13:19:122

Güvenlik Gerekçesi: Elektrik Kesilirse Ne Olacak?

Çin, otomobillerde giderek yaygınlaşan tam dokunmatik ekran yaklaşımına karşı önemli bir düzenlemeye hazırlanıyor. Yeni düzenlemeye göre üreticiler, araç içindeki temel işlevleri yalnızca dokunmatik ekran üzerinden sunamayacak; belirli kritik fonksiyonlar için fiziksel düğme veya anahtar kullanımı zorunlu hale gelecek. Böylece özellikle Tesla’nın öncülük ettiği minimalist, neredeyse tamamen ekrana dayalı kokpit tasarımlarından kısmi bir geri dönüş yaşanması bekleniyor…

Car News China’nın aktardığına göre düzenlemenin taslak metni kamuoyu görüşüne açılmış durumda ve 1 Temmuz 2026 itibarıyla Çin’de satışa sunulacak yeni araçlarda yürürlüğe girmesi planlanıyor. Bu tarihten sonra Çin pazarına sunulan otomobillerde sinyal lambaları, cam açma-kapama mekanizmaları, ön cam silecekleri, vites seçimi ve cam buğu çözücü gibi temel sürüş fonksiyonlarının fiziksel kontrollerle yönetilmesi gerekecek. Ayrıca şerit takip asistanı ve uyarlanabilir hız sabitleyici gibi gelişmiş sürücü destek sistemlerinin (ADAS) devreye alınması ya da kapatılması da fiziksel bir kontrol üzerinden yapılmak zorunda olacak.

Elektrikli araçlar için ise ayrı bir zorunluluk öngörülüyor: Araçta mutlaka fiziksel bir güç kapatma anahtarı bulunacak. Bu madde, tamamen yazılım tabanlı bir kapatma komutuna güvenen tasarımların Çin’de kabul görmeyeceği anlamına geliyor. Çinli düzenleyicilerin belirlediği bu yaklaşım, küresel ölçekte şekillenmeye başlayan yeni güvenlik protokolleriyle de paralellik gösteriyor.

2026’dan itibaren Avrupa Yeni Araç Değerlendirme Programı (Euro NCAP) ve onunla uyumlu çalışan Avustralya Yeni Araç Değerlendirme Programı (ANCAP), beş yıldızlı güvenlik derecesi için araçlarda belirli fiziksel kontrollerin bulunmasını şart koşacak. Fiziksel düğme zorunluluğu, bu kurumların uygulamaya koyacağı yeni güvenlik kriterlerinin bir parçası olacak. Ayrıntılar henüz tam olarak açıklanmasa da, dijital arayüzlerin güvenlik açısından sınırlandırılması yönünde net bir eğilim bulunuyor.

Son yıllarda birçok otomobil üreticisi, kokpit tasarımını sadeleştirmek ve üretim maliyetlerini düşürmek amacıyla fiziksel düğmeleri kaldırarak işlevleri merkezi dokunmatik ekranlara taşıdı. Bu yaklaşım hem daha “temiz” bir iç mekân tasarımı sundu hem de parça sayısını azaltarak üretim süreçlerini basitleştirdi. Ancak kullanıcı deneyimi açısından ciddi eleştiriler de beraberinde geldi. Özellikle sürüş sırasında önemli fonksiyonlara erişimin menüler arasında gezinmeyi gerektirmesi, güvenlik ve ergonomi tartışmalarını tetikledi.

2024 yılında Hyundai Design North America tarafından yapılan bir araştırma, kullanıcıların büyük çoğunluğunun fiziksel düğmeleri tercih ettiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre sürücüler, acil bir durumda bir fonksiyonu hızlıca kontrol edemediklerinde stres ve öfke yaşadıklarını ifade etti. Bu bulgu, dokunmatik arayüzlerin teorik olarak modern ve estetik görünmesine rağmen, gerçek kullanım senaryolarında her zaman ideal olmadığını gösteriyor.

Tesla’nın 2023’te Avustralya’da satışa sunduğu güncellenmiş Model 3’te geleneksel sinyal kolunu kaldırıp bunu direksiyon üzerindeki dokunmatik düğmelerle değiştirmesi önemli bir örnek oldu. Ancak 2025 sonlarında yapılan bir güncellemeyle sinyal kolunun yeniden sunulması, kullanıcı geri bildirimlerinin tasarım kararları üzerinde etkili olduğunu gösterdi. Model 3 ve Model Y’de araç kapatma işleminin yalnızca dokunmatik ekran üzerinden yapılabilmesi ve fiziksel bir yedek anahtarın bulunmaması da Çin’de yürürlüğe girecek düzenleme kapsamında artık kabul edilmeyecek bir tasarım tercihi olarak değerlendiriliyor.

Benzer şekilde Volkswagen de ABD’de, direksiyon üzerindeki kapasitif (dokunmatik) düğmeler nedeniyle kullanıcı şikâyetleri ve hukuki süreçlerle karşı karşıya kaldı. Sürücülerin yanlışlıkla dokunarak bazı işlevleri aktive edebilmesi, bu sistemlerin güvenilirliğini sorgulattı. Alman üretici, bu geri bildirimler doğrultusunda gelecekteki modellerde fiziksel düğmelere geri dönme sözü verdi.

Çin’de önerilen düzenleme yalnızca fiziksel kontrol bulunmasını değil, bu kontrollerin “Göz teması gerektirmeden çalıştırılabilir” olmasını da şart koşuyor. Yani sürücünün gözünü yoldan ayırmadan, dokunsal geri bildirim sayesinde ilgili düğmeyi kolayca bulup kullanabilmesi gerekiyor. Bu yaklaşım, ergonomi ve insan-makine etkileşimi açısından önemli bir kriteri yasal zorunluluk haline getiriyor.

Söz konusu adım, Çin’de son dönemde güvenliği artırmak amacıyla yapılan düzenlemelerin bir parçası. Mekanik yedekleme sistemi bulunmayan gömme elektrikli kapı kollarının yasaklanması da bu çerçevede değerlendiriliyor. Elektrik kesintisi yaşanan bir kazada kapıların açılamaması, yolcuların tahliyesini ve kurtarma operasyonlarını zorlaştırabileceği için mekanik bir yedek sistem zorunlu tutuluyor.

Özetle Çin, otomotiv sektöründe hızla dijitalleşen kokpit tasarımlarına karşı güvenlik ve kullanılabilirlik ekseninde bir denge kurmaya çalışıyor. Dokunmatik ekranların sunduğu tasarım özgürlüğü ve maliyet avantajı tamamen ortadan kalkmayacak; ancak kritik sürüş fonksiyonlarında fiziksel, dokunsal ve sezgisel kontroller yeniden merkezi bir rol üstlenecek. Bu yaklaşımın, küresel pazarda da benzer regülasyonların yaygınlaşmasına zemin hazırlaması bekleniyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

12:41:57

Çinli Araştırmacılar Musk’ın Starlink Uydularına Karşı Lazer ve Sabotaj Öneriyor

Çinli bilim insanları, bir tehdit olarak gördükleri Elon Musk’ın Starlink uydularını etkisiz hale getirmek için stratejiler geliştiriyor. Uzay vurabilen lazerlerle donatılmış gizli denizaltılar, tedarik zinciri sabotajı ve iyon iticilere sahip özel yapım saldırı uyduları…

Bunlar, Çinli bilim insanlarının Pekin’in güçlü bir tehdit olarak gördüğü şeye karşı geliştirdikleri stratejilerden sadece bazıları: Elon Musk’ın Starlink iletişim uydularından oluşan filosu.

Çinli hükûmet ve ordu bilim insanları, Starlink’in bir askeri çatışmada ve casuslukta düşmanlar tarafından kullanılma potansiyelinden endişe duyuyor. Associated Press’in yaptığı bir incelemeye göre, bu bilim insanları Musk’ın uydularını avlamak ve yok etmek için yöntemler üzerine kamuya açık dergilerde onlarca makale yayımladı.

Çinli araştırmacılar, uzak bölgelerde bile ucuz, hızlı ve yaygın bağlantı sağlayan, düşük yörüngeli uydulardan oluşan dev bir takımyıldız olan Starlink’in Çin hükûmeti ve stratejik çıkarları için yüksek risk taşıdığına inanıyor. Bu korkunun çoğu, şirketin ABD istihbaratı ve savunma kuruluşlarıyla yakın bağlarından ve giderek artan küresel etkisinden kaynaklanıyor.

Çin Ulusal Savunma Teknolojisi Üniversitesi'nden profesörler, 2023 tarihli bir makalede şöyle yazdı:
“Amerika Birleşik Devletleri, Starlink teknolojisini askeri uzay varlıklarıyla entegre ederek düşmanları üzerinde stratejik avantaj elde etmeye çalışırken, diğer ülkeler giderek Starlink’i nükleer, uzay ve siber alanlarda bir güvenlik tehdidi olarak algılamaktadır.”

Starlink’in belirli uzay tabanlı iletişimler üzerindeki baskınlığı Çinli araştırmacıların endişelenen tek taraf olmadığını gösteriyor. Bazı geleneksel ABD müttefikleri de temel iletişim altyapısının -ve potansiyel olarak veri hazinesinin- sadakati her zaman net olmayan yabancı bir iş insanının yönettiği bir şirkete teslim edilmesinin ne kadar mantıklı olduğunu sorguluyor.

Endişeler, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı topyekûn işgali sonrası daha da arttı. Bu savaş, Starlink uydularının sağladığı savaş alanı avantajlarını açıkça gösterdi ve Musk’ın hızla artan siyasi ilgileriyle daha da karmaşıklaştı.

Musk, eski Başkan Donald Trump’ın yeniden seçilme kampanyasına onlarca milyon dolar pompaladı ve geçici olarak önemli bir danışman ve devlet görevlisi konumuna geldi. Kendi siyasi partisini kurma fikriyle oynarken, Avrupa siyasetinde de giderek daha fazla söz sahibi oldu; etkisini kullanarak çoğu zaman yerleşik politikacılarla ters düşen aşırı sağcı ve asi figürleri destekledi.

Musk, Mayıs ayında Trump yönetiminden ayrıldı ve sadece birkaç gün içinde sosyal medyada yaşanan bir atışmayla Trump ile olan ilişkisi açıkça bozuldu. Musk’ın kurduğu ve Starlink’i işleten SpaceX, hâlâ ABD hükümetinin temel işlevleriyle ayrılmaz biçimde bağlantılı. NASA görevleri ve askeri uydular için fırlatma hizmetleri sağlamak, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda mahsur kalan astronotları kurtarmak ve Ulusal Keşif Ofisi için bir casus uydu ağı inşa etmek gibi milyarlarca dolarlık sözleşmeler kazandı.

Starlink uzayda baskın

2019’daki ilk fırlatmalarından bu yana Starlink, aktif uyduların yaklaşık üçte ikisini oluşturur hale geldi. Uydu fırlatmalarını takip eden bir bülten yazan Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’nden astronom Jonathan McDowell’a göre, SpaceX’in şu anda 8.000’den fazla aktif uydusu var ve sonunda on binlercesini daha fırlatmayı hedefliyor.

Pekin’in Starlink’i ABD askeri gücünün bir aracı olarak görme eğilimi, karşı önlemler geliştirme çabalarını artırdı. Bu tür önlemler devreye girerse, SpaceX’in küresel etkisi büyürken diğer müşteriler için de yan etki riski doğabilir. Çünkü Çin üzerinde geçen aynı uydular, dönerken Avrupa, Ukrayna, ABD ve başka bölgelerde de hizmet veriyor olabilir.

Starlink, 140’tan fazla ülkede faaliyet gösterdiğini belirtiyor. Son zamanlarda Vietnam, Nijer, Somali, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Pakistan’da da faaliyet alanını genişletti. Haziran’da, güçlü yerel telekom çıkarları ve ulusal güvenlik endişelerini aşarak Hindistan’da da faaliyet izni aldı.

Şirketin kapsama haritasında, Kuzey Kore, İran ve Çin dışında neredeyse hiç “ölü bölge” yok.

Starlink’e yetişmeye yaklaşan başka hiçbir ülke ya da şirket yok. Amazon’un milyarder CEO’su Jeff Bezos, rakibi Musk’a karşı Project Kuiper’ı başlattı; ilk internet uydularını Nisan ayında yörüngeye fırlattı. Şu anda Amazon’un yalnızca 78 uydusu yörüngede bulunuyor, 3.232 uydu planlanmış durumda. Londra merkezli Eutelstat OneWeb ise yalnızca yaklaşık 650 uyduya sahip; bu, başlangıçta planladığının çok küçük bir kısmı.

Avrupa Birliği kendi uydu dizisini –IRIS2 girişimi- geliştirmek için milyarlar harcıyor, ancak hâlâ çok geride. AB yetkilileri, Starlink tam faaliyete geçene kadar kendi üye ülkelerini bu şirketle sözleşme imzalamamaya ikna etmeye çalışıyor.

Avrupa Parlamentosu’ndan IRIS2 üzerinde yasa çalışmalarına öncülük eden Fransız üye Christophe Grudler şöyle diyor:
“Amerika Birleşik Devletleri ile müttefikiz, ancak stratejik özerkliğe sahip olmamız gerekiyor. Risk, kaderimizin kendi ellerimizde olmaması.”

Çin kendi Starlink’ini kurmak istiyor

Çin, hem ulusal güvenlik ihtiyaçlarını karşılamak hem de Starlink’e rakip olmak amacıyla kendi benzer sistemini kurma hedefini açıkça dile getirdi. 2021’de devletin sahibi olduğu China SatNet adlı şirketi kurdu ve askeri kabiliyeti olan bir mega-takımyıldız fırlatmakla görevlendirdi. Bu sistem “Guowang” olarak biliniyor. Aralık ayında şirket ilk operasyonel uydularını fırlattı ve şimdi yörüngede, McDowell’a göre, planlanan 13.000’in 60’ı bulunuyor.

Şanghay hükûmetinin desteklediği Qianfan adlı şirket, 15.000 uydu planından şimdiye kadar 90 tanesini fırlattı. Kasım ayında, Musk’ın X platformunu soruşturan ve SpaceX’in ülke içindeki banka hesaplarını donduran bir Brezilyalı yargıçla kamuoyu önünde sert şekilde kavga etmesinden sonra Brezilya hükûmeti Qianfan ile bir anlaşma yaptı. Qianfan ayrıca Kazakistan, Malezya, Umman, Pakistan ve Özbekistan’da da müşterileri hedefliyor ve Çin Uzay Monitörü’nün yayımladığı bir sunuma göre Afrika kıtasının tamamında genişleme hedefliyor.

Ukrayna savaşı endişeleri artırdı

Starlink’in baskınlığına ilişkin endişeler, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgaliyle birlikte büyük ölçüde arttı. Savaş, Starlink ve benzeri sistemlere ilişkin stratejik düşünceyi değiştiren bir dönüm noktası oldu. Ukrayna, savaş alanı iletişimini kolaylaştırmak ve savaş uçağı ile keşif dronlarını desteklemek için Starlink’i kullandı, bu da belirleyici bir avantaj sağladı. Aynı zamanda, bu uydulara erişim başlangıçta tek bir kişinin kontrolündeydi: Musk. Bu kişi kritik hizmetleri kesintiye uğratabiliyor, örneğin Rus işgali altındaki Kırım’daki bir Ukrayna karşı saldırısını desteklemek için kapsama alanını genişletmeyi reddetti.

Batı’nın Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar, Moskova’nın Batı teknolojilerine erişimini kısıtladı ve kritik altyapıya yabancı aktörler üzerinden erişmenin jeopolitik risklerini açığa çıkardı.

Bangalore, Hindistan merkezli bir kamu politikası araştırma merkezi olan Takshashila Enstitüsü’nün kurucu ortağı ve yöneticisi Nitin Pai şöyle diyor:
“Ukrayna bizim için bir uyarı atışıydı. Son 20 yıldır Çinli şirketlere önemli hükûmet sözleşmeleri vermenin riskli olduğunu biliyorduk çünkü bu şirketler Çin Komünist Partisi’nin bir uzantısı olarak çalışıyor. Teknolojiyi size karşı bir kaldıraç olarak kullanabilirler. Artık Amerikalılarla da farkı yok.”

Starlink’in yetenekleri ve zayıf yönleri değerlendiriliyor

Starlink’in her yerde bulunabilirliği ve potansiyel askeri kullanımları Pekin’i tedirgin etti ve ülkenin bilim insanlarını harekete geçirdi. Makale üstüne makale yayımlayan araştırmacılar, tehdit olarak gördükleri bu ağı detaylıca analiz etti ve Çin’in Musk’ın şirketinden ne öğrenip taklit edebileceğini ortaya koymaya çalıştı.

Starlink Çin’de faaliyet göstermese de uyduları Çin toprakları üzerinden geçebiliyor. Çin Ulusal Savunma Üniversitesi araştırmacıları, 2023 yılında Starlink’in Pekin, Tayvan ve kutup bölgeleri gibi kilit coğrafyaları nasıl kapsadığını simüle etti ve Starlink’in Pekin’i 24 saat boyunca kapsayabildiğini tespit etti.

Sonuç şöyleydi:
“Starlink takımyıldızının tüm dünya bölgelerine yönelik kapsama kapasitesi istikrarlı biçimde ve yüksek hızla artıyor.”

Devlet destekli Çin Endüstriyel Kontrol Sistemleri Siber Acil Müdahale Ekibi’nin yayımladığı başka bir makalede, araştırmacılar Starlink’in tedarik zincirindeki zayıflıkları haritalandırdı. 2023 tarihli bir makalede şunu yazdılar:
“Şirketin 140’tan fazla birinci seviye tedarikçisi ve aşağı akışta çok sayıda ikinci ve üçüncü seviye tedarikçisi var. Siber güvenlik denetimi sınırlı.”

Halk Kurtuluş Ordusu’ndan mühendisler ise başka bir 2023 tarihli makalede Starlink uydularını takip eden bir uydu filosu oluşturmayı önerdi. Bu uydular, sinyalleri toplayabilir ve pillerine zarar verecek aşındırıcı maddeler ya da güneş panellerine müdahale edecek iyon iticiler kullanabilir.

Bazı Çinli akademisyenler, Pekin’in Musk’ı dizginlemek için küresel düzenlemeleri ve diplomasiyi kullanmasını öneriyor. Ancak ülkenin mühendisleri aktif karşı önlemleri geliştirmeye devam ediyor: Ticari üretimde olan küçük optik teleskopları Starlink dizilerini izlemek için konuşlandırmak, sahte hedefler yaratmak için derin sahtekârlık (deepfake) üretmek, Musk’ın ekipmanlarını yakmak için güçlü lazerler kullanmak…

Bazı ABD'li analistler Pekin'in korkularının abartılmış olabileceğini söylese de bu tür değerlendirmelerin iç tartışmaları yatıştırmak için pek bir işe yaramadığı görülüyor. Bir Çin gazetesinin başlığı basitçe şöyleydi: “Starlink'e dikkat edin.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

09:34:37

Çin Uzayda Yapay Zekâlı Süper Bilgisayarlardan Oluşan Bir Takımyıldızı İnşa Ediyor

Çin, uzayda planlanan bir yapay zekâ (AI) süper bilgisayar takımyıldızı için ilk uydu kümesini fırlattı. Türünün ilk örneği olan bu dizi, bilim insanlarının yörüngede veri işleme yapmasını sağlayacak. 12 uydu, ADA Space şirketi ve Zhejiang Lab tarafından yönetilen ve bir gün uzaydaki verileri doğrudan işleyecek bir uydu ağı olan Üç Cisim Hesaplama Takımyıldızı’nı oluşturacak olan 2.800 uyduluk bir filonun başlangıcını oluşturuyor…

Çin’in Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi‘nden 14 Mayıs’ta Long March 2D roketiyle fırlatılan uydular, Çin’in yer tabanlı bilgisayarlara olan bağımlılığını azaltma planının bir parçası.

Çin hükûmetine göre, uydular saniyede 1.000 peta (1 kentilyon) işlem kapasitesine sahip verileri hesaplarken uzayın soğuk vakumunu doğal bir soğutma sistemi olarak kullanacak.

Çin kaynaklı haberlere göre, Zhejiang Laboratuarı Direktörü Wang Jian, 21 Mayıs Çarşamba günü Macau’da düzenlenen Beyond Expo teknoloji konferansında yaptığı konuşmada, “Yapay zekâyı sadece dizüstü bilgisayarınıza ya da cep telefonunuza değil, uzaya nasıl yerleştirebileceğimizi düşünmek için iyi bir zaman” dedi. “Uzay, önümüzdeki 10, 20 ya da 50 yıl içinde neler yapabileceğimizi düşünmemiz için yine bir sınır haline geldi.”

Uydular ister GPS sistemleri, ister iklim sensörleri, teleskoplar, hava tahmini ya da iletişim için kullanılsın, pek çok kuruluş yörüngedeki uzay araçları tarafından yapılan gözlemlere giderek daha fazla güveniyor. Ancak bu ham verilerin Dünya’da işlenmesi gerekiyor, yani iletim bant genişlikleri ve uydular yer istasyonlarının üzerinden geçerken gönderilebilecekleri dar pencerelerle sınırlı, bu da büyük bir kısmının kaybolduğu anlamına geliyor.

Bu kısıtlamanın üstesinden gelmek için şirketler, ham verilerin yere iletilmeden önce uydu üzerinde işlendiği “uç hesaplama” yapabilen uydular tasarlamaya başladılar. Bu yoğun enerji gerektiren hesaplamaların yörüngede yapılması, uyduların gücünü güneş panellerinden almasını ve atık ısısını uzaya yaymasını sağlayarak karbon ayak izini azaltıyor.

ADA Space tarafından yapılan açıklamaya göre, Çin’in fırlattığı her bir uydu, saniyede 744 tera işlem (TOPS) gerçekleştirebilen 8 milyar parametreli bir YZ modeli içeriyor ve işlem güçleri birleştirildiğinde bu sayı saniyede beş peta işleme kadar çıkıyor. Referans olarak, Microsoft‘un AI Copilot+ dizüstü bilgisayarları şu anda yaklaşık 40 TOPS hızında işlem yapabiliyor.

Bir dizi halinde yörüngede bulunan uydular birbirleriyle lazerler kullanarak iletişim kuracak ve bunlardan biri gama ışını patlamaları gibi kozmik olayları incelemek için bir X-ışını polarizasyon detektörü ile donatılacak.

Bilgi işlem takımyıldızı adını, ilk kez Isaac Newton tarafından formüle edilen ve yerçekimi etkisi altında birbirinin yörüngesinde dönen üç nesnenin kaotik hareketini tahmin etmeyi içeren bir soru olan üç cisim probleminden alıyor. Bu ikilem, Çinli yazar Liu Cixin tarafından yazılan aynı adlı ünlü bilim-kurgu üçlemesinin yanı sıra bir Netflix uyarlamasına da ilham kaynağı olmuştur.

Projede uluslararası işbirliğinin arttırılması için yaptığı çağrıda birden fazla kuruluşla çalışmanın karmaşıklığını vurgulayan Wang‘a göre, bu ilk ilham takımyıldızının sözde amaçlarına da taşınıyor. Wang, dizinin diğer uluslararası kuruluşların bilgisayarlarını inşa etmesine ve kullanmasına izin vereceğini iddia etti.

ABD ve Avrupa uzay bilgisayarları üzerinde testler gerçekleştirmiş olsa da, Çin’in dizisi çalıştırılabilir ölçekte konuşlandırılan ilk dizidir. Bu arada Google‘ın eski CEO’su Eric Schmidt, Kaliforniya’daki Relativity Space adlı fırlatma şirketinin kontrol hisselerini satın almasının ardından, yörüngeye veri merkezleri fırlatmayı teklif etti.

Schmidt, ABD Temsilciler Meclisi Enerji ve Ticaret Komitesi‘nde 9 Nisan’da yapılan bir oturumda “İnsanlar 10 gigawattlık veri merkezleri planlıyor” dedi. “Bu size krizin ne kadar büyük olduğu hakkında bir fikir veriyor.”

“En olası olduğunu düşündüğüm tahminlerden biri, veri merkezlerinin 2027 yılına kadar 29 gigawatt ve 2030 yılına kadar 67 gigawatt daha fazla güce ihtiyaç duyacağıdır” diye ekledi. “Bunlar hayatımda hiç görmediğim ölçekte endüstriyel şeyler.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

08:53:55

Çin Tibet'te Dünyanın En Büyük Hidroelektrik Barajını İnşa Edecek

Çin, dünyanın en büyük hidroelektrik barajının inşasını onaylayarak Tibet platosunun doğu kenarında Hindistan ve Bangladeş'teki milyonlarca kişiyi etkileyebilecek iddialı bir projeyi başlattı. Yarlung Zangbo Nehri'nin alt kesimlerinde yer alacak olan baraj, Çin Enerji İnşaat Şirketi'nin 2020 yılı tahminlerine göre yılda 300 milyar kilovatsaat elektrik üretebilecek…

Bu rakam, şu anda dünyanın en büyüğü olan Çin'in merkezindeki Three Gorges Barajı'nın 88,2 milyar kWh'lik tasarlanan kapasitesinin üç katından fazla olacaktır.

Resmi Xinhua haber ajansının Çarşamba günü bildirdiğine göre proje, Çin'in karbon zirvesi ve karbon nötrlüğü hedeflerine ulaşmasında önemli bir rol oynayacak, mühendislik gibi ilgili endüstrileri canlandıracak ve Tibet'te istihdam yaratacak.

Yarlung Zangbo'nun bir bölümü 50 km gibi kısa bir mesafede 2,000 metre gibi dramatik bir yükseklikten düşerek büyük bir hidroelektrik potansiyelinin yanı sıra benzersiz mühendislik zorlukları da sunuyor.

Mühendislik maliyetleri de dahil olmak üzere barajın inşası için yapılan harcamanın, 34.83 milyar $'a mal olan Three Gorges barajını gölgede bırakması bekleniyor. Buna yerinden edilen 1.4 milyon insanın yeniden yerleştirilmesi de dahildir ve bu ilk tahmin olan rakamın dört katından fazladır.

Yetkililer Tibet'teki projenin kaç kişiyi yerinden edeceğini ve platodaki en zengin ve en çeşitli ekosistemlerden biri olan yerel ekosistemi nasıl etkileyeceğini belirtmedi.

Ancak Çinli yetkililere göre, Çin'in hidroelektrik enerji potansiyelinin üçte birinden fazlasına sahip olduğunu söyledikleri Tibet'teki hidroelektrik projelerinin çevre veya aşağı havzadaki su kaynakları üzerinde büyük bir etkisi olmayacak

Hindistan ve Bangladeş yine de barajla ilgili endişelerini dile getirmiş, projenin sadece yerel ekolojiyi değil, aynı zamanda nehrin akışını ve akış yönünü de değiştirebileceğini belirtmişlerdir.

Yarlung Zangbo, Tibet'ten ayrılıp güneye, Hindistan'ın Arunachal Pradesh ve Assam eyaletlerine ve son olarak da Bangladeş'e doğru akarken Brahmaputra nehrine dönüşüyor.

Çin, Tibet'in batısından doğusuna doğru akan Yarlung Zangbo'nun üst kesimlerinde hidroelektrik enerji üretimine başlamış durumda. Akıntı yönünde daha fazla proje planlıyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

04:29:45

Rakiplerini Uyuttular

Geçen ay Güney Kore’nin Gangwon kentinde düzenlenen 2024 Kış Gençlik Olimpiyatları‘nda Yang Jingru ve Li Jinzi buz pateni 1.500 metrelik kısa parkur yarışında sırasıyla altın ve gümüş madalyaları eve götürdü. Bunu “tavşan taktiği” adı verilen dahiyane bir strateji kullanarak başardılar. Aşağıdaki videoyu izleyin…

Yarış başladıktan hemen sonra Yang herkesi geride bıraktı ve sonra grubun arkasında kalarak oraya yerleşti. Yarış devam etti ama sonunda diğerleri kaç tur kaldığını unuttu. Yang grupta sonuncu olmasına rağmen yarışı birinci bitirdi ve diğerleri yarışın bittiğini düşünürken Li ikinci oldu. Ve evet, bu tamamen yasaldı.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

17:04:27

Kurallar Uyarınca Çin'in 24 Saat İçinde DSÖ'ye Yanıt Vermesi Gerekiyor

Çin'de teşhis edilemeyen zatürre salgını çocuk hastaneleri üzerinde baskı yaratıyor ve soru işaretleri doğuruyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Çin'den, Perşembe günü Çin ofisinin “rutin” bir kontrol olarak adlandırdığı, çocuklarda solunum yolu hastalıklarındaki artış ve bildirilen zatürre kümeleri hakkında ayrıntı istedi…

Uluslararası Bulaşıcı Hastalıklar Derneği'nin online raporlama sistemi olan ProMED Mail'de yer alan bir gönderiye göre, Çin'deki belirsiz bir zatürre salgını çocukları sert bir şekilde vuruyor ve medyada yer alan haberlerde birçok yerde çocuk hastanelerinin dolup taştığı belirtiliyor. Şimdiye kadar enfeksiyonların ölümcül olduğuna dair bir belirti yok. Ancak Çin'deki zatürre vakalarındaki artışa ilişkin raporlar, 2019'un sonlarında Wuhan'da COVID-19'un ortaya çıkışını müjdeleyen gizemli bir zatürre salgınının ilk raporlarına ürkütücü bir şekilde benziyor.

Çocuklarda görülen başlıca semptomlar yüksek ateş ve bazı çocuklarda pulmoner nodüller görülmesidir.

Basında yer alan haberlerde, Pekin ve yaklaşık 500 mil uzaklıktaki Liaoning de dahil olmak üzere birçok yerde çocuk hastanelerinin dolup taştığından bahsediliyor. Raporlar ayrıca zatürre salgınlarının okulların kapanmasına ve öğretmenlerde bazı hastalıklara yol açtığını söylüyor.

Bazı gözlemciler salgına, genellikle “yürüyen zatürre” olarak bilinen Mycoplasma pneumoniae'nin neden olabileceğini düşünüyor. Bulaşıcı hastalıklarla ilgili bir mesaj panosu olan FluTrackers, yaz başından bu yana çocuk hastaneleri ve kliniklerindeki yoğunluğu ve Mycoplasma pnömonisi raporlarını takip ediyor.

Daha fazla bilgiye ihtiyaç var
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) Mycoplasma pneumoniae enfeksiyonuna ilişkin arka plan bilgilerinde, bakterinin tipik olarak hafif solunum yolu enfeksiyonlarına neden olduğu ve bazen hastaneye yatmayı gerektirebilecek ciddi hastalıklara yol açabildiği belirtilmektedir. Çocuklarda enfeksiyon göğüs nezlesine benzemektedir. Hastalık, okullar ve üniversite yurtları da dahil olmak üzere kalabalık ortamlarda yayılabilir.

Bugün Twitter'da (X), DSÖ'nün Sağlık Acil Durumları Programı'nda çalışan bulaşıcı hastalıklar doktoru Krutika Kuppalli, Çin'in de diğer ülkeler gibi sokağa çıkma yasaklarının kaldırılmasının ardından ilk kış aylarında solunum yolu enfeksiyonlarında bir artış görmesinin mümkün olduğunu söyledi.

Mesele şu ki bilgiye ihtiyacımız var
Çin'in daha önce Mycoplasma pnömonisinde bir artış bildirdiğini, ancak mevcut salgınların herhangi bir etkisinin olabileceğini de sözlerine ekledi. Ayrıca solunum sinsityal virüsü, COVID-19 ve gribin de katkıda bulunan faktörler olabileceğini söyledi. “Mesele şu ki bilgiye ihtiyacımız var.”

Çarşamba günü DSÖ, Ortaya Çıkan Hastalıkları İzleme Programı (ProMED) dahil olmak üzere grupların Çin'in kuzeyindeki çocuklarda teşhis edilmemiş pnömoni kümeleri bildirdiğini söyledi. DSÖ, bunların Çinli yetkililer tarafından daha önce bildirilen solunum yolu enfeksiyonlarındaki genel bir artışla mı yoksa ayrı olaylarla mı ilişkili olduğunun net olmadığını söyledi.

DSÖ, Uluslararası Sağlık Tüzüğü mekanizması aracılığıyla çocuklar arasında bildirilen salgınlarla ilgili ek epidemiyolojik ve klinik bilgilerin yanı sıra laboratuvar sonuçlarını da talep ettiğini söyledi.

Kurallar uyarınca Çin'in 24 saat içinde DSÖ'ye yanıt vermesi gerekiyor.

DSÖ, ek bilgi ararken, Çin'deki insanlara solunum yolu hastalığı riskini azaltmak için önlemler almalarını tavsiye ettiğini söyledi.

Önlemler arasında aşılanma, hasta insanlardan uzak durma, hasta olduğunda evde kalma, gerektiğinde test ve tıbbi bakım alma, uygun şekilde maske takma, iyi havalandırma sağlama ve düzenli el yıkama yer alıyor.

Mevsimsel Dalgalanma Olabilir

Solunum yolu hastalıklarındaki artış, Çin'in Aralık ayında sıkı COVID-19 kısıtlamalarını kaldırmasından bu yana ilk tam kış sezonuna hazırlandığı bir döneme denk geliyor. Diğer birçok ülkede de pandemi önlemlerinin hafifletilmesinin ardından solunum yolu hastalıklarında benzer artışlar görüldü.

Hong Kong Üniversitesi'nde epidemiyolog olan Ben Cowling, “Bu sadece nispeten büyük bir mevsimsel dalgalanma, belki kısmen şans eseri ve kısmen de son üç yıldaki daha az kış dalgalanmalarından kaynaklanan bir miktar 'bağışıklık borcu' olduğu için” diyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

22:20:19

“Çin'i Kendi Kendine Yeterli Hale Getirebilir.”

Çin, inanılmaz süper iletkenlik vaat eden ve daha önce hiç görülmemiş bir cevher olan geniş bir “niobobaotit” hazinesi keşfettiğini iddia ediyor…

South China Morning Post'a göre, nadir toprak yatağı niyobyum, baryum, titanyum, demir ve klorürden oluşuyor. Yumuşak ve sünek bir geçiş metali olan niyobyum, çeliğin kritik bir bileşeni olmasının yanı sıra düşük sıcaklıklarda elektrik akımlarını iletebilen övgüye değer bir süper iletkendir. Bu düşük sıcaklıktaki elektrik etkinliği nedeniyle, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları, geleneksel lityum-iyon pillerden daha güvenli ve daha hızlı şarj olabilen niyobyum bağlayıcılı piller üzerinde deneyler yapmaktadır.

Başka bir deyişle? SCMP'ye göre Çin'in şu anda niyobyumun yüzde 95'ini ithal ettiği düşünülürse, bu keşif hem ülke hem de yoğun rekabetin yaşandığı küresel pil pazarı için çok önemli olabilir.

Singapur Ulusal Üniversitesi'nde elektrik ve bilgisayar mühendisliği profesörü olan Antonio Carlos Neto SCMP'ye yaptığı açıklamada, “Çin'in çelik endüstrisinde kullandığı niyobyumun çoğu ithal edildiği için bu keşif Çin için çok önemli” dedi.

“Bu niyobyumun hacmine ve kalitesine bağlı olarak,” diye ekledi, “Çin'i kendi kendine yeterli hale getirebilir.”

Lityum-iyon piller alev almaya meyillidir ve şarj edilmeleri saatler sürebilir. Öte yandan niyobyum-lityum pillerle deneyler yapan bazı araştırmacılar, nadir bulunan toprak metalinin pillerin yangın riski olmadan on dakika ya da daha kısa sürede şarj edilmesini sağlayabileceğini ve bu keşfin özellikle elektrikli araçların geleceği için ezber bozan etkileri olabileceğini iddia ediyor.

SCMP'ye göre, yatak İç Moğolistan'daki Obo maden bölgesinde keşfedildi ve ülkenin devlet tarafından işletilen nükleer gözetim kolu olan Çin Ulusal Nükleer Şirketi, cevherin Uluslararası Mineraloji Birliği'nin sınıflandırma komitesinden resmi bir onay numarası aldığını iddia etti.

Halihazırda, 2022 ABD Jeolojik Araştırmasına göre, Brezilya dünyanın en büyük niyobyum ihracatçısıdır ve raporun hazırlandığı tarihte küresel niyobyum pazarının yüzde 70'inden biraz fazlasını kontrol etmektedir. Bu arada Kanada'nın küresel niyobyumun yaklaşık yüzde 30'unu ihraç ettiği, ABD'nin ise ilk ve tek niyobyum madenini Nebraska'da açmayı planladığı kaydedildi. Araştırmaya göre Çin, Brezilya'nın en büyük niyobyum alıcısı konumunda.

Yeni keşfedilen niobobaotitin içindeki niyobyum gerçekten de yüksek kalitede ise, bu durum dünyanın en büyük niyobyum ithalatçısının aniden dünyanın en büyük bileşik rezervi haline gelebileceği anlamına gelebilir ve muhtemelen dünyada devam eden pil yarışında kritik bir noktada küresel pazarda dengeleri değiştirebilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:09:27

Microsoft araştırmacıları, Çin'in viral çevrimiçi propaganda yaratma umuduyla yapay zekâya yöneldiğini iddia ediyor…

Çin'in etki operasyonları, devlet görevlilerinin daha fazla etkileşim sağlayan yapay olarak oluşturulmuş görüntüler kullanmasıyla gelişiyor gibi görünüyor. Microsoft Tehdit İstihbarat Merkezi'nden araştırmacılar Perşembe günü yaptıkları açıklamada, Çin devletine bağlı bilgisayar korsanlığı gruplarının “ABD ve diğer demokrasilerdeki sosyal ağlarda viral olmak” üzere tasarlanmış içerik üretmek için yapay zekâyı kullanmakta daha usta hale geldiğini söyledi…

Araştırmacılar, “Çin'e bağlı aktörlerin, büyük ölçüde silah şiddeti gibi siyasi olarak bölücü konulara odaklanan ve ABD siyasi figürlerini ve sembollerini karalayan geniş bir kampanyada yapay zekâ tarafından üretilen görsel medyadan yararlandığını gözlemledik” dedi. Araştırmacılar Perşembe sabahı yayımlanan bir rapor ve blog yazısında, kampanyalar sırasında üretilen görsellerin daha önce Çin operasyonlarında kullanılan “garip görsellerden” daha “dikkat çekici” olduğunu belirttiler.

Araştırmacılar raporda, bu faaliyetin Çin enformasyon operasyonlarının dünya çapında hedef kitlelerin ilgisini çekme konusundaki artan başarısının bir parçası olduğunu ve “Çin'in devlete bağlı çok dilli sosyal medya influencer girişiminin” “en az 40 dilde hedef kitlelerin ilgisini başarıyla çektiğini ve izleyici kitlesini 103 milyonun üzerine çıkardığını” belirtti. Araştırmacılar, Çin devlet destekli propagandanın 230'dan fazla “devlet medyası çalışanı ve tüm büyük Batılı sosyal medya platformlarında bağımsız sosyal medya etkileyicileri gibi görünen bağlı kuruluşlardan oluşan bir ağ” tarafından yürütüldüğünü söyledi.

Bu faaliyetlerin bir kısmı, Çin hükûmetiyle bağlantılarını gizleyen ve yapay olarak oluşturulmuş içerik paylaşan hayali veya ele geçirilmiş kimlikler kullanan gerçek kişiler tarafından işletilen sosyal medya kişiliklerini içermektedir. Araştırmacılar, “Bu nispeten yüksek kaliteli görsel içerik, gerçek sosyal medya kullanıcılarının daha yüksek düzeyde katılımını sağlamıştır” dedi.

Araştırmacılar, “Çin son yıllarda siber yeteneklerini genişletmeye devam etti ve IO kampanyalarında çok daha fazla hırs gösterdi” dedi. “Her kıtada ÇKP'nin jeopolitik hedeflerinin hem muhaliflerine hem de destekçilerine karşı daha geniş bir siber casusluk bekleyebiliriz. Çin merkezli tehdit grupları etkileyici siber yetenekler geliştirmeye ve kullanmaya devam ederken, Çin'in siber ve etki operasyonlarını birleştirdiğini görmedik – hack-and-leak kampanyaları yürüten İran ve Rusya'nın aksine.”

Aynı zamanda, Mayıs ayında ortaya çıkan ve bilgisayar korsanlarının ABD ve Çinli yetkililer arasındaki stratejik diplomatik toplantılar öncesinde ABD kabine yetkililerinin e-postalarını ele geçirmek için çalıntı Microsoft kimlik doğrulama anahtarlarını kullandığı operasyon da dahil olmak üzere Çin ile ilgili siber casusluk operasyonları hızla devam ediyor. Microsoft Çarşamba günü ayrı bir blog yazısında, Storm-0558 olarak izlenen Çinli bilgisayar korsanı grubunun, anahtarlara erişmek için Nisan 2021'de bir Microsoft mühendisinin kurumsal hesabını ele geçirdiğini söyledi.

Microsoft ayrıca Mayıs ayında Çin bağlantılı bilgisayar korsanlığı operasyonlarının ABD ve Guam'daki kritik altyapı kuruluşlarını hedef aldığını ve bunun muhtemelen bir kriz durumunda ABD ile Asya arasındaki iletişimi kesintiye uğratma çabalarının bir parçası olduğunu açıkladı. Rapora göre, bu operasyon Volt Typhoon olarak izlenen bir grupla bağlantılıydı, ancak Çin bağlantılı en az iki farklı bilgisayar korsanlığı grubu daha ABD savunma sanayi üssünü geniş çapta hedef almaya devam ediyor.

Araştırmacılar Perşembe günkü raporda Çin'in “Güney Çin Denizi bölgesine özel bir odaklanma” sergilediğini ve bu faaliyetlerin “Çin'in dış ilişkileri ve stratejik askeri hedefleri için rekabet avantajı elde etme girişimlerine işaret ettiğini” söyledi.

Microsoft'un Raspberry Typhoon olarak takip ettiği bir grup, Tayvan başta olmak üzere Vietnam, Filipinler, Singapur, Malezya, Brunei ve Endonezya'ya odaklanarak bölgedeki Çin bağlantılı başlıca çabayı oluşturuyor. Grup “sürekli olarak devlet bakanlıklarını, askeri kuruluşları ve başta telekom olmak üzere kritik altyapılarla bağlantılı kurumsal kuruluşları hedef almaktadır” ve Ocak 2023'ten bu yana “özellikle ısrarcı” olmuştur.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:29:15

Çin neden 10000 metreden daha derin bir delik açıyor?..

Çin, önemli bir doğal gaz rezervini keşfetmek amacıyla Sichuan’da iddialı bir sondaj projesine başladı. PetroChina Southwest Oil and Gasfield Company, zorlu Sichuan havzasında Shendi Chuanke-1 kuyusunu açmaya başladı…

Tasarlanan derinliği 10.520 metre olan bu ultra derin kuyu, önemli teknik zorluklar içermekte ve petrol ve gaz mühendisliği endüstrisindeki en zor sondaj projelerinden biri haline gelmektedir. Bu çaba, ülkenin enerji kaynakları arayışında ve bölgedeki potansiyel keşiflerde çok önemli bir adımı temsil ediyor.

Sincan’daki önceki proje deneylere, sondaj teknolojilerinin test edilmesine ve Dünya’nın iç yapısının incelenmesine odaklanırken, Sichuan’daki mevcut girişimin daha spesifik bir amacı var: ultra derin doğal gaz rezervlerini keşfetmek ve potansiyel olarak çıkarmak.

Baharatlı mutfağı, çarpıcı dağ manzaraları ve pandalarıyla tanınan Sichuan, aynı zamanda Çin’in geniş kaya gazı rezervlerinden bazılarına da ev sahipliği yapıyor. Ancak zorlu arazi yapısı ve karmaşık yeraltı jeolojisi nedeniyle bu kaynakların çıkarılmasının zor olduğu kanıtlanmıştır.

Çin, Derin Dünya sondaj girişimi kapsamında ikinci ultra derin sondaj projesine başlıyor. İlk proje 30 Mayıs’ta başlamış ve Xinjiang eyaletinin petrol zengini Tarim Havzası bölgesinde Asya’nın en derin kuyusu keşfedilmişti. Şimdi odak noktası, önemli kaya gazı rezervleriyle bilinen Sichuan eyaletindeki Chuanke-1 kuyusuna kayıyor.

Derin Dünya sondaj projesi, Çin’in petrol ve gaz kaynaklarının gelecekteki bilimsel araştırma ve geliştirilmesinin temelini oluşturan kritik bir altyapı görevi görüyor. 2021 itibariyle Çin, dünyanın dördüncü büyük doğal gaz üreticisi haline geldi ve doğal gaz arzı petrol arzını aştı.

Jeopolitik çatışmalar, enerji kıtlığı ve küresel fiyat dalgalanmalarının ortasında, enerji güvenliği Çin için acil bir endişe haline gelmiştir. Ülke, 2025 yılına kadar enerji ihtiyacının daha fazlasını yurt içinden karşılamayı hedeflemekte, petrol ve gaz üretiminin artırılmasını ve diğer ülkelerle temiz enerji işbirliğini savunmaktadır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:35:12
Çin ÇKP'si Elon Musk'ı Wuhan laboratuvarının sızıntı raporunu paylaşmaması konusunda uyardı…

Çin devlet medyası Tesla CEO'su Elon Musk'ı, Musk'ın bir Wuhan laboratuvarı hakkında paylaştığı tweetlerin ardından Çin ile ilişkilerini tehlikeye atabileceği konusunda uyardı.

Çin'de devlet tarafından işletilen bir gazete, ABD Enerji Bakanlığı'nın küresel Covid salgınının Wuhan'daki bir laboratuvardan kaynaklandığına dair “düşük güven” değerlendirmesine ilişkin haberi paylaşmasının ardından Tesla CEO'su Elon Musk'a uyarıda bulundu.

Eunice Yoon Salı sabahı ÇKP kontrolündeki People's Daily'nin İngilizce yayın yapan yan kuruluşu Global Times'ın sosyal medya sayfalarından gelen uyarıyı aktardı. Global Times, Tesla ve Twitter CEO'sunun Covid salgınının bir Wuhan araştırma laboratuvarından kaynaklandığını iddia eden tweetlere yanıt vermesinin ardından Musk'ı “Çin porselenini  kırabileceği” konusunda uyardı.

Yoon, bu deyimin “seni besleyen eli ısırmak” deyimine benzediğini bildirdi. Tesla'nın Şanghay'da geniş bir fabrika kampüsü bulunuyor ve Çin elektrikli araç üreticisinin en büyük ikinci pazarı.

Enerji Bakanlığı, Covid salgınının Wuhan'daki bir laboratuvarda başladığına dair “düşük güven” sonucuna vardı, ancak konuya aşina kaynaklar bu sonucun çok önemli görülmediğini vurguluyor. FBI da 2021 yılında benzer bir sonuca “orta güven” düzeyinde ulaşmıştı.

Eunice Yoon'un haberine göre, iktidardaki Çin Komünist Partisi, özellikle de aylarca süren sıfır Covid kilitlenmelerinin ülke çapında protestolara yol açmasının ardından dış yatırımlara yöneldiği için konuya son derece hassas yaklaşıyor.

Musk konu hakkında henüz bir yorum yapmadı.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…