07:01:04

Bilimin Çözdüğü Sismik Gizem

Eylül 2023’te Grönland’ın doğusunda yer alan Dickson Fiyordu’nda meydana gelen büyük bir dağ çöküşü, modern jeofizik tarihinde benzeri çok az görülen bir zincirleme olaya yol açtı. Yaklaşık 200 metre yüksekliğe ulaşan bir mega tsunami üreten bu dev heyelan, yalnızca yerel ölçekte yıkıcı bir su hareketi yaratmakla kalmadı; aynı zamanda Dünya’nın dokuz gün boyunca adeta bir çan gibi titreşmesine neden olan sürekli bir sismik sinyal üretti…

Olayın ilk günlerinde küresel sismik ağlarda kaydedilen düzenli ve tekrarlayan titreşimler, araştırmacılar tarafından başlangıçta gizemli bir jeofizik anomali olarak değerlendirildi. Ancak sonraki analizler, bu sinyalin kaynağının Kuzey Kutbu’nun izole bir fiyordunda yaşanan devasa bir kütle hareketi olduğunu ortaya koydu.

Heyelanın ölçeği dikkat çekiciydi. 25 milyon metreküpten fazla kaya ve buzul buzunun ani biçimde koparak fiyorda düşmesi, su kütlesini yerinden oynattı ve dar coğrafi yapının etkisiyle dev bir tsunami dalgası oluştu. Bu büyüklükteki bir su hareketi, açık okyanusta hızla dağılabilecek bir enerjiye sahip olsa da Dickson Fiyordu’nun dar ve uzun yapısı dalganın enerjisini hapseden bir rezonans ortamı yarattı. Ortaya çıkan fenomen, “seiche” olarak bilinen duran dalga hareketiydi: su kütlesi ileri geri sallanıyor, her salınımda belirli bir periyotla enerji yayıyordu. Bu olayda söz konusu periyot yaklaşık 90 saniyeydi ve bu düzenli titreşim küresel sismometreler tarafından günler boyunca kaydedildi.

Bu tür uzun süreli ve ritmik bir sismik sinyal daha önce bu ölçekte gözlemlenmemişti. Sismologlar başlangıçta bu verileri olağandışı bir jeodinamik olay ya da bilinmeyen bir tektonik süreç olarak yorumlamaya çalıştı. Ancak klasik deprem sinyallerinden farklı olarak, burada ani bir kırılma ve kısa süreli enerji boşalması yerine düzenli ve yavaşça zayıflayan bir titreşim söz konusuydu. Sorunun çözümü, uzaydan elde edilen verilerle mümkün oldu. 07:03:41’nın SWOT (Surface Water and Ocean Topography) uydusu, fiyordun su yüzeyindeki yükseklik değişimlerini yüksek çözünürlükte kaydetmişti. Bu veriler, suyun ileri geri salınım hareketini doğrudan göstererek sismik sinyalin kaynağını netleştirdi.

Araştırmacılar, seiche hareketinin dokuz gün boyunca sürmesinin, fiyordun geometrik yapısı ve su derinliğiyle bağlantılı olduğunu belirledi. Dar ve kapalı sistemler, belirli dalga boylarında rezonans üretmeye yatkındır. Bu olayda su kütlesi adeta dev bir salıncak gibi hareket etti ve enerji kaybı son derece yavaş gerçekleşti. Dalga genliği zamanla azalsa da, küresel sismik ağlar bu titreşimleri hassas biçimde kaydetmeye devam etti. Bu, Dünya ölçeğinde gözlemlenen en uzun süreli doğal salınım olaylarından biri olarak kayda geçti.

Olayın arkasındaki temel faktörlerden biri olarak iklim değişikliği gösteriliyor. Grönland’daki buzulların hızla erimesi, dağ yamaçlarının jeomekanik dengesini zayıflatıyor. Buz kütleleri yalnızca su rezervi değil, aynı zamanda kaya kütleleri için yapısal destek işlevi de görüyor. Bu destek ortadan kalktığında, eğimli araziler daha kırılgan hale geliyor ve büyük ölçekli heyelan riski artıyor. Dickson Fiyordu’ndaki çöküşün de bu tür bir stabilite kaybının sonucu olduğu düşünülüyor. Science dergisinde yayımlanan ve 68 bilim insanından oluşan uluslararası bir ekip tarafından yürütülen çalışma, Kuzey Kutbu’nda hızlanan ısınmanın jeolojik riskleri nasıl artırdığını vurguluyor.

Olayda can kaybı yaşanmamış olması büyük ölçüde bölgenin izole konumuna bağlıydı. Dickson Fiyordu, yerleşimden uzak bir coğrafyada bulunuyor. Ancak dikkat çekici bir ayrıntı, olaydan hemen önce ve hemen sonra kruvaziyer gemilerinin bölgeden geçmiş olmasıydı. Zamanlama birkaç saat farklı olsaydı, sonuçlar dramatik biçimde değişebilirdi. Bu durum, Arktik bölgelerde artan turizm ve deniz trafiği düşünüldüğünde risk yönetiminin önemini ortaya koyuyor.

Bu mega tsunami olayı, iklim değişikliğinin yalnızca sıcaklık artışı ya da buz kaybı gibi doğrudan etkilerle sınırlı olmadığını; aynı zamanda jeolojik ve sismik sistemler üzerinde de dolaylı fakat güçlü sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor. Daha önce stabil kabul edilen bölgelerde büyük ölçekli kütle hareketlerinin artması, kıyı yerleşimleri ve deniz ulaşımı açısından yeni risk senaryoları anlamına geliyor. Dickson Fiyordu’nda yaşanan bu olay, Kuzey Kutbu’nun değişen dinamiklerini anlamak için hem uyarıcı hem de öğretici bir örnek olarak bilim literatüründeki yerini aldı.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

18:18:08

Antarktika’nın Buz Altı Haritası

Bilim insanları, Antarktika’nın buz tabakasının altında gizlenen jeolojik yapının bugüne kadar oluşturulmuş en ayrıntılı haritasını yayımladı. Bu yeni çalışma, kıtanın kilometrelerce kalınlıktaki buz örtüsünün altında, sanılandan çok daha karmaşık ve dinamik bir manzaranın yer aldığını ortaya koyuyor. Dağ sıraları, derin kanyonlar, geniş vadiler, düzlük alanlar ve gömülü göllerden oluşan bu yapı, Antarktika’nın yalnızca donmuş bir kütle değil, aktif bir jeolojik geçmişe sahip bir kara parçası olduğunu gösteriyor…

Science dergisinde yayımlanan araştırma, farklı veri kaynaklarını bir araya getiren yenilikçi bir metodolojiye dayanıyor. Yüksek çözünürlüklü uydu gözlemleri, buz yüzeyindeki milimetrik hareketleri hassas biçimde ölçerken, bu veriler Buz Akışı Pertürbasyon Analizi (IFPA) yöntemiyle birleştirildi. IFPA, buz tabakasının nasıl aktığını analiz ederek, bu hareketlerin altında yatan kayaçların şekli ve eğimi hakkında dolaylı fakat son derece ayrıntılı bilgiler sunuyor. Böylece, doğrudan sondaj ya da radar taraması yapılamayan geniş alanlar ilk kez bu ölçekte çözümlenebildi.

Çalışmanın eş başkanlığını yürüten Edinburgh Üniversitesi’nden buzul bilimci Robert Bingham, bu haritanın iklim bilimi açısından taşıdığı öneme özellikle dikkat çekiyor. Bingham’a göre buz tabakasının altındaki topografya, buzun hangi bölgelerde hızlanacağını, nerelerde yavaşlayacağını ve okyanusa hangi güzergâhlardan akacağını belirleyen temel faktörlerden biri. Bu nedenle kaya yüzeyinin doğru biçimde haritalandırılması, deniz seviyesinin gelecekte ne kadar yükseleceğine dair yapılan hesaplamaların doğruluğunu doğrudan etkiliyor.

Yeni harita, daha önce tanımlanmamış 72 binden fazla tepeyi ortaya koyuyor. Bu tepelerin önemli bir kısmı 50 metreyi aşan yüksekliklere sahip. Ayrıca Maud Subglacial Havzası’nda yaklaşık 400 kilometre uzunluğunda, dik yamaçlarla çevrili dev bir vadi ve yüzlerce kilometre boyunca uzanan geniş, gömülü eski nehir kanalları da tespit edilmiş durumda. Bu kanallar, Antarktika’nın geçmişte bugünkünden çok daha sıcak dönemler yaşamış olabileceğine ve yüzeyde akan büyük nehir sistemlerine sahip olduğuna işaret ediyor.

Araştırma bulguları, buzul altı arazinin daha önce düşünüldüğünden çok daha engebeli ve çeşitlenmiş olduğunu gösteriyor. Alpin benzeri dar vadiler, pürüzlü platolar ve düzensiz yükseltiler, buz tabakasının tabanla temas ettiği noktalarda sürtünmeyi artırabiliyor. Bu sürtünme, bazı bölgelerde buzun denize doğru ilerlemesini yavaşlatırken, düz ve kaygan yüzeylerde tam tersine hızlı akışlara neden olabiliyor. Dolayısıyla buzun davranışı, yalnızca sıcaklık artışına değil, altındaki jeolojik yapıya da güçlü biçimde bağlı.

Bilim insanları bu ilerlemeyi, “grenli piksel film kamerasından, ayrıntıları net biçimde seçilebilen yüksek çözünürlüklü dijital görüntüye geçiş” olarak tanımlıyor. Önceki haritalar, büyük ölçekli eğilimleri gösterebilse de, küçük ama kritik ayrıntıları kaçırıyordu. Yeni çalışma ise bu ayrıntıları görünür kılarak Antarktika’nın gizli jeolojisine benzeri görülmemiş bir içgörü sunuyor.

Bu haritanın önemi yalnızca günümüz iklimiyle sınırlı değil. Araştırmacılar, buz tabakasının geçmişte nasıl şekillendiğini ve hangi evrelerden geçtiğini anlamak için bu verilerin temel bir referans oluşturacağını belirtiyor. Aynı zamanda gelecekte yapılacak jeofizik çalışmalar, sondaj planlamaları ve yeni uydu görevleri için de yol gösterici bir çerçeve sunuyor.

Uzmanlara göre bu tür ayrıntılı buzul altı haritaları, iklim modellerindeki belirsizlikleri azaltma potansiyeline sahip. Deniz seviyesinin yükselme hızına dair daha isabetli tahminler yapılabilmesi, kıyı bölgelerinde yaşayan yüz milyonlarca insan için kritik öneme sahip. Antarktika’nın buz altındaki bu “gizli dünyasının” daha iyi anlaşılması, küresel iklim sisteminin geleceğine dair en temel sorulardan bazılarına daha sağlam yanıtlar verilmesini mümkün kılabilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

07:36:31

“Bölge Aslında Daha da Genişledi”

Grönland adasının tamamı, son 20 yılda yılda yaklaşık iki santimetre kuzeybatıya kaydı. Bilim insanları, güçlü bir kuvvetin devasa kara kütlesinin yerini değiştirmesine neden olması üzerine uyarıda bulundu: 'Hareket görüyoruz…'

İklim kaynaklı bu endişe verici hareket, ülkenin boyutunu ve şeklini değiştiriyor. Küresel sıcaklıkların yükselmesi ve aşırı hava koşulları nedeniyle buz erimesi hızlandıkça bu hareket daha belirgin hale geliyor.

Neler oluyor?
Danimarka Teknik Üniversitesi bilim insanları buz erimesi nedeniyle Grönland'ın nasıl kaydığını hassas ölçümlerle belirlediler.

Ülkenin konumunu, ana kaya yüksekliğindeki değişiklikleri ve küçülme ve genişleme modellerini belirlemek için Grönland genelindeki 58 GNSS istasyonundan veri topladılar.

Araştırmacılar, bulgularını Journal of Geophysical Research: Solid Earth dergisinde yayımladılar.

“Son yıllarda eriyen buzlar Grönland'ı dışa doğru itti ve yükselmesine neden oldu, bu nedenle bu dönemde alan aslında daha da genişledi” diye açıkladı çalışmanın baş yazarı Danjal Longfors Berg.

“Aynı zamanda, Grönland'ın son Buzul Çağı ve onun sona ermesiyle ilgili buz kütlelerindeki tarih öncesi değişiklikler nedeniyle yükseldiği ve küçüldüğü ters yönde bir hareket de görüyoruz.”

Grönland'ın kayması neden önemli?
Bu bilimsel keşif, ısınan iklimin Kuzey Kutbu'nu nasıl hızla etkilediğini gösterdiği için yararlıdır. Grönland genel olarak küçülüyor, ancak araştırmacılar, buz erimesinin her yıl artmasıyla bu eğilimin gelecekte değişebileceğini belirtiyor.

Berg, “Kara kütlelerinin hareketlerini anlamak önemlidir” diyor. “Bunlar elbette jeoloji bilimi için ilginçtir. Ancak Grönland'daki sabit referans noktaları bile yavaş yavaş kaymakta olduğundan, bunlar ölçüm ve navigasyon için de çok önemlidir.”

Bu arada, diğer bilim insanları da Grönland'da geri dönüşü olmayan kara kayıplarını ve adanın çevresindeki buz tabakalarının erimesinin yan etkilerini ortaya çıkarmaktadır.

Tüm bu veriler, küresel sıcaklıkların yükselmesinin derin ve kötüleşen etkilerini daha da kanıtlamaktadır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

21:03:35

Sıcaklık ve Tarihi Miraslar Kırgız Su Yollarını Tehdit Ediyor

Geçtiğimiz ay Orta Asya'da eşi benzeri görülmemiş bir sıcak hava dalgası yaşandı ve sıcaklıklar 30°C'ye yaklaşarak endüstri öncesi seviyelerin 10°C üzerine çıktı. Araştırmalar, bu olayın iklim değişikliği nedeniyle daha da şiddetlendiğini doğruluyor ve aşırı hava koşulları dünya genelinde yaşamları sekteye uğratırken su güvensizliğinin artan aciliyetini vurguluyor…

İlk olarak 2024 yılında Ağa Han Vakfı (AKF) tarafından yayımlanan aşağıdaki makale, Kırgızistan'daki toplulukların karşı karşıya olduğu karmaşık su sorunlarını inceliyor.

“Daha önce 2050 yılına kadar Kırgızistan'daki buzulların alanının yarı yarıya azalacağı ve 2100 yılına kadar tamamen yok olabileceği tahmin ediliyorsa, şimdi bunun çok daha hızlı gerçekleşeceğine inanmak için nedenler var.” Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadyr Japarov, Eylül 2023'te BM Genel Kurulu Genel Görüşmesi'nde yaptığı konuşmada, “iklim değişikliğinin buzulların yoğun bir şekilde erimesine yol açtığını” söyledi.

650 milyar metreküpten fazla su tutan yaklaşık 6.500 farklı buzula ev sahipliği yapan Kırgızistan'ın buzulları, Orta Asya'daki nehirlerin kaynakları ve nemin önemli koruyucularıdır. Hızlanan geri çekilme oranları düşünmeye sevk ediyor: Bu, ülkenin ve bölgenin hayati su yolları için ne anlama geliyor? Ve bu durum, yaşamları ve geçimleri bu kaynaklara bağlı olanları nasıl etkileyebilir?

Dağlık bölgeler iklim değişikliğine karşı özellikle savunmasızdır ve topraklarının yaklaşık yüzde 94'ünü dağların oluşturduğu Kırgızistan, küresel ortalamadan daha hızlı bir ısınma hızı yaşamaktadır. Kırgız Cumhuriyeti 2023 AKF Ülke Raporu'na göre, mevcut seyrimizi sürdürmemiz halinde, küresel ortalama olan 3.7°C'ye kıyasla sıcaklığın yüzyılın sonuna kadar 5.3°C artması öngörülüyor.

Bunun etkileri şimdiden görülmeye ve yaşanmaya başlandı. Dağ Toplumları Araştırma Enstitüsü'nden (MSRI) Dr. Vitalii Zaginaev, 1950'den bu yana “Kırgızistan'daki buzulların ortalama yüzde 20 oranında küçüldüğünü” söylüyor. Dahası, yazlar daha uzun ve sıcak geçmekte, aşırı iklim olaylarının sıklığı ve yoğunluğu artmakta, mevsimsel döngüler daha az öngörülebilir hale gelmekte ve su akışı son yıllarda dört kat azalarak ülke genelinde önemli tarım ve enerji sorunlarına yol açmaktadır.

Ancak buzulların kaderi ile aşağı havzadaki su kaynaklarına erişim arasında kritik bir bağlantı olsa da, sosyal faktörler ve tatlı suyun mevsimsel mevcudiyeti ve talebiyle ilgili diğer değişkenler de söz konusudur. MSRI'da uzman olan Dr. Asel Murzakulova, odaklanmamız gereken şeyin “her şeyi iklim değişikliğinin etkilerine bağlayarak -aşırı basitleştirmek- değil, Orta Asya'daki her ülkedeki su stresinin nedenlerini anlamak” olduğunu savunuyor.

Ekonominin çeşitli sektörleri arasında artan rekabet, artan nüfusun neden olduğu talep artışı, verimsiz su kullanımı ve mevcut altyapının yetersiz bakımı, dikkate alınması gereken kesişen konulardan bazılarıdır. Ülkenin su sıkıntısına bir diğer önemli katkı da Sovyet dönemi sanayileşmesinin ve SSCB'nin çöküşünün bıraktığı karmaşık mirastır.

Kırgız Cumhuriyeti'ndeki Ağa Han Vakfı İklim Direnci ve Tarım Gıda Güvenliği Program Yöneticisi Sagyndyk Emilbek uulu, “SSCB'den bağımsızlığını kazandıktan sonra, 1995 yılında Kırgız Cumhuriyeti toprak özelleştirme reformunu başlattı” diyor. Sovyetler Birliği döneminde altyapı ve su sistemleri birleşik bir sistemin parçasıyken ve kolektif çiftliklerin her biri tarımsal üretimde belirli bir sektör altında çalışırken, 2019 ulusal istatistiklerine göre bugün ülkede her biri kendi bakım ve sorunlarından sorumlu 440.000'den fazla köylü (özel) çiftliği var.

Emilbek Uulu, öğretmen olarak çalışan ve arazisini “ek gelir için” işleyen bir komşusundan bahsediyor. Kırgızistan'daki çiftliklerin çoğu bu şekilde işletildiği için, büyük ve pahalı çiftlik içi su altyapısının bakımı, çiftçilik teknikleri konusunda eğitim almamış sıradan kırsal bölge sakinlerinin eline düşüyor. Bunun da ötesinde, kullanılan altyapı eski ve verimsizdir.

Emilbek uulu, “Sovyet tarım uygulamaları gelenekseldi; sadece bir sulama huniniz, bir karığınız olurdu ve büyük miktarda su kullanarak sulama yapardınız” diyor. “Bugün,” diye devam ediyor, “çiftçilerin çoğu bunu kullanıyor. Tarımsal açıdan sürdürülebilir değil -A noktasından B noktasına büyük su kaybı var, yeraltında emiliyor. Ayrıca su filtreleme sorunları, su kaybı ve aşırı sulama var.”

Emilbek uulu bu altyapı eksikliğini düşünerek şöyle diyor “O zamanlar yeterince su kaynağımız vardı ve suyun tükeneceğini asla düşünmezdik… Suyumuz tükenmedi ama tükenecek. Su kaynakları giderek azalıyor.”

Öngörülemeyen hava modelleri de artan su stresine katkıda bulunmaktadır. Atipik buzul erimelerinin mevsimsel döngüleri bozması, tarımsal döngüleri giderek artan bir şekilde ve yinelemeli olarak bozmaktadır. Hasadın başarısı için zamanlamanın kritik önem taşıdığı tarımda, su akışının doğru bir şekilde tahmin edilememesi çiftçileri -ve mahsulleri, gıda sistemlerini ve gelirleri -kargaşaya sürükledi.

“Nevruz'un neden bu kadar önemli olduğunu anlamam uzun zaman aldı. Eskiden kışı atlattıysanız bu bir kutlama sebebiydi,” diyor Kırgızistan'da bulunan Ağa Han Kalkınma Ağı Yönetim Programı İrtibat Görevlisi Altaf Hasham. “Nevruz'un size söylediği bir diğer şey de 'Ekim sezonu başlıyor'. Bu, Doğa Ana'nın zamanlamanın önemli olduğunu söyleme şeklidir -ve tohumları toprağa koyduğunuzda zamanlama son derece önemlidir… Tohumlar ekildikten sonra suya ihtiyaç duyarlar.”

Her yıl bahar ekinoksunda kutlanan Nevruz'un işaret ettiği üzere, geleneksel bir tarım toplumu olan Kırgızistan'da çiftçiler ve göçebeler tarafından su arzının tahmini yüzyıllardır yapılmaktadır. Bu, baharın başlangıcı olan şu anın ekin ekmeye başlama zamanı olduğunun göstergesidir. Yazın yaklaşmasıyla birlikte, buzulların çözülmesinden elde edilen mahsul sulama suyunun garanti olması gerekiyor.

Ancak son yıllarda çiftçiler kârlı bir tarım döngüsüne girmekte giderek daha fazla zorlanıyor: Hasham, “Birdenbire su seviyeleri eskisi gibi olmuyor ya da su farklı bir zamanda geliyor” diyor. Geç donlar, kuraklıklar ve buzulların erimesinin hızlanması gibi öngörülemeyen çevresel şokların yol açtığı tarımsal belirsizlik nedeniyle tarım gelirleri tehlikeye giren kırsal kesim sakinleri, daha emin işler için ülkenin kent merkezlerine akın ediyor ya da komşu Rusya, Kazakistan ve Türkiye'ye göç ediyor.

Ülkenin kent merkezlerindeki yerleşim yerlerinin genişlemesiyle birlikte su kullanımı önemli ölçüde artmış ve kaynaklar üzerindeki talep ve baskı, kentlerin şu anda sahip olduğu kapasitenin çok ötesine geçmiştir. Sonuç olarak, sosyal hizmetler bu talepleri karşılayamamakta ve topluluklar arasında ve içinde iklimle ilgili çatışmalar ortaya çıkmaktadır.

Su kaynaklarına yönelik bölgesel rekabet hem endüstriyel hem de bireysel düzeyde artarken, su yolları üzerindeki baskıyı hafifletmek ve azalan kaynakların daha fazla kullanılmasını sağlamak için fiziksel altyapıya yatırım yapılması hayati önem taşımaktadır. Suya yönelik sosyal ve siyasi tutumların ele alınması ve kaynaklarla ilgili gerilimleri azaltabilecek ve su yollarının verimli bir şekilde yönetilmesine ve kullanılmasına yardımcı olabilecek su kullanıcıları dernekleri ve tarım kooperatifleri gibi mevcut “yazılımların” desteklenmesi ve geliştirilmesi için gösterilen çabalar daha da önemlidir.

Dr. Murzakulova'ya göre, geleneksel ve tarihsel olarak gezegenimizi hafifçe çiğneyen ve küresel karbon emisyonlarına sadece yüzde 0.032 oranında katkıda bulunan bir halk için, “gelecek nesillere aktarılması gereken sosyal bir değer ve miras” olarak suya yönelik tutumlar beslenmelidir. Bu, Kırgız halkının ve Orta Asya'daki diğer halkların, tarihi mirasların, yükselen sıcaklıkların ve buzullarının hızla erimesinin kesiştiği noktada ortaya çıkabilecek her şey için donanımlı olmasını sağlayacak kilit bir husustur.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

17:40:48

İncelen Buzulun Neden Olduğu Büyük Tsunami Dokuz Gün Boyunca Sismik Olay Yarattı

Bilim insanları, dokuz gün süren şaşırtıcı ve tekdüze bir gezegen uğultusunun izini Grönland’daki bir buzula kadar sürdüler. Deprem bilimciler, Eylül 2023’te sismik aktiviteyi tespit etmek için kullanılan izleme istasyonlarında olağandışı bir sinyal tespit etti. Bunu Kuzey Kutbu’ndan Antarktika’ya kadar her yerdeki sensörlerde izlediler…

Şaşırmışlardı – sinyal daha önce kaydedilenlere hiç benzemiyordu. Depremlerin tipik frekans zengini gürültüsü yerine, bu sadece tek bir titreşim frekansı içeren monoton bir uğultuydu. Daha da şaşırtıcı olan, sinyalin dokuz gün boyunca devam etmesiydi.

Başlangıçta bir “USO” – tanımlanamayan sismik nesne – olarak sınıflandırılan sinyalin kaynağı sonunda Grönland’ın uzak Dickson Fiyordu’ndaki büyük bir toprak kaymasına kadar izlendi. Olimpik büyüklükte 10.000 yüzme havuzunu dolduracak kadar şaşırtıcı miktarda kaya ve buz fiyortun içine düşerek 200 metre yüksekliğinde bir mega tsunamiyi ve seiche olarak bilinen bir fenomeni tetikledi: buzlu fiyortta dokuz gün boyunca yaklaşık 10.000 kez ileri geri sallanmaya devam eden bir dalga.

Tsunamiyi bir bağlama oturtmak gerekirse, 200 metrelik bu dalga Londra’daki Big Ben kulesinin iki katı yüksekliğindeydi ve 2004 yılında Endonezya’da (Boxing Day tsunamisi) ya da 2011 yılında Japonya’da (Fukushima nükleer santralini vuran tsunami) meydana gelen büyük denizaltı depremlerinden sonra kaydedilenlerden kat kat daha yüksekti. Bu belki de 1980’den bu yana Dünya’nın herhangi bir yerindeki en yüksek dalgaydı.

Şimdi Science dergisinde yayımlanan keşif, 15 ülkedeki 40 kurumdan 66 bilim insanının işbirliğine dayanıyordu. Tıpkı bir uçak kazası soruşturmasında olduğu gibi, bu gizemin çözülmesi için sismik veri hazinesinden uydu görüntülerine, fiyort içi su seviyesi monitörlerinden tsunami dalgasının nasıl geliştiğine dair detaylı simülasyonlara kadar pek çok farklı kanıtın bir araya getirilmesi gerekti.

Tüm bunlar, çöküşten onlarca yıl öncesinden saniyeler öncesine kadar uzanan felaket niteliğinde, basamaklı bir olaylar zincirini ortaya koymuştur. Heyelan, dar ve sınırlı bir fiyort içine dalmadan önce dar bir olukta çok dik bir buzuldan aşağı doğru ilerlemiştir. Nihayetinde onlarca yıl süren küresel ısınma buzulu onlarca metre inceltmiş, bu da üzerinde yükselen dağın artık dayanamayacağı anlamına gelmiştir.

Keşfedilmemiş sular

Ancak bu bilimsel mucizenin tuhaflığının ötesinde, bu olay daha derin ve daha rahatsız edici bir gerçeğin altını çiziyor: iklim değişikliği gezegenimizi ve bilimsel yöntemlerimizi henüz anlamaya başladığımız şekillerde yeniden şekillendiriyor.

Bu, keşfedilmemiş sularda gezindiğimizin önemli ve keskin bir hatırlatıcısıdır. Sadece bir yıl önce, bir deniz fırtınasının dokuz gün boyunca devam edebileceği fikri saçma bulunarak reddedilirdi. Benzer şekilde, bir asır önce, ısınmanın Kuzey Kutbu’ndaki yamaçların dengesini bozarak neredeyse her yıl büyük toprak kaymalarına ve tsunamilere yol açabileceği fikri de uzak bir ihtimal olarak değerlendirilirdi. Ancak, bir zamanlar düşünülemeyen bu olaylar artık yeni gerçekliğimiz haline geliyor.

Bu yeni çağın derinliklerine doğru ilerledikçe, önceki anlayışımıza meydan okuyan daha fazla olaya tanık olmayı bekleyebiliriz, çünkü deneyimlerimiz şu anda karşılaştığımız aşırı koşulları kapsamıyor. Daha önce kimsenin var olabileceğini hayal bile edemediği dokuz günlük bir dalga tespit edildi.

Geleneksel olarak, iklim değişikliği ile ilgili tartışmalar, değişen hava modelleri ve yükselen deniz seviyeleri ile atmosfere ve okyanuslara yukarıdan ve dışarıdan bakmamıza odaklanmıştır. Ancak Dickson Fiyordu bizi aşağıya, ayaklarımızın altındaki yer kabuğuna bakmaya zorluyor.

İklim değişikliği belki de ilk kez küresel etkileri olan bir sismik olayı tetikledi. Grönland’daki heyelan Dünya’ya titreşimler göndererek gezegeni sarstı ve olaydan sonraki bir saat içinde tüm dünyayı dolaşan sismik dalgalar oluşturdu. Ayaklarımızın altındaki hiçbir toprak parçası bu titreşimlere karşı bağışık değildi ve metaforik olarak bu olayları anlamamızda çatlaklar açtı.

<iframe title=”YouTube video player” src=”https://www.youtube.com/embed/5et66s74OGs?si=A1T-_UnBartuErop” width=”819″ height=”461″ frameborder=”0″ allowfullscreen=”allowfullscreen”></iframe>

Bu tekrar olacak

Heyelan-tsunamiler daha önce de kaydedilmiş olsa da, Eylül 2023’teki olay, iklim değişikliğinin neden olduğu bu felaketlere karşı bağışıklığı olduğu düşünülen Grönland’ın doğusunda görülen ilk olaydır.

Bu kesinlikle son heyelan-megatsunami olmayacaktır. Dik yamaçlardaki permafrost ısınmaya ve buzullar incelmeye devam ettikçe, bu olayların dünyanın kutup ve dağlık bölgelerinde daha sık ve daha büyük ölçekte yaşanmasını bekleyebiliriz. Yakın zamanda Grönland’ın batısında ve Alaska’da tespit edilen dengesiz yamaçlar, yaklaşmakta olan felaketlerin açık örnekleridir.

Bu aşırı ve beklenmedik olaylarla yüzleştikçe, mevcut bilimsel yöntemlerimizin ve araç setlerimizin bunlarla başa çıkmak için tam donanımlı olması gerekebileceği açıkça ortaya çıkıyor.

Grönland’daki 2023 olayını analiz etmek için standart bir iş akışımız yoktu. Ayrıca yeni bir zihniyet benimsemeliyiz çünkü mevcut anlayışımız artık neredeyse yok olmuş, daha önce istikrarlı olan bir iklim tarafından şekillendirilmiştir.

Gezegenimizin iklimini değiştirmeye devam ederken, hazırlıklı olmalıyız!

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

17:34:41

Kutuplardaki Buzların Erimesi Dünya’nın Dönüşünü Ağırlaştırarak Günlerin Uzamasına Neden Oluyor

Yeni bir çalışma, Dünya’nın dönüş ekseninin iklim değişikliği ve gezegenin iç dinamikleri nedeniyle “kaydığını” ortaya koyuyor. Çağlar boyunca, insan eylemlerinin Dünya’nın hareketleri, yani dönüş hızı ve ekseni üzerinde çok az etkisi oldu…

Bu hareketler öncelikle Ay’ın çekim gücü ile çekirdek ve mantodaki iç süreçler tarafından yönetiliyordu.

Ancak şimdi, insan faaliyetlerinin neden olduğu eriyen buz tabakaları bu doğal hareketleri bozuyor.

ETH Zürih‘teki araştırmacılar, Dünya’nın dönen ekseninin kabuğa göre hareketi olan kutup hareketini daha iyi anlamak için son teknoloji yapay zekâ modellerini kullandılar.

Çalışma, sera gazı emisyonlarının artmaya devam etmesi halinde, nihayetinde Ay’ın gelgit kuvvetinin uzun süredir devam eden etkisinden daha ağır basacağını öngörüyor. Ay, milyarlarca yıldır günlerimizin istikrarlı bir şekilde uzamasını belirliyor.

“Biz insanlar gezegenimiz üzerinde fark ettiğimizden daha büyük bir etkiye sahibiz. Bu da doğal olarak gezegenimizin geleceği için bize büyük sorumluluk yüklüyor” diyor ETH Zürih İnşaat, Çevre ve Geomatik Mühendisliği Bölümü Uzay Jeodezisi Profesörü Benedikt Soja.

Günlerin uzaması
Yakın zamanda yapılan iki araştırma, eriyen buzullar, gezegenin yalpalanması ve günlerimizin uzunluğu arasındaki şaşırtıcı bağlantıyı inceledi.

Kutuplardaki buz erimesi kütleyi ekvatora doğru yeniden dağıtarak Dünya’nın dönüşünü yavaşlatır. Su kutuplardan ekvatora doğru hareket ederek Dünya’nın dengesini bozar.

Dünya yüzeyindeki buzlar eridikçe, gezegenin dönüşünü yavaşlatır ve günü uzatır. ETH Zürih araştırması, yavaşlamanın günlerimizi biraz uzattığını gösteriyor – tipik 86.400 saniyeye kıyasla sadece birkaç milisaniye.

Fizikte açısal momentumun korunumu diye bir yasa vardır. Temel olarak, dönen bir nesnenin, bir şey onu değişmeye zorlamadıkça aynı hızda dönmeye devam etmekten hoşlandığını söyler. Dünya’nın dönüşü de bu kurala uyar. Eriyen buz kütleyi yeniden dağıtır ve yasaya göre bu kayma Dünya’nın dönüşünü yavaşlatır.

Soja, “Bu, kütlede bir kaymanın gerçekleştiği ve bunun Dünya’nın dönüşünü etkilediği anlamına geliyor” dedi.

Araştırmacılar ayrıca Dünya’nın ekseninin uzun süreler boyunca neden ve nasıl kademeli olarak hareket ettiğini de inceledi. Ekip, Dünya’nın çekirdeği, mantosu ve yüzeydeki iklim içindeki hareketlerin kutup hareketine nasıl katkıda bulunduğunu açıklayan, bugüne kadarki en kapsamlı modeli oluşturmak için fizik bilgisine sahip sinir ağlarını kullandı.

Bu iki çalışma Dünya’daki karmaşık etkileşimler ağını vurgulamaktadır. Buzun erimesi gibi yüzeydeki olayların çekirdeğin derinliklerinde sonuçları olabilir ve bunun tersi de geçerlidir.

Soja, “İklim değişikliği Dünya’nın dönüş ekseninin hareket etmesine neden oluyor ve öyle görünüyor ki açısal momentumun korunumundan kaynaklanan geri bildirim de Dünya’nın çekirdeğinin dinamiklerini değiştiriyor” dedi.

Çalışmanın başyazarı ve doktora öğrencisi Kiani Shahvandi basın açıklamasında, “Devam eden iklim değişikliği bu nedenle Dünya’nın derinliklerindeki süreçleri bile etkiliyor olabilir ve daha önce varsayılandan daha büyük bir erişime sahip olabilir” diye ekledi.

Araştırmacılar bu çekirdek değişikliklerinin çok küçük olduğunu ve endişe edilecek bir durum olmadığını vurgulamaktadır. Ancak bu araştırma, iklim değişikliğinin gezegenimizi etkilediği karmaşık yollara ilişkin değerli bilgiler sunuyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

02:39:13

Değişim Gezegenin Açısal Hızını Etkiliyor

Yeni bir çalışma, iklim değişikliğinin neden olduğu buz kaybının Dünya üzerindeki kütleyi dönüşünü değiştirecek kadar yeniden dağıttığını ortaya koydu. Küresel ısınma Dünya’nın dönüşünü biraz yavaşlattı ve bu durum zamanı nasıl ölçtüğümüzü etkileyebilir…

Çarşamba günü yayımlanan bir çalışma, özellikle insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle hızlanan bir eğilim olan kutup buzlarının erimesinin, Dünya’nın normalde olduğundan daha az hızlı dönmesine neden olduğunu ortaya koydu.

Çalışmanın yazarı, California San Diego Üniversitesi Scripps Oşinografi Enstitüsü‘nde jeofizikçi olan Duncan Agnew, kutuplardaki buzlar eridikçe, Dünya’nın kütlesinin yoğunlaştığı yerin değiştiğini söyledi. Bu değişim de gezegenin açısal hızını etkiliyor.

Agnew bu dinamiği buz üzerinde dönen bir artistik patenciye benzetiyor: “Dönmeye başlayan bir patenciniz varsa, kollarını indirir veya bacaklarını uzatırsa yavaşlayacaktır” dedi. Ancak bir patencinin kolları içe doğru çekilirse, patenci daha hızlı dönecektir.

O halde kutuplarda daha az katı buz, ekvator çevresinde – Dünya’nın belinde – daha fazla kütle anlamına geliyor.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü‘nde jeofizik profesörü olan ve yeni çalışmaya katılmayan Thomas Herring, “Buz erimesiyle yaptığınız şey, Antarktika ve Grönland gibi yerlerde donmuş olan suyu almak ve bu donmuş suyu eritmek ve sıvıları gezegendeki diğer yerlere taşımaktır” dedi. “Su ekvatora doğru akıyor.”

Başka bir deyişle çalışma, insan etkisinin, akademisyenlerin, yıldız gözlemcilerinin ve bilim insanlarının binlerce yıldır üzerinde kafa yorduğu bir güçle oynadığını öne sürüyor – uzun zamandır insanlığın kontrolü dışında bir sabit olarak kabul edilen bir şey.

Agnew, “Dünyanın ne kadar hızlı döndüğünü ölçülebilir bir şekilde değiştiren bir şey yapmış olmamız benim için bile oldukça etkileyici” dedi. “Daha önce benzeri görülmemiş şeyler oluyor.”

Nature dergisinde yayımlanan çalışması, iklim değişikliğinin Dünya’nın dönüşünde “negatif sıçrama saniyesi” olasılığını geciktirecek kadar önemli bir rol oynadığını öne sürüyor. Eğer kutuplardaki buzlar erimemiş olsaydı, evrensel zamanın çeşitli faktörlerden etkilenen Dünya’nın dönüşüyle senkronize olabilmesi için 2026’ya kadar tüm dünyadaki saatlerin bir saniye eksiltmesi gerekebilirdi.

Bunun yerine, iklim değişikliğinin etkisi bu ihtimali tahminen üç yıl geriye itti. Eğer zaman ölçümü yapan kuruluşlar eninde sonunda negatif bir artık saniye eklemeye karar verirlerse, bu ayarlama bilgisayar ağlarını bozabilir.

Artık saniye ayarlamalarına ihtiyaç duyulmasının nedeni, iklim değişikliği olmasa bile, Dünya’nın günlük dönüşünün sabit görünmesine rağmen zaman içinde yavaşlama eğiliminde olmasıdır.

Paleoceanography and Paleoclimatology dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, yaklaşık 70 milyon yıl önce günler daha kısaydı ve kabaca 23,5 saat sürüyordu. Bu da Kretase dinozorlarının her yılı 372 gün olan bir gezegende yaşadıkları anlamına geliyor.

Gezegenin dönüşünü etkileyen birkaç temel faktör vardır ve bunlar bazen birbirlerine zıt olarak çalışırlar.

Kısmen Ay’ın çekim gücüne bağlı olarak okyanus gelgitlerinin sürtünmesi Dünya’nın dönüşünü yavaşlatır. Bu arada, son Buzul Çağı’ndan bu yana, Dünya’nın kabuğu, buz tabakalarının ağırlığının kalkmasına tepki olarak bazı bölgelerde yükselmektedir. Bu etki kütlenin dağıldığı yeri değiştirir ve gezegenin dönüşünü hızlandırır. Bu süreçlerin her ikisi de oldukça sabittir ve tahmin edilebilir oranlara sahiptir.

Agnew, bir başka faktörün de Dünya’nın sıvı iç çekirdeğindeki sıvının hareketi olduğunu, bunun da Dünya’nın dönüş hızını hızlandırabilecek ya da yavaşlatabilecek bir joker olduğunu söyledi.

Şimdi bu karışıma kutuplardaki buz erimesi de eklendi. İklim değişikliği yoğunlaştıkça, araştırmacılar buz erimesinin gezegenin nasıl döndüğü üzerinde daha da derin bir etkiye sahip olmasını bekliyor.

Herring, “Zaman geçtikçe ve erime hızlandıkça, muhtemelen yapmasını beklediğimiz gibi, daha büyük bir katkısı olacak” dedi. Herring, yeni çalışmanın çeşitli bilim dallarından araştırmaları bir araya getiren kapsamlı ve sağlam bir analiz olduğunu da sözlerine ekledi.

Zaman tutucuların Dünya’nın dönüşüne ayak uydurmak için evrensel zamanı ayarlama ihtiyacı yeni bir olgu değil. Ancak tarihsel olarak bu, Dünya’nın yavaşlayan dönüşü astronomik zamanın atomik zamanın (atomik saatlerdeki atomların titreşimiyle ölçülen) gerisinde kalmasına neden olduğu için saatlerin ortak standardına artık saniye eklemeyi gerektirmiştir.

Ancak son yıllarda Dünya, çekirdeğindeki dalgalanmalar nedeniyle normalde beklenenden daha hızlı dönmektedir. Bu durum, 1960’larda Koordineli Evrensel Zaman‘ın resmi olarak kabul edilmesinden bu yana ilk kez, evrensel zamanı Dünya’nın dönüşüne uydurmak için bir artık saniye çıkarmanın mantıklı olup olmayacağını düşünmeye sevk etti.

Kutuplardaki buzların erimesi bu eğilimi tersine çevirdi ve negatif bir sıçrama saniyesiyle ilgili herhangi bir karar noktasını önledi. Agnew‘in tahminlerine göre, Dünya’nın mevcut dönüş hızı devam ederse, bu olasılığı üç yıl geciktirdi – 2026’dan 2029’a.

Artık saniyelerin eklenmesi ve çıkarılması son derece hassas zamanlamaya dayanan uydu, finans ve enerji iletim sistemlerini bozma potansiyeline sahip olduğu için sıkıntı yaratmaktadır. Bu nedenle, küresel zaman tutucular 2022 yılında, artık saniye ekleme ve çıkarma işlemlerinin 2035 yılına kadar kaldırılması ve evrensel zamanın Dünya’nın dönüş hızından uzaklaşmasına izin verilmesi yönünde oy kullandılar.

Agnew, “Artık saniyelerden kurtulmak için yaklaşık 2000 yılından beri bir baskı var,” dedi.

Saatler değişse de değişmese de, eriyen kutup buzlarının Dünya’nın dönüşünü etkilediği düşüncesi, bunun ne kadar önemli bir mesele haline geldiğini gösteriyor. Araştırmalar, buz kaybının kıyı toplulukları üzerindeki derin etkisini şimdiden tanımladı.

Bilim insanları, iklim ısındıkça deniz seviyesinin yükselmesinin hızlanmasını ve bu sürecin yüzlerce yıl devam etmesini bekliyor. Geçtiğimiz yıl, üst düzey kutup araştırmacıları bir raporda önemli buz tabakalarının bazı bölümlerinin çökebileceği ve kıyı toplumlarının deniz seviyesinin metrelerce yükselmesine hazırlıklı olması gerektiği konusunda uyarıda bulundu. İnsanlık ortalama küresel sıcaklıkların 2 santigrat derece artmasına izin verirse, gezegen deniz seviyesinin 12 metreden fazla yükselmesine maruz kalabilir.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

20:57:26

Grönland'ın Buz Tabakası, Bilim İnsanlarının Önceki Tahminlerinden Daha Hızlı Eriyor

Nature dergisinde yayımlanan bir araştırmaya göre, Grönland'ın buz kaybının önceki raporlardan %20 daha fazla olduğuna inanılmaktadır. Araştırmacılar, uydu görüntülerini kullanarak Grönland buz tabakasının 1985'ten bu yana yaklaşık 5.091 kilometrekare buz kaybettiğini tespit etti…

Daha önceki tahminlerin buz tabakalarının kenarlarındaki erimeyi ölçmediğini, buzağılama olarak adlandırılan buzun bir buzulun ucundan kopmasını takip etmediğini belirttiler.

Grönland'ın buz tabakasının yılda yaklaşık 193 kilometrekare buz kaybettiği belirlendi. Çalışmanın eş yazarlarından Chad Greene ve ekibi, bu kaybın kapsamını artıran bir “buzullaşma” terimi tanımladılar.

Araştırmacılar, 236.328 buzul uç pozisyonu gözleminin birleştirilerek aylık buz erimesinin takip edildiğini belirttiler. Ölçümler, 1985 ve 2022 yılları arasında Grönland'daki neredeyse tüm buzulların bir miktar kayıp yaşadığını gösterdi.

Bilim insanları, buzulların mevsimsel değişkenliğinin uzun vadeli buz kaybının bir göstergesi olabileceğini belirledi. Yaz ve kış aylarında buzun erimesinde önemli farklılıklar olduğunu ve yaz aylarında okyanus ısınmasının ve eriyen su akışının buz erime oranlarını artırdığını tespit ettiler. Kış aylarında ise deniz buzu ve buzdağlarının erimesinin buzul erime hızını değiştirebileceği belirlendi.

Araştırmacılar, bu geri çekilmenin deniz seviyesinin yükselmesine doğrudan önemli bir katkıda bulunmadığını, çünkü ölçülen buzul kenarlarının çoğunun zaten su altında olduğunu belirttiler. Ancak bu kaybın, okyanus dolaşım düzeni ve gezegendeki ısı enerjisinin dağılımı üzerinde etkisi olabileceği vurgulandı.

Grönland buz tabakası, küresel sıcaklıklardaki artışla birlikte daha hızlı eriyor. Daha sıcak havaya ve okyanus suyuna sahip olmak, buzulların ve buz tabakalarının erimesini hızlandırıyor. Grönland buz tabakası, deniz seviyesinin yükselmesine önemli bir katkıda bulunmaktadır, bu da iklim değişikliği ile mücadelede önemli bir konu olarak öne çıkmaktadır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

12:59:05

Kuzey Kutbu’ndaki Çözülme Onları Serbest Bırakacak mı?

Permafrost* tehlikeli mikropları yüzyıllar boyunca hapsedebilir. Araştırmacılar Grönland’daki İskandinav yerleşimlerinde bulaşıcı organizmalar tespit etti..

1733 yılında, 2 yıl önce kralın taç giyme töreni için Danimarka’ya gönderilen bir İnuit erkek ve kız çocuğu Grönland’a geri döndü. Birkaç on yıl sonra bir misyoner tarafından kaleme alınan bir anlatıya göre, yolculuk sırasında her ikisinin de “sağlık durumu kötüydü” ve kız yolda öldü. Eylül ayında kendi ülkesine ulaştıktan kısa bir süre sonra erkek çocuk da “deri hastalığından” öldü. Yanında çiçek hastalığı da getirmişti ve hastalık adanın dört bir yanına yayılarak hem İnuitleri hem de Avrupalıları öldürdü. Bir başka misyoner, “sadece eski sakinlerinin cesetlerinin kiraladığı evler ve karların üzerinde gömülmeden yatan cesetler” olduğunu yazdı. Salgın en azından bir sonraki yılın Haziran ayına kadar sürdü ve Grönland’ın zaten seyrek olan nüfusunun belki de yarısını öldürdü.

2022 yazında bir grup araştırmacı Grönland’ı ziyaret ederek çiçek salgını ve öncesine ait insan ve hayvan atıklarından oluşan yığınlardan toprak örnekleri aldı. Amaçları, Kuzey Kutbu ısındıkça ve donmuş toprak çözüldükçe, uzun süredir donmuş olan toprağın tehlikeli patojenleri serbest bırakma riskini değerlendirmek. Bu tür “zombi virüsler” Hollywood için çekici bir malzemedir, ancak bilim kurgu değildir. Kuzey Kutbu’ndaki sıcaklıklar dünyanın geri kalanına kıyasla iki kat daha hızlı artıyor. Erasmus Tıp Merkezi‘nde virolog olan ve kuzey enlemlerindeki ısınmanın bulaşıcı hastalıkları nasıl etkileyebileceğini araştıran Çok Yönlü Ortaya Çıkan Bulaşıcı Hastalık Gözlemevi (VEO) adlı bir Avrupa konsorsiyumunu yöneten Marion Koopmans, canlı patojenlerin toprakta açıkça gizlendiğini söylüyor. “Şu anda gördüğünüz, permafrosttan bulaşıcı virüsler bulan çalışmalar.”

Koopmans‘la birlikte VEO projesini yöneten ve Danimarka Teknik Üniversitesi‘ndeki laboratuarında bataklık örneklerinde DNA taraması yapan veteriner mikrobiyolog Frank Aarestrup, derin dondurucuda yüzyıllar geçirdikten sonra topraktan çiçek hastalığı ya da buna benzer tehlikeli bir şeyin çıkma ihtimalinin düşük olduğunu söylüyor. “Ancak bir şey serbest kaldıktan sonra değil de şimdi araştırmamız daha iyi olur.” Yine de bazı bilim insanları, bu çabanın kendisinin bir insan patojenini serbest bırakabileceğinden endişe ediyor.

Aix-Marseille Üniversitesi‘nden araştırmacılar, 2014 ve 2015 yıllarında 30.000 yıldır donmuş Sibirya toprağı örneklerinin amipleri enfekte edebilen ancak insanlar için tehdit oluşturmayan iki büyük DNA virüsü barındırdığını bildirerek, antik donmuş topraktan virüsleri izole eden ilk araştırmacılar oldular. Viruses dergisinin 18 Şubat tarihli sayısında, genomikçi Jean-Michel Claverie ve malzeme bilimci Chantal Abergel liderliğindeki aynı ekip, biri 48.500 yıl öncesine ait olmak üzere amipleri enfekte eden 13 permafrost megavirüsü daha ortaya çıkardı.

Daha endişe verici bir patojen, donmuş topraktan doğal olarak ortaya çıkmış olabilir. Dünya çapında toprakta bulunan ve şarbona neden olan bir bakteri olan Bacillus anthracis, 2016’nın alışılmadık derecede sıcak yazında Sibirya’da 2649 ren geyiğini öldürdü. Aralarında 12 yaşında bir çocuğun da bulunduğu 36 kişi de hastalandı. Ancak Rusya Bilimler Akademisi‘nden arkeolog Alexander Volkovitskiy‘nin 2019 yılında Kuzey Kutbu’ndaki mikrobik tehditler üzerine düzenlenen uluslararası bir çalıştayda belirttiği gibi, salgın ile iklim değişikliği arasında bağlantı kurmak kolay değil. Yüzyıldan uzun bir süre önce şarbon salgınları Sibirya ren geyiklerini defalarca öldürmüş, bu da Sovyetler Birliği’nin 1930’da hayvanları aşılamaya başlamasına yol açmıştı. Vakaların ortadan kalkması, Rus hükûmetinin 2007 yılında aşılama programını sona erdirmesine yol açtı ve bu da 2016 salgınına zemin hazırlamaya yardımcı olmuş olabilir.

Ukrayna savaşı, dünyadaki permafrostun büyük bir kısmını barındıran Sibirya’daki dış işbirliklerini sona erdirdi ve VEO‘nun Grönland’daki çalışmalarını daha önemli hale getirdi. Umeå Üniversitesi‘nde Arktik sağlık alanında uzmanlaşmış bir bulaşıcı hastalık uzmanı olan Birgitta Evengård, “Arktik’in geri kalanındaki permafrost bir ikame ve bu konudaki tüm çalışmalar ve yatırımlar değerli” diyor.

VEO ekibi 2022 yazındaki ziyareti sırasında 360 toprak örneği topladı ve atıkların bazen 3 metre yüksekliğe ulaştığı çukurlara odaklandı. Aarestrup, “Bunlar bir tür sıcak noktalar” diyor. Grubun bugüne kadar yaptığı çalışmalarda, gıda zehirlenmesi, toksik şok ve botulizme neden olanlar da dahil olmak üzere Clostridium cinsinden çeşitli bakteriler bulundu. Birçok örnek halen analiz ediliyor.

Araştırmacılar enfeksiyondan kaçınmak için önlemler alıyor. Sahada koruyucu giysiler giyiyor ve yalnızca arkeologların halihazırda numune aldığı alanları ziyaret ediyorlar. Aarestrup, “Hiçbir şeyin – permafrosttan – salınmayacağını söyleyemeyiz, ancak bu bizim yüzümüzden olmamalı” dedi. Laboratuvarda numuneler steril koşullar altında ve sıkı biyogüvenlik protokolleriyle inceleniyor.

Claverie‘nin içi rahat değil. VEO araştırmacılarının insanlarda salgınlara yol açma potansiyeli olan patojenleri canlandırmaya çalışmamalarını umuyor. Claverie, güvenlik nedenleriyle amipleri enfekte eden virüslere odaklanmayı seçtiğini söylüyor: “2 milyar yıllık farklı evrimin, insanların kazara enfeksiyon kapmasına karşı duvarlardan ve güvenlik protokollerinden çok daha iyi bir engel olduğunu düşünüyorum.” Aarestrup ve Koopmans, örnekleri incelemeden önce herhangi bir organizmayı öldürmek için kimyasal işlemden geçirdiklerini belirtiyor. Koopmans, “Olası riskleri anlayan insanlar tarafından nispeten az sayıda örnek topluyoruz” diyor.

Permafrost patojenlerinin canlı hayvanlara bulaşabileceği ve daha sonra insanlara geçebileceği endişesi de var. İskandinavlar M.Ö. 1000 yıllarında adaya yerleştiklerinde koyun getirmişlerdi, ancak hem hayvanlar hem de İskandinavlar 1450 yılında yok oldular. Aarestrup, “İklim değişikliğiyle birlikte Grönland yeniden koyun yetiştiriciliğine başlamayı bekliyor,” diyor. “Bir veteriner olarak, bu hemen endişelenmeye başladığınız bir şey çünkü bu potansiyel olarak tamamen bağışıklığı zayıf bir hayvan popülasyonunu bir bölgeye getiriyor.”

Aarestrup, VEO ekibinin tehlikeli patojenler bulması halinde Grönland’ın belirli bölgeleri turistlere kapatabileceğini ve arkeolojik kazıları durdurabileceğini söylüyor. “Bir şey olacağını sanmıyorum ama buna hazırlıklı olmanın iyi olacağını düşünüyorum” diyor. “Asla asla dememelisiniz.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

21:45:21

Dünya’nın geri çekilen buzulları devasa yabancı ekosistemler* yaratıyor…

Araştırmacılar, 2100 yılına kadar buzul çekilmelerinin Nepal ve Finlandiya ile karşılaştırılabilir bir bölgeyi kapsayan yeni ekosistemlere yol açabileceğini ortaya koyuyor. Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, insan kaynaklı iklim değişikliği karşısında Dünya’nın buzulları için endişe verici bir öngörü sunuyor…

Araştırma, yüksek emisyon senaryosu altında, Antarktika ve Grönland buz tabakaları dışındaki buzulların kapladığı alanın bu yüzyılın sonuna kadar yarı yarıya azalabileceğini gösteriyor.

İklim değişikliğinin tetiklediği bu dönüşümün, Nepal ve Finlandiya’nın toplam büyüklüğüne eşdeğer bir alana yayılan yeni ekosistemlerin ortaya çıkmasına neden olacağı tahmin ediliyor.

Yeni ekosistemler
Gezegenimizin sağlığının hayati göstergeleri olan buzullar, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkileri nedeniyle endişe verici bir hızla geri çekilmektedir.

Bu değişimin ayırt edici bir sonucu, yeni ortaya çıkan arazileri hızla kolonileştiren yeni ekosistemlerin ortaya çıkmasıdır. Ancak bu fenomenin küresel kapsamı şimdiye kadar büyük ölçüde keşfedilmemişti.

Fransa’daki Haute-Savoie Doğal Alanlar Konservatuarı‘ndan Jean-Baptiste Bosson liderliğindeki bir araştırma ekibi kapsamlı bir analiz gerçekleştirdi.

Antarktika ve Grönland buz tabakalarının ötesinde yer alan 650.000 kilometrekareden fazla buzulun beklenen seyrini haritalamak için kapsamlı bir küresel buzul evrim modelinden yararlandılar.

Her bir buzulun 2100 yılına kadar çeşitli iklim senaryolarına nasıl tepki vereceğini tahmin etmek için buzulların ana hatlarını, buzulların altındaki arazi hakkında bilgileri ve farklı iklim faktörlerini içeren bir model kullandılar.

Özellikle model, tahminlerini deniz, tatlı su veya karasal olarak kategorize edilen buzullaşmanın ardından ortaya çıkacak ekosistemlerin doğasına kadar genişletmektedir.

Emisyon yoğunluğu
Çalışmanın bulguları kritik bir modelin altını çiziyor: iklim senaryosundan bağımsız olarak, buzullaşma 2040 yılına kadar tutarlı bir hızda devam ediyor. Bundan sonra, sonuçlar emisyon yoğunluğuna bağlı olarak farklılaşmaktadır.

Küresel sera gazı emisyonlarının 2075 yılına kadar üç katına çıkmasını öngören yüksek emisyonlu bir yörünge altında, 2020 buzul alanının neredeyse yarısı 2100 yılına kadar yok olabilir.

Ancak, 2050 yılına kadar net sıfır emisyonu hedefleyen alternatif bir düşük emisyon yolu, kaybı yüzde 22 civarında azaltabilir.

Öngörülen buzullaşma, yüzyılın sonunda Nepal ve Finlandiya’nın toplam yüzölçümüne eşdeğer karasal, denizel ve tatlı su habitatlarını içeren toprakları ortaya çıkarabilir.

Bu gelişen manzara, başka yerlerde iklim değişikliğinin artan etkilerinden kaçmak isteyen türleri barındırabilir.

Araştırmanın sonuçları, buzul düşüşünün boyutunu ölçmenin ötesine uzanıyor. Çalışma ikili bir yaklaşımı teşvik ediyor: sadece buzulların erime hızını azaltmak değil, aynı zamanda bu gelişmekte olan ekosistemleri koruyarak hayatta kalmalarını sağlamak.

Dünya iklim eyleminin aciliyeti ile boğuşurken, bu yeni ortaya çıkan ekosistemlerin korunması, Dünya’nın ekolojik dengesinin güvence altına alınmasında çok önemli bir unsur haline geliyor.

Çalışmanın tamamı 16 Ağustos’ta Nature dergisinde yayımlandı.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…