşam tarzınızı değiştirerek yönetilebilir, ancak birçoğunun toplumsal düzeyde ele alınması gerekir.

“Sosyal izolasyon, eğitim eşitsizlikleri ve hava kirliliği bireylerin kontrolü dışındadır ve halk sağlığı müdahaleleri ile hükûmet ve endüstri arasında ortak eylem gerektirmektedir.”

Araştırmanın finansmanına yardımcı olan Alzheimer’s Research UK‘in araştırma direktörü Dr. Susan Kohlhaas, yaş ve genetiğin demans için en büyük risk faktörleri olmaya devam ettiği konusunda uyarıda bulundu.

Ancak başka sağlık ve yaşam tarzı faktörlerinin de rol oynadığı bulgusunun “iyi bir haber” olduğunu, zira bunun insanlar ve hükûmetler için gelecekte demansın toplum ve sevdikleri üzerindeki yıkıcı etkisini azaltacak önleyici tedbirleri uygulamaya koymaları için “büyük bir fırsat” sunduğunu söyledi.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

21:48:13

Müzikal Anılar Yaşla Birlikte Solmaz

Seksen yaşındakiler de en az gençler kadar tanıdık melodileri ayırt edebiliyor. Bir müzik temasını hatırlama ve tanıma yeteneği, diğer birçok hafıza türünün aksine yaştan etkilenmiyor gibi görünüyor…

Şu anda Birleşik Krallık’taki Lincoln Üniversitesi‘nde feminist bir müzik bilimci olan Sarah Sauvé, “Ağır Alzheimer hastalarının konuşamadıkları, insanları tanıyamadıkları ama çocukluk şarkılarını söyleyebildikleri ya da piyano çalabildiklerine dair anekdotları her zaman duyarsınız” diyor.

Geçmişte yapılan araştırmalar, gerçek zamanlı işlem gerektiren hatırlama görevleri gibi hafızanın birçok yönünün yaşlanmadan etkilendiğini, ancak iyi bilinen bilgilere ve otomatik süreçlere dayanan tanıma görevlerinin etkilenmediğini göstermiştir. Yaşın müziği hatırlama becerisi üzerindeki etkisi de araştırılmıştır, ancak Sauvé bu etkiyi konser gibi gerçek bir dünya ortamında keşfetmekle ilgilenmiştir.

Bugün yayımlanan çalışmasında, yaşları 18 ile 86 arasında değişen yaklaşık 90 sağlıklı yetişkinden oluşan bir grubun canlı bir konserde tanıdık ve yabancı müzik temalarını ne kadar iyi tanıyabildiğini test etti. Katılımcılar Kanada’nın St John’s kentinde Newfoundland Senfoni Orkestrası‘nın bir performansında toplandı. Diğer 31 kişi ise konserin bir kaydını laboratuvarda izledi.

Çalışma konserde çalınan üç müzik parçasına odaklandı: Araştırmacıların çoğu katılımcının aşina olduğunu varsaydığı Mozart‘ın Eine kleine Nachtmusik‘i ve özel olarak sipariş edilen iki deneysel parça. Bunlardan biri tonaldi ve dinlemesi kolaydı; diğeri ise daha atonaldi ve Batı klasik müziğinin tipik melodik normlarına uymuyordu. Üç parçanın her birinden kısa bir melodik cümle, parçanın başında üç kez çalındı ve katılımcılar daha sonra parçadaki bu temayı tanıdıklarında kayıt tuttular.

Eine kleine Nachtmusik‘ten melodik cümle her yaştan ve müzikal geçmişten katılımcı tarafından eşit derecede iyi tanındı ve yaş arttıkça tanıma kaybı yaşanmadı. Tüm katılımcılar bilmedikleri tonal parçadaki temayı tanıma konusunda kendilerine daha az güvenirken, bilmedikleri atonal parçada daha da az güvenmişlerdir. Bu örüntü de yaşa göre değişmemiştir. Çalışmada ayrıca konserdeki katılımcılar ile laboratuvardakiler arasında yaşa bağlı bir fark bulunmadı.

Avustralya’daki Sydney Üniversitesi’nde bilişsel sinirbilimci olan Steffen Herff, müzikal hafızanın yaşa bağlı bilişsel gerilemelere karşı dirençli görünmesinin nedeninin, müziğin insanlarda uyandırdığı duygularla ilgili olabileceğini ve bunun da hafızada daha fazla kodlanmasını sağladığını söylüyor. “Genel hafıza araştırmalarından biliyoruz ki, amigdala – ya da duygusal işlem – biraz önem damgası gibi çalışıyor” diyor.

“Müzik de belirli kuralları takip etme eğilimindedir, bu nedenle “arada ne olduğuna dair oldukça iyi bir tahminde bulunmak nispeten kolaydır” diyor Herff.

Çalışma, bazı katılımcıların bilişsel sağlığı hakkında sınırlı veri topladı ve bu nedenle bilişsel bozuklukların veya nörodejeneratif hastalıkların hafıza hatırlamayı nasıl etkilediğine dair ayrıntılı bilgi sağlamadı. Ancak Herff, demans gibi nörodejeneratif rahatsızlıkları olan bireylerde müziğin bir tür ‘bilişsel iskele‘ olarak, yani diğer bilgiler için bir hafıza yardımcısı olarak kullanılmasına büyük ilgi olduğunu söylüyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

17:03:50

Zona Aşılarının Bunamaya Karşı Koruduğuna Dair Kanıtlar Artıyor

Zona aşısı olmak daha önce demans riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmişti ve şimdi yapılan bir araştırma, yeni aşının eski aşıya göre daha etkili bir şekilde bu hastalığı önlediğini gösteriyor…

En yeni zona aşısı, demans başlangıcını eski bir versiyona göre daha etkili bir şekilde geciktirebilir veya hatta önleyebilir.

Zona aşısı olmak daha önce de demanstan korunma ile ilişkilendirilmişti. Şimdi, 2017’den beri mevcut olan Shingrix adlı aşının, önümüzdeki altı yıl içinde bu hastalığa yakalanma riskini Zostavax adlı eski bir aşıya göre yüzde 17 daha fazla azalttığı görülüyor.

Zona, suçiçeğine neden olan ve vücutta kalan varisella-zoster virüsünün, bağışıklık sisteminin zayıfladığı bir zamanda, örneğin stresli olunduğunda ya da kemoterapi görüldüğünde yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkar. Bu da bazen enfekte olabilen veya yara izi bırakabilen ağrılı bir döküntüyle sonuçlanır.

Zona hastalığı riski yaşla birlikte arttığından, doktorlar genellikle ABD’de 50, Birleşik Krallık’ta 65 yaşında olan yaşlı kişilerin virüse karşı aşılanmasını ve yaklaşık altı ay sonra bir takviye yapılmasını önermektedir.

Yedi yıl öncesine kadar en yaygın aşı olan Zostavax, canlı bir virüse dayanıyordu. Farklı aşı türleri ile demans arasındaki bağlantılar tartışma konusu olsa da, çalışmalar bunun demans riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.

Son zamanlarda, birçok ülke Zostavax’ı daha etkili olan Shingrix lehine aşamalı olarak kaldırmaktadır. Bu, patojenden küçük bir DNA parçasının alındığı ve daha sonra proteinlerini üreten bakteri veya maya hücrelerine yerleştirildiği rekombinant bir aşıdır. Bunlar daha sonra vücutta bir bağışıklık tepkisini tetikler.

Bu aşının demans risklerini nasıl etkileyebileceğini öğrenmek isteyen Oxford Üniversitesi‘nden Maxime Taquet ve meslektaşları, ABD’de Kasım 2017’de rekombinant aşının piyasaya sürülmesinden sonra aşılanan 103.837 kişinin ve bundan önce aşılanan 103.837 kişinin tıbbi kayıtlarını topladı.

Daha sonra her iki grupta da ortalama yaşı 71 olan ve her iki zaman diliminde de zona aşısı olan 100.532 kişiyi seçmişler ve her iki aşıyı da olanları hariç tutmuşlardır.

Ekip, ilk zona aşısının ardından tıbbi kayıtlara baktığında, Kasım 2017’den sonra aşılananların önümüzdeki altı yıl içinde demans geliştirme olasılığının daha önce aşılananlara göre yüzde 17 daha az olduğunu tespit etti. Azalan risk altı yılın ötesine de uzanmış olabilir, ancak katılımcı sayısındaki düşüş nedeniyle araştırmacılar bu konuda bir çalışma yapmamıştır.

Her iki cinsiyette de benzer oranda zona görülmesine rağmen, yeni aşıdan özellikle kadınların yararlandığı görülmektedir.

Taquet, herpes zoster enfeksiyonlarının bunamaya katkıda bulunması ve dolayısıyla virüse karşı daha etkili koruma sağlayan aşının bunamayı da daha iyi önlemiş olması mümkün olmakla birlikte, risk azalmasının nedenlerinin belirsiz olduğunu söylüyor.

Kaliforniya’daki Stanford Üniversitesi‘nden Pascal Geldsetzer, insanların fiziksel aktiviteleri ve diyetleri gibi diğer önemli bilgileri sağlamayan tıbbi kayıtlara dayanmasına rağmen çalışmanın kapsamlı ve iyi yürütüldüğünü söylüyor. Demans riskini azaltabilecek sağlıklı yaşam tarzına sahip kişiler de daha etkili aşının çıkmasını bekleyebilirdi, diyor.

Ancak İngiltere’deki Edinburgh Üniversitesi‘nden Richard Lathe, birden fazla aşı türünün bunama oranlarının azalmasıyla ilişkili olduğuna dikkat çekiyor. Örneğin, tüberküloza karşı koruyan ve mesane kanserini tedavi etmek için kullanılabilen Bacillus Calmette-Guérin (BCG) aşısı, bunama riskinde yüzde 45’lik bir azalmayla ilişkilendirilmiştir.

Lathe, bu nedenle sonuçların, zonadan korunmanın özellikle demans riskimizi azaltmasından ziyade, aşıların vücuda genel bir bağışıklık desteği vermesinden kaynaklanabileceğini söylüyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…