Buzulları Dipten Eriten Tatlı Sudur…

15:24:33

Bilim İnsanları Antarktika Buzunun Altındaki Meşum Suları Ortaya Çıkarıyor…
Buz tabakasının altında süper basınçlı, 290 mil uzunluğunda bir nehir akıyor. Bu deniz seviyesinin yükselmesi için kötü haber olabilir…

Tüm acımasızlığına ve sizi öldürmeye yönelik genel eğilimine rağmen, Antarktika’nın buzlu yüzeyi oldukça sakindir: kilometrelerce kalınlıktaki beyazlığın geniş uzantıları, hakkında konuşulacak bir bitki veya hayvan yoktur. Ancak yüzeyin çok altında, buzun karayla buluştuğu yerde işler vahşileşir. Bilim insanlarının eskiden buzul altının sakin bir ortam olduğunu düşündükleri yerin aslında hidrolojik faaliyetlerle çalkalandığını ortaya koyan yeni araştırmalar, küresel deniz seviyesinin yükselmesi üzerinde önemli etkileri olduğunu gösteriyor.

Araştırmacılar, Antarktika’nın buzul tabanında, Almanya ve Fransa’nın toplamı büyüklüğünde bir alanın, eriyen suyu süper basınçlı, 290 mil uzunluğunda denize akan bir nehre beslediğini keşfetti. “Otuz yıl önce, buzun tamamının yatağa kadar donmuş olduğunu düşünüyorduk,” diyor Nature Geoscience‘da bu bulguyu açıklayan yeni bir makalenin yazarlarından Imperial College London buzulbilimcisi Martin Siegert. “Artık Antarktika buz tabakasının tamamını anlamak için daha önce hiç bulunmadığımız bir konumdayız.”

Antarktika’nın buzları iki ana bileşene ayrılır: karada yer alan buz tabakası ve kıyıdan uzanan, deniz suyu üzerinde yüzen buz sahanlığı. İkisinin birleştiği yer -buzun yataktan kalkıp okyanusa değmeye başladığı yer – topraklama hattı olarak bilinir.

Ancak tüm bu buzun altı gizlenmiştir. Aşağıda neler olup bittiğini öğrenmek için bazı bilim insanları kızaklar üzerinde yere nüfuz eden radar ünitelerini sürükleyerek buzullar boyunca yürüyorlar – pingler* binlerce fit buzun içinden geçiyor ve alttaki deniz suyundan sekiyor, böylece araştırmacılar eskiden gizli olan şeylerin ayrıntılı haritalarını oluşturabiliyorlar. Diğerleri patlamalar gerçekleştiriyor, ardından yüzeye geri gelen sismik dalgaları analiz ederek aşağıda kara mı yoksa su mu olduğunu tespit ediyor. Bazıları da torpido şeklindeki robotları sondaj deliklerinden indirerek yüzen buz sahanlığının alt tarafının daha önce görülmemiş görüntülerini elde ediyor. Gökyüzündeki uydular yüzey yüksekliğindeki çok küçük değişiklikleri ölçebiliyor, bu da aşağıdaki özellikleri gösteriyor; örneğin bir kabarma buzul altı gölüne işaret ediyor olabilir.

Buzulaltı nehri üzerine yapılan bu yeni araştırmada Antarktika üzerinde uçan uçaklardan alınan radar verileri kullanıldı. Bilim insanları bu verileri, suyun kilometrelerce buzun altında nasıl hareket etmesi beklendiği gibi, bölgenin benzersiz “bazal” hidrolojisinin karmaşık modellemesiyle eşleştirdi.

Bilim insanlarının keşfettiği gibi, su çok garip bir şekilde hareket ediyor. Antarktika’nın karası üzerinde kilometrelerce buz bulunabildiğinden ve bölge Kuzey Kutbu kadar hızlı ısınmadığından, buz düşündüğünüz gibi güneşin yüzeye çarpmasıyla erimiyor. Grönland gibi sürekli ısınan sıcaklıkların buzun yüzeyinde göller oluşturduğu ve bu suyun daha sonra moulin olarak bilinen yarıklardan aşağı sızdığı yerlerde işler bu şekilde yürüyor.

Ancak Antarktika’da bazal erime bunun yerine buzu ısıtan karadan geliyor. Volkanik olarak gürültülü olmasa da, Antarktika erimeyi başlatmak için yeterli jeotermal ısıya sahiptir. Daha fazla ısı, buzun ana kaya üzerinde sürtünmesiyle sağlanır. Bu da erimenin yukarıdan aşağıya doğru değil, aşağıdan yukarıya doğru gerçekleştiği anlamına geliyor.

Metrekare başına çok büyük bir erime miktarı değil. Ancak iki büyük Avrupa ülkesi büyüklüğündeki bir alanda bu miktar artıyor. Siegert, “Erimenin gerçekten küçük olduğu sonucuna vardık – yılda bir milimetre gibi” diyor. “Ancak su toplama havzası muazzam, bu yüzden çok fazla erimeye ihtiyacınız yok. Bunların hepsi birkaç yüz kilometre uzunluğundaki bu nehre akıyor ve Londra’daki Thames nehrinin akış hızının üç katı.”

Bu su aşırı basınç altında, çünkü hem yukarıdan aşağıya doğru baskı yapan çok fazla buz var hem de buz ile ana kaya arasında sıvının hareket etmesi için fazla yer yok. Siegert, “Ve yüksek basınç altında olduğu için, buzu yatağından kaldırarak sürtünmeyi azaltabilir” diyor. “Ve eğer bu taban sürtünmesini azaltırsanız, buz aksi takdirde yapacağından çok daha hızlı akabilir.” 

Waterloo Üniversitesi‘nden yeni makalenin başyazarı buzulbilimci Christine Dow, bu devasa gizli nehrin “okyanusa büyük miktarda tatlı su pompalayabileceğini” söylüyor. Bu da buzul tabakasının yüzen buz sahanlığı ile olan bağlantısı için kötü haber olabilir. “Buzun yüzmeye başladığı yer en hassas bölge” diye devam ediyor. “Dolayısıyla, bu topraklama hattının nerede durduğunu değiştirecek herhangi bir şey, gelecekte deniz seviyesinin ne kadar yükseleceği üzerinde önemli bir kontrole sahip olacaktır.”

Buz tabakasını geride tutan ve deniz seviyesinin metrelerce yükselmesini engelleyen şey, buzulun denize akışını yavaşlatmak için büyük, ağır bir mantar gibi hareket eden buz sahanlığıdır. Ancak Antarktika’da bu mantarlar, ısınan sular alt kısımlarını yiyip bitirdiği için parçalanıyor. Örneğin Antarktika’daki Thwaites Buzulu‘nun – diğer adıyla Kıyamet Günü Buzulu – buz sahanlığı, son araştırmalara göre üç ila beş yıl içinde parçalanabilir. Thwaites‘i tamamen kaybedersek, tek başına deniz seviyesine iki fit katkıda bulunacaktır.

Mesele sadece Thwaites‘le sınırlı değil. Araştırmacılar Antarktika’nın birçok topraklama hattının saç çizgisi gibi gerilediğini tespit ediyor. Ancak bu buzulların gelecekteki durumunu tahmin eden modeller, topraklama hatlarının durağan olduğunu varsayıyor. Bilim insanları bu modellerin, bu hatların ne kadar iyi tutunabileceğini etkileyebilecek bir başka önemli faktörü gözden kaçırdığını zaten biliyor: gelgit pompalaması olarak bilinen bir etki. Gelgitler buz sahanlığını aşağı yukarı hareket ettirerek sıcak deniz suyunun iç kesimlere akmasına ve buzun alt kısmını eritmesine yol açar. Bu yeni araştırma, basınçlı erime suyunun diğer yönden de geldiğini, iç kısımlardan topraklama hattına doğru aktığını gösteriyor.

Dow, “Sorun şu ki, eğer okyanusa çok fazla tatlı su pompalanıyorsa, bu su kaldırma kuvvetiyle buzun tabanına doğru hareket ediyor ve sıcak okyanus suyunu da beraberinde sürükleyerek buzu eritiyor” diyor. “Bu da topraklama hattının geri çekilmesine neden oluyor. Ve daha önce karaya oturmuş olan tüm buz şimdi yüzerek deniz seviyesinin yükselmesine katkıda bulunuyor ve tüm sistemin dengesini bozuyor.” Başka bir deyişle, su seviyelerini yükseltmek için buzun erimesi gerekmiyor, çünkü devasa kütlesi sıvıya da yer değiştiriyor.

Bir başka endişe de, Antarktika’nın buzu Greenland’ınki gibi davranmaya başlarsa – üstten erirse – ne olacağıdır. Bu senaryoda, yaz aylarında buzulda yarıklar açılacak ve suyun ana kayaya akmasına izin vererek buzul altı hidrolojisini güçlendirecektir. Dow, “Gelecekte bir noktada, muhtemelen önümüzdeki 100 yıl içinde yüzeyde erime olması muhtemel” diyor. “Eğer bu su buzun tabanına ulaşabilirse, Grönland’a çok daha fazla benzeyen ve mevsimsel olarak çok daha fazla yönlendirilen bir sisteme sahip olabiliriz. Bunun ne yapacağını henüz bilmiyoruz.”

Makalede yer almayan Penn State buzulbilimcisi Nathan Stevens, kendi araştırmasını yürüttüğü Antarktika’dan gönderdiği bir e-postada, “Bu makale, Antarktika buz tabakalarının altındaki tatlı su damarlarının ve arterlerinin nasıl görünebileceğini ve hareket edebileceğini anlamamıza önemli bir katkı sağlıyor” dedi. “Buzul altı hidrolojisi, buz tabakalarının nasıl davrandığı konusundaki en büyük oyunculardan biridir – şimdi, gelecekte ve geçmişte.”

Houston Üniversitesi‘nden fizikçi Pietro Milillo, bu durumda iyi bir haber varsa, o da bilim insanlarının Antarktika’nın buzunun altında şimdiye kadar gizli kalmış dinamikler hakkında daha fazla veri topluyor olmalarıdır diyor. Antarktika buzulları üzerinde çalışan ancak araştırmada yer almayan Milillo, “Bu makale, topraklama hattında gerçekte neler olup bittiğini anlama bulmacasına bir parça daha ekliyor” diyor.

Milillo, daha önce uydu verileri ile modeller arasında bir uyumsuzluk olduğunu söylüyor. Uyduların uzaydan ölçtüğü yükseklik değişimleri, modellerin deniz suyunun karaya oturma hattında neden olacağını öngördüğü erime miktarından daha fazla buz kaybına işaret ediyordu. Şimdi ise uyduların haklı olduğunun açık olduğunu söylüyor. “Aslında bunu hesaba katabiliriz,” diyor Milillo, “çünkü buzulları dipten eriten tatlı sudur.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…