00:00:13

Grönland Buz Tabakasını Delip Geçen 90 Milyar Litre Su

2014 yılında Grönland buz tabakasının altında biriken eriyik su, onlarca metre kalınlığındaki katı buzu yukarı doğru patlatarak yüzeyi kırdı ve suyu açık havaya döktü. Bilim insanları bu fenomeni Grönland'da ilk kez belgelediler ve bu, buz tabakasının denize erimeye devam etmesiyle Grönland'ın nasıl değişeceğini anlamak için bize yeni bilgiler sağlıyor…

Ayrıca, buz tabakasının altında gizlenen eriyik suyun ne kadar güçlü ve yıkıcı olabileceğini de gösteriyor.

İngiltere'deki Lancaster Üniversitesi'nden buzul bilimci Jade Bowling, “Grönland Buz Tabakası'nın altında buzul altı göllerin varlığı nispeten yeni bir keşif ve araştırmamızın da gösterdiği gibi, bu göllerin nasıl geliştiği ve buz tabakası sistemini nasıl etkilediği konusunda hâlâ bilmediğimiz çok şey var” diyor.

“Önemli olan, çalışmamızın bu göllerin ne sıklıkla boşaldığını ve daha da önemlisi, bunun çevredeki buz tabakası için ne gibi sonuçlar doğurduğunu daha iyi anlamamız gerektiğini göstermesidir.”

Grönland buz tabakası, adanın çoğunu kaplayan ve maksimum kalınlığı 3 kilometreden fazla olan büyük bir buz kütlesidir. Bu donmuş alan, çok büyük miktarda suyu hapseder; tamamen erirse, küresel deniz seviyeleri tahmini olarak 7,4 metre yükselecektir.

Bilim insanları, buzun altını görmek için radar donanımlı uçakları kullanarak derinliğini görüntüleyebilmeye ancak son zamanlarda başardılar. Bu gözlemler, karmaşık ve dinamik bir ortam olduğunu ortaya koyuyor. Buz tabakasının altında sıvı göller yaygın olmakla kalmaz, eriyen suyla birlikte gelgitler yaşar ve bazen buzun yukarı doğru kıvrılmasına neden olan “su kabarcıkları” olarak bilinen bir fenomen ortaya çıkar.

Buzu çatlatacak kadar güçlü bir sel, yeni bir olgudur. Bowling ve meslektaşları, 2014 yılına ait uydu verilerini incelerken bu şiddetli olayın kanıtlarını keşfettiler. Temmuz sonu ile Ağustos başı arasında 10 günlük bir süre içinde, 2 kilometrekarelik bir alanın yüksekliğinin aniden 85 metre düştüğünü fark ettiler. Bu, orta büyüklükte bir gökdelenin yüksekliğine eşittir.

Bu çöküşten önce, su bu alanı yukarı doğru iterek kubbe şeklinde yükseltmiş ve yüksekliği yaklaşık 10 ila 15 metre artmıştı. Su aniden boşaldığında, yaklaşık 90 milyon metreküp su, çöküntü meydana geldi.

Havzadan yaklaşık 1 kilometre aşağıda, araştırmacılar daha fazla tuhaflık buldular. Orada, buzun büyük bir alanı ağır şekilde çatlamış ve 25 metre yüksekliğe kadar büyük buz kayaları yüzeye birikmişti. Daha aşağıda, 6 kilometrekarelik bir buz tabakası yüzeyi tamamen temizlenmişti.

Bowling, “Bunu ilk gördüğümüzde, çok beklenmedik bir durum olduğu için verilerimizde bir sorun olduğunu düşündük” diye açıklıyor. “Ancak, analizimizi derinleştirdikçe, gözlemlediğimiz şeyin buzun altından kaçan devasa bir su selinin ardından ortaya çıkan bir durum olduğu anlaşıldı.”

Araştırmacılar, havzanın aşağısındaki kırık bölgenin, suyun buzun altından fışkırarak yüzeye akarken geniş bir alanı temizlediği nokta olduğunu söylüyor.

Önceki gözlemler, eriyen suyun buzun altında hareket edebileceğini göstermiş olsa da, bunun yüzeye çıktığına dair kanıtları ilk kez görüyoruz. Grönland'ın yüksek hızda erimeye devam etmesi nedeniyle, bu önemli bir bilgidir.

Lancaster Üniversitesi'nden buzul bilimci Amber Leeson, “Bu çalışmada bulduğumuz sonuçlar bizi birçok yönden şaşırttı. Buz tabakalarının yüzeydeki aşırı eriyik su girişine nasıl tepki verebileceği konusunda bize yeni ve beklenmedik şeyler öğretti ve hem şu anda hem de gelecekte buz tabakasının karmaşık hidrolojik sistemini daha iyi anlamamız gerektiğini vurguladı” diyor.

“Buzul altı hidrolojisinin buz tabakasının dinamikleri üzerindeki kontrolü göz önüne alındığında, bu gizli ve yeterince anlaşılmamış hidrolojik süreçleri daha iyi anlamaya devam etmemiz çok önemlidir ve bu uydu gözlemleri bunun için kilit öneme sahiptir.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

07:32:44

Araştırma Sonuçları: Buzulların Erimesi Dünya Çapında Volkanik Patlamaları Tetikleyebilir

Buzulların erimesi Kuzey Amerika, Yeni Zelanda ve Rusya'da volkanik aktiviteyi artırabilir ve atmosfere sera gazları salabilir. Bilim insanları, buzulların erimesinin volkanik patlamaları daha patlayıcı ve sık hale getirebileceğini ve bu süreçte iklim değişikliğini daha da kötüleştirebileceğini uyarıyor…

Antarktika, Rusya, Yeni Zelanda ve Kuzey Amerika'da yüzlerce volkan buzulların altında bulunuyor. Ancak, son buzul çağında Şili'nin güneyindeki altı volkanın aktivitesini analiz eden yeni bir araştırmanın yazarlarına göre, gezegen ısınırken ve bu buz tabakaları eriyip geri çekilirken, bu volkanlar daha aktif hale gelebilir.

Araştırmacılar, bulgularını 8 Temmuz Çarşamba günü Prag'da düzenlenecek 2025 Goldschmidt Konferansı'nda sunacaklar.

“Buzullar, altlarında bulunan volkanların patlama hacmini bastırma eğilimindedir. Ancak iklim değişikliği nedeniyle buzullar geri çekildikçe, bulgularımız bu volkanların daha sık ve daha patlayıcı bir şekilde patlamaya devam edeceğini gösteriyor,” dedi araştırmanın baş yazarı Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde yüksek lisans öğrencisi olan Pablo Moreno Yaeger bir açıklamada.

Bilim insanları, eriyen buzun volkanları etkileyebileceğini ilk olarak 1970'lerde teorileştirdiler. Bunun altında yatan süreç basittir: Buzulların ağırlığı, Dünya'nın kabuğu ve mantosu üzerinde aşağı doğru bir kuvvet uygular, bu nedenle buzlar geri çekildiğinde, yeraltı gazları ve magma genişler ve patlayıcı patlamalara neden olan basınç artışlarına yol açar.

Bu sürecin, birbirinden uzaklaşan Kuzey Amerika ve Avrasya tektonik plakalarının üzerinde bulunan İzlanda'yı temelden yeniden şekillendirdiği zaten biliniyor. 2002 yılında bilim insanları, yaklaşık 10.000 yıl önce son buzul çağının sonunda İzlanda'nın buzullarının geri çekilmesiyle birlikte volkanik aktivitedeki değişiklikleri hesapladılar. Adanın volkanları, daha önce veya o zamandan beri 30 ila 50 kat daha fazla bir hızla patlayarak buna tepki gösterdi.

Ancak kıta volkanik sistemlerinin içinde gizlenen tehlike hala yeterince araştırılmamıştır. Bunu araştırmak için jeologlar, şu anda aktif olmayan Mocho-Choshuenco yanardağı da dahil olmak üzere Şili'nin güneyinde bulunan altı yanardağı ve bunların binlerce yıl önce Patagonya Buz Tabakasının erimesine nasıl tepki verdiklerini inceledi.

Araştırmacılar, bölgedeki patlayan volkanların saldığı argonun radyoaktif bozunmasını izotopik saat olarak kullanarak ve volkanların patlamasıyla püsküren magmatik kayaların içinde oluşmaya başlayan kristalleri inceleyerek, bölgenin volkanik aktivitesini ve bu aktivitenin eriyen buzla ilişkisini izleyebildiler.

Araştırmacılar, 26.000 ila 18.000 yıl önce, son buzul çağının zirvesinde, buz örtüsünün patlamaların hacmini azalttığını ve bölgenin yüzeyinin altında devasa bir magma rezervuarı biriktiğini keşfettiler. Buz tabakası eridiğinde, bu rezervuarın içindeki basınç arttı ve sonunda serbest kalarak Mocho-Choshuenco yanardağını oluşturdu.

Bu tehdit gezegen çapında bir boyuttadır: 2020 yılında yapılan bir araştırmaya göre, dünyadaki potansiyel olarak aktif 245 volkan buzun altında veya 5 kilometre mesafede bulunmaktadır.

Moreno Yaeger, “Patlayıcılığın artması için temel şart, magma odasının üzerinde başlangıçta çok kalın bir buzul örtüsünün olmasıdır ve tetikleyici nokta, bu buzulların geri çekilmeye başlaması ve basıncı serbest bırakmasıdır -bu şu anda Antarktika gibi yerlerde gerçekleşiyor” dedi.

Diğer endişe verici bölgelerin Kuzey Amerika, Yeni Zelanda ve Rusya olduğunu da ekleyen Moreno Yaeger, bu bölgelerin “daha yakından bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini” söyledi.

Kısa sürelerde, patlamalar genellikle güneş ışığını uzaya geri yansıtan sülfat aerosolleri salar. Bu, geçmişteki patlamaların ardından soğuma olaylarına yol açmış ve bunlardan bazıları büyük kıtlıklara neden olmuştur. Ancak araştırmacılar, uzun vadede bu volkanlardan çıkan sera gazlarının iklim değişikliğinin hızlanmasına da neden olacağını söyledi.

“Zamanla, çok sayıda patlamanın kümülatif etkisi, sera gazlarının birikmesi nedeniyle uzun vadeli küresel ısınmaya katkıda bulunabilir,” diyor Moreno Yaeger. “Bu, eriyen buzulların patlamaları tetiklediği ve patlamaların da daha fazla ısınma ve erimeye katkıda bulunabileceği bir pozitif geri besleme döngüsü yaratır.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…