08:32:02

Daha Dayanıklı Beton mu İstiyorsunuz?..

İnsanlık, doğadan öğrenmenin ne demek olduğunu her geçen gün yeniden keşfediyor. Bazen bu öğrenme, bir yaprağın suyu nasıl ittiğini anlamakla başlıyor; bazen de okyanusun derinliklerinde, gözle görülmesi zor canlıların kurduğu kusursuz yapılarla devam ediyor. Son yıllarda bilim insanlarının dikkatini çeken en ilginç örneklerden biri ise oldukça mütevazı bir canlıdan geliyor: istiridye…

Bugün modern dünyanın en temel yapı taşı olan beton, her yerde. Şehirlerin iskeletini oluşturan, köprüleri ayakta tutan, barajları mümkün kılan bu malzeme, aynı zamanda ciddi bir çevre sorununun da merkezinde yer alıyor. Betonun ana bileşeni olan çimentonun üretimi, küresel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık yüzde sekizinden sorumlu. Bu oran, onu iklim krizinin en büyük tekil kaynaklarından biri haline getiriyor. Kısacası, insanlığın inşa ettiği medeniyet, gezegenin dengesini de tehdit ediyor.

Bu nedenle araştırmacılar uzun süredir alternatif yollar arıyor. Daha az karbon salımı yapan, daha sürdürülebilir ve mümkünse daha dayanıklı malzemeler geliştirmek için sayısız deney yapılıyor. Bu arayışta oldukça sıra dışı fikirler de ortaya atıldı: Beton karışımına kahve telvesi eklemek, bakterilerle kendi kendini onaran yapılar üretmek ya da geri dönüştürülmüş çocuk bezlerinden yararlanmak gibi. Ancak tüm bu yaratıcı yaklaşımlar arasında, belki de en dikkat çekici olanı doğrudan doğanın kendisine bakmak oldu.

Purdue University’de çalışan mühendisler, çözümün aslında zaten doğada var olabileceğini düşündü. Onlara göre, milyonlarca yıldır okyanuslarda sessizce varlığını sürdüren kabuklu deniz canlıları, insanlığın aradığı cevabı çoktan bulmuştu. Bu düşünce, Chemistry of Materials dergisinde yayımlanan bir çalışmayla somutlaştı.

Araştırmanın merkezinde, oldukça ilginç bir özellik yatıyor: istiridyelerin doğal “çimento” üretme yeteneği. Jonathan Wilker, bu konuyu şöyle özetliyor: “İstiridyeler doğal bir çimento üretir. Bu malzemeyi, resif yapıları oluştururken birbirlerine tutunmak için kullanırlar.” Gerçekten de istiridyeler, dalgaların sürekli hareket ettiği, tuzlu ve ıslak bir ortamda, son derece sağlam yapılar kurabiliyor. Üstelik bunu, insan yapımı yapıştırıcıların çoğunun başarısız olduğu koşullarda gerçekleştiriyorlar.

Wilker ve ekibi yıllardır bu doğal yapıştırıcının sırrını çözmeye çalışıyor. Araştırmalar ilerledikçe, istiridyelerin aslında oldukça basit ama etkili bir yöntem kullandığı ortaya çıktı. Temel yapı taşı, kalsiyum karbonat; yani günlük hayatta tebeşir olarak bildiğimiz madde. Ancak tek başına kalsiyum karbonat güçlü bir yapıştırıcı değil. İşin püf noktası, istiridyelerin buna çok küçük miktarlarda organik bileşikler -özellikle fosforile proteinler- eklemesi. Bu kombinasyon, suyun içinde bile etkisini kaybetmeyen son derece güçlü bir bağ oluşturuyor.

Bu keşif, araştırmacılar için bir dönüm noktası oldu. Ekip, istiridyelerin kullandığı bu biyolojik sistemi laboratuvar ortamında taklit etmeyi başardı. Yani doğadan ilham alan, biyomimetik bir çimento geliştirdiler. Deneyler için kalsiyum karbonat içeriği istiridye kabuklarına benzeyen kireçtaşı fayanslar kullandılar ve bu fayansları kendi ürettikleri yapıştırıcıyla birleştirdiler. Sonuçlar şaşırtıcıydı: Gerilme testlerinde, yapıştırıcı kırılmadan önce fayansların kendisi parçalanıyordu. Bu, bağlayıcının olağanüstü güçlü olduğunun açık bir göstergesiydi.

Ancak ekip burada durmadı. Bir sonraki adımda, bu biyomimetik malzemeyi geleneksel betonla birleştirmeyi denediler. Ortaya çıkan sonuçlar, potansiyelin ne kadar büyük olduğunu gösterdi. Yeni karışım, standart betona kıyasla yaklaşık on kat daha dayanıklıydı. Basınç dayanımı iki katına çıkmıştı ve üstelik daha hızlı kuruyordu. Bu üç özellik -dayanıklılık, güç ve hız- bir araya geldiğinde, inşaat sektörü için oyunun kurallarını değiştirebilecek bir malzeme ortaya çıkmış oluyor.

Bu yenilik yalnızca performans açısından değil, çevresel etkiler açısından da umut verici. Günümüzde kullanılan birçok yapıştırıcı ve bağlayıcı, petrolden türetilen kimyasallara dayanıyor. Bu da hem üretim sürecinde hem de kullanım sonrası aşamada çevreye zarar veriyor. Oysa istiridyeden esinlenilen bu yeni malzeme, doğaya çok daha uyumlu bir alternatif sunuyor.

Wilker ve ekibi, geliştirdikleri formül için patent başvurusunda bulunmuş durumda ve araştırmalarını sürdürmeye kararlı. Ama belki de bu çalışmanın en önemli mesajı, teknik detayların ötesinde yatıyor: Doğa, milyarlarca yıllık bir Ar-Ge sürecinden geçmiş durumda. İnsanlığın bugün karşı karşıya olduğu pek çok sorunun çözümü, aslında çoktan test edilmiş ve optimize edilmiş olabilir.

Sonuçta mesele sadece yeni bir malzeme geliştirmek değil. Mesele, doğayı taklit etmek yerine ondan öğrenmek. Çünkü bazen en yenilikçi fikirler, en eski sistemlerin içinde saklıdır.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

12:00:17

Bilim Gelecek İçin Daha Kalıcı Yapıların Peşinde

Gelecek için daha iyisini inşa etme arayışında, bazıları cevapları uzun zaman önceki geçmişte arıyor. Dünyanın dört bir yanındaki eski inşaatçılar, kalın beton deniz bariyerleri döken Romalı mühendislerden, tanrılarına alçıdan heykeller yapan Maya masonlarına ve işgalcilere karşı duvarlar yükselten Çinli inşaatçılara kadar binlerce yıl sonra bugün hala ayakta duran yapılar ürettiler…

Ancak daha yeni yapıların birçoğu şimdiden son kullanma tarihlerine bakıyor: Modern dünyamızın büyük bir bölümünü oluşturan betonun ömrü yaklaşık 50 ila 100 yıldır.

Giderek artan sayıda bilim insanı, bin yıl boyunca nasıl dayandıklarını ortaya çıkarmak umuduyla, binaların parçalarını yontarak, tarihi metinleri inceleyerek ve taklit tarifleri karıştırarak uzun zaman önceki dönemlere ait malzemeleri inceliyor.

Bu tersine mühendislik, eski binalara karıştırılan ağaç kabuğu, volkanik kül, pirinç, bira ve hatta idrar gibi malzemelerin şaşırtıcı bir listesini ortaya çıkardı. Bu beklenmedik katkılar, zamanla güçlenme ve çatlaklar oluştuğunda onları “iyileştirme” gibi oldukça etkileyici özelliklerin anahtarı olabilir.

Bu özelliklerin nasıl kopyalanacağını bulmak günümüzde gerçek etkiler yaratabilir: Modern betonumuz devasa gökdelenleri ve ağır altyapıyı ayakta tutacak güce sahip olsa da, bu eski malzemelerin dayanıklılığı ile rekabet edemez.

Ve iklim değişikliğinin artan tehditleriyle birlikte, inşaatı daha sürdürülebilir hale getirmek için giderek artan bir çağrı var. Yakın tarihli bir BM raporu, yapılı çevrenin küresel CO2 emisyonlarının üçte birinden fazlasından sorumlu olduğunu ve çimento üretiminin tek başına bu emisyonların %7’sinden fazlasını oluşturduğunu tahmin ediyor.

İspanya’nın Granada Üniversitesi‘nde kültürel miras araştırmacısı olan Carlos Rodriguez-Navarro, “Maya halkından veya eski Çinlilerden kalma geleneksel tarifleri kullanarak malzemenin özelliklerini geliştirirseniz, modern inşaatlarda çok daha sürdürülebilir bir şekilde kullanılabilecek malzeme üretebilirsiniz” dedi.

Antik Roma betonu bugünkünden daha mı iyi? Pek çok araştırmacı ilham almak için Romalılara başvuruyor. Roma İmparatorluğu’nun mimarları M.Ö. 200’lerden başlayarak, Pantheon’un yükselen kubbesinden bugün hala su taşıyan sağlam su kemerlerine kadar zamana meydan okuyan etkileyici beton yapılar inşa ediyorlardı.

Kanada’daki Victoria Üniversitesi‘nde arkeolog olan John Oleson, deniz suyunun çağlar boyunca yapıları dövdüğü limanlarda bile betonu “temelde 2.000 yıl önce döküldüğü zamanki haliyle” bulabileceğinizi söylüyor.

Modern betonun çoğu, kireçtaşı ve kilin çok yüksek sıcaklıklara kadar ısıtılıp öğütülmesiyle elde edilen bir toz olan Portland çimentosuyla başlar. Bu çimento, kimyasal olarak reaktif bir macun oluşturmak için suyla karıştırılır. Daha sonra kaya ve çakıl gibi malzeme parçaları eklenir ve çimento hamuru bunları beton bir kütleye bağlar.

Vitruvius gibi antik mimarların kayıtlarına göre, Roma süreci de benzerdi. Eski inşaatçılar yanmış kireçtaşı ve volkanik kum gibi malzemeleri su ve çakılla karıştırarak her şeyi birbirine bağlamak için kimyasal reaksiyonlar yaratıyorlardı.

Şimdi bilim insanları, bazı Roma betonlarının yapıları binlerce yıldır ayakta tutmasının önemli bir nedenini bulduklarını düşünüyorlar: Bu antik malzeme kendini onarmak için alışılmadık bir güce sahip. Tam olarak nasıl olduğu henüz net değil, ancak bilim insanları ipuçları bulmaya başladı.

Bu yılın başlarında yayımlanan bir çalışmada, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü‘nde inşaat ve çevre mühendisi olan Admir Masic, bu gücün Roma malzemesine eşit olarak karıştırılmak yerine her tarafına saplanmış kireç parçalarından geldiğini öne sürdü. Araştırmacılar eskiden bu parçaların Romalıların malzemelerini yeterince iyi karıştırmadıklarının bir işareti olduğunu düşünüyorlardı.

Bunun yerine, Roma’nın dışındaki antik bir şehir olan Privernum’dan beton örneklerini analiz ettikten sonra bilim insanları, parçaların malzemenin “kendi kendini iyileştirme” yeteneklerini besleyebileceğini keşfettiler. Masic, çatlaklar oluştuğunda suyun betonun içine sızabildiğini açıkladı. Bu su, artık kireç ceplerini harekete geçirerek hasarlı bölümleri doldurabilecek yeni kimyasal reaksiyonları tetikliyor.

Utah Üniversitesi‘nde jeolog olan Marie Jackson ise farklı bir görüşe sahip. Araştırmaları, anahtarın Romalılar tarafından kullanılan özel volkanik malzemelerde olabileceğini ortaya koymuştur.

İnşaatçılar, betonlarına karıştırmak için patlamalardan sonra geride kalan volkanik kayaları topluyorlardı. Jackson, doğal olarak reaktif olan bu malzemenin, elementlerle etkileşime girdikçe zamanla değiştiğini ve gelişen çatlakları kapatmasına izin verdiğini söyledi.

Jackson, zaman içinde uyum sağlama yeteneğinin “malzemenin gerçek dehası olduğunu” söyledi. “Beton o kadar iyi tasarlanmış ki kendi kendini idame ettiriyor.”

Deniz kabukları kadar güçlü heykeller yapmak için ağaç suyu kullanmak Honduras’taki bir Maya bölgesi olan Copan’da, karmaşık kireç heykeller ve tapınaklar sıcak ve nemli bir ortama maruz kaldıktan 1.000 yıldan fazla bir süre sonra bile bozulmadan kalıyor. Bu yılın başlarında yayımlanan bir araştırmaya göre, bu yapıların uzun ömürlü olmasının sırrı, aralarında filizlenen ağaçlarda yatıyor olabilir.

Araştırmacılar burada yapıların yaratıcılarıyla canlı bir bağ kurdular: Araştırmada çalışan Rodriguez-Navarro, Honduras’ta soylarını Maya inşaatçılarına kadar takip eden yerel duvar ustalarıyla bir araya geldiklerini belirtiyor.

Duvar ustaları kireç karışımında yerel chukum ve jiote ağaçlarından elde edilen özlerin kullanılmasını önerdiler. Araştırmacılar tarifi test ettiklerinde – ağaç kabuğu toplamak, parçaları suya koymak ve elde edilen ağaç “suyunu” malzemeye eklemek – elde edilen sıvanın özellikle fiziksel ve kimyasal hasara karşı dayanıklı olduğunu gördüler.

Bilim insanları yakınlaştırma yaptıklarında, ağaç suyundaki organik madde parçalarının alçının moleküler yapısına dahil olduğunu gördüler. Rodriguez-Navarro, bu şekilde Maya sıvasının deniz kabukları ve deniz kestanesi dikenleri gibi sağlam doğal yapıları taklit edebildiğini ve onların dayanıklılığının bir kısmını ödünç alabildiğini söyledi.

Araştırmalar, uzun zaman öncesine ait yapılara karıştırılmış her türlü doğal malzemeyi buldu: meyve özleri, süt, peynir loru, bira, hatta gübre ve idrar. Çin Seddi ve Yasak Şehir de dahil olmak üzere Çin’in en ünlü yapılarından bazılarını bir arada tutan harç, yapışkan pirinçten elde edilen nişasta izleri içeriyor.

Şans mı beceri mi? İngiltere’deki Sheffield Üniversitesi‘nden malzeme bilimci Cecilia Pesce, bu eski inşaatçılardan bazılarının şansının yaver gitmiş olabileceğini söylüyor. Ucuz ve kullanılabilir olduğu sürece karışımlarına hemen hemen her şeyi atıyorlardı – ve işe yaramayanlar uzun zaman önce çöktü.

Pesce, “İnşaatın içine her türlü şeyi koyarlardı,” diyor. “Ve şimdi, elimizde sadece hayatta kalan binalar var. Yani bu bir doğal seleksiyon süreci gibi.”

Hindistan’ın Vellore Teknoloji Enstitüsü‘nde inşaat mühendisi ve profesör olan Thirumalini Selvaraj, inşaatçıların farklı özellikler üretmek için yerel malzemelerin karışımlarını hazırladıkları Hindistan’da olduğu gibi, bazı malzemelerin daha fazla niyet gösterdiğini söyledi.

Selvaraj‘ın araştırmasına göre, Hindistan’ın nemli bölgelerinde inşaatçılar, yapıların nemle başa çıkmasına yardımcı olan yerel bitkileri kullandılar. Kıyı boyunca, tuz hasarından korunmaya yardımcı olabilecek rafine edilmemiş bir şeker olan jaggery eklediler. Deprem riskinin yüksek olduğu bölgelerde ise pirinç kabuğundan yapılan süper hafif “yüzen tuğlalar” kullandılar.

Selvaraj, “Bölgeyi tanıyorlar, toprak durumunu biliyorlar, iklimi biliyorlar,” dedi. “Dolayısıyla buna göre bir malzeme tasarlıyorlar.”

Antik Roma … gökdelenleri mi? Günümüz inşaatçıları antik tarifleri kopyalayamaz. Roma betonu uzun süre dayanmış olsa da ağır yükleri taşıyamıyordu: Oleson, “Roma betonuyla modern bir gökdelen inşa edemezsiniz,” diyor. “Üçüncü kata geldiğinizde çökerdi.”

Bunun yerine araştırmacılar antik malzemenin bazı özelliklerini alıp modern karışımlara eklemeye çalışıyorlar. Masic, Roma döneminden esinlenen “kendi kendini iyileştiren” beton kullanarak yeni projeler inşa etmeye çalışan bir girişimin parçası. Jackson, kıyı şeritlerini deniz seviyesinin yükselmesinden korumaya yardımcı olmak amacıyla Roma limanlarında olduğu gibi deniz suyuna dayanıklı beton yapılar tasarlamak için Ordu Mühendisler Birliği ile birlikte çalışıyor.

Masic, bir etki yaratmak için her şeyin Romalılar kadar uzun ömürlü olmasına gerek olmadığını söyledi. Betonun ömrüne 50 ya da 100 yıl eklersek, “uzun vadede daha az yıkım, daha az bakım ve daha az malzemeye ihtiyaç duyacağız.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

20:24:13
Bilim insanları kahve atıklarını kullanarak betonu %30 daha güçlü hale getiriyor
Yeni biyokömür türü, hızla nadir bir kaynak haline gelen kumun yerini alabilir…

Avustralya’daki RMIT’de çalışan mühendisler, kullanılmış kahve telvesinden elde edilen biyokömür ekleyerek betonu yüzde 30 daha güçlü hale getiren yeni bir teknik geliştirdi…

Süreç aynı zamanda her yıl üretilen ve atık olarak ayrıştırılan 10 milyar kilogram kullanılmış kahve için de faydalı bir uygulama alanı buluyor.

Kurumun Çarşamba günü yayımladığı basın bültenine göre durum böyle.

Açıklamada Mühendislik Fakültesi‘nden başyazar Dr. Rajeev Roychand, “Organik atıkların bertarafı, iklim değişikliğine katkıda bulunan metan ve karbondioksit gibi büyük miktarlarda sera gazı yaydığı için çevresel bir sorun teşkil ediyor” dedi.

Yeni teknoloji, israf edilen kahve telvesinin 350 santigrat derecede oksijensiz sürdürülebilir düşük enerjili bir süreç kullanılarak biyokömüre dönüştürülmesini sağlıyor.

Hayata ‘çifte atış’
RMIT‘de Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi olan Roychand, “Çalışmamızın ilham kaynağı, inşaat projelerinde ortaya çıkan büyük miktardaki kahve atığını çöp sahalarına göndermek yerine kullanmanın yenilikçi bir yolunu bulmak, yani kahveye ‘çifte hayat’ vermekti,” diyor.

“Organik atıkların bertarafı ile mücadele eden birkaç konsey çalışmalarımıza ilgi gösterdi.

“Farklı organik atıkların pirolize edilmiş formlarını içeren yaklaşan altyapı projeleri için bizi şimdiden görevlendirdiler.”

Piroliz, biyokütlenin petrokimyasal ikameler olarak rafine edilebilecek bir ara sıvı ürüne dönüştürülmesinde kullanılan önemli bir teknolojidir. Artık zararlı kahve atıklarını inşaat sektörü için faydalı bir kaynağa dönüştürmek için kullanılabilir.

RMIT‘de Rektör Yardımcısı Yerli Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi olan ortak başyazar Dr. Shannon Kilmartin-Lynch, “Araştırmamın ilham kaynağı, Yerli bir bakış açısıyla, Ülkeye Önem Vermek, tüm malzemeler için sürdürülebilir bir yaşam döngüsü sağlamak ve çevre üzerindeki etkiyi en aza indirmek için çöp sahasına giden şeylerden kaçınmaktır” dedi.

“Beton endüstrisi, kullanılmış kahve gibi organik atıkların geri dönüşümünün artırılmasına önemli ölçüde katkıda bulunma potansiyeline sahiptir.

“Araştırmamız henüz ilk aşamalarda, ancak bu heyecan verici bulgular çöp sahasına giden organik atık miktarını büyük ölçüde azaltmanın yenilikçi bir yolunu sunuyor.”

İnsanlar her yıl yaklaşık 4,4 milyar ton beton üretmektedir. Bu süreçte (yılda kullanılan 40-50 milyar ton kumun) yaklaşık 8 milyar tonu tüketiliyor ve bu da kısmen son yıllarda bu inşaat ürününde ciddi kıtlıklara yol açtı. Aynı zamanda, aynı süre zarfında yaklaşık 10 milyar kilogram kullanılmış kahve telvesi üretiyoruz – Avustralya’daki RMIT Üniversitesi’nden bir grup araştırmacının beton üretim sürecinde silika yerine kullanılabileceğini keşfettiği kahve telvesi, uygun oranlarda kullanıldığında tek başına kumdan çok daha güçlü bir kimyasal bağ oluşturuyor.

Kum yerine kahve biyokömürü kullanımı
Kahve biyokömürü artık beton üretiminde kum yerine kullanılabilecek ve bu da dünya genelinde düşük miktarlarda bulunarak ciddi bir kaynak sıkıntısı yaratıyor. Kum, özellikle dünyada en çok çıkarılan katı madde ve sudan sonra en çok kullanılan ikinci küresel kaynaktır.

Araştırmanın yazarı ve araştırma ekibi lideri Profesör Jie Li, “İnşaat sektörünün hızla artan taleplerini karşılamak için dünya çapında doğal kumun – genellikle nehir yataklarından ve kıyılarından – çıkarılmaya devam edilmesi çevre üzerinde büyük bir etkiye sahiptir” dedi.

“Kaynakların sınırlı olması ve kum madenciliğinin çevresel etkileri nedeniyle sürdürülebilir bir kum arzının sağlanmasında kritik ve uzun süreli zorluklar bulunmaktadır” diye ekledi.

“Döngüsel ekonomi yaklaşımıyla organik atıkları çöp sahalarından uzak tutabilir ve kum gibi doğal kaynaklarımızı daha iyi koruyabiliriz.”

Kahve biyokömürü, kuma kıyasla sürdürülebilir alternatif bir hammadde kaynağı sağlayarak inşaat sektörünün çevresel etkilerini azaltıyor. Ancak RMIT‘de geliştirilen tek atık türevli biyokömür bu değil. Kurum her türlü organik atık seçeneğini araştırmıştır.

Yardımcı araştırmacı Dr. Mohammad Saberian, “Araştırma ekibimiz, beton uygulamaları için odun biyokömürü, gıda atığı biyokömürü, tarımsal atık biyokömürü ve kentsel katı atık biyokömürü dahil olmak üzere farklı organik atıklardan yüksek düzeyde optimize edilmiş biyokömürler geliştirme konusunda kapsamlı deneyim kazanmıştır” dedi.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

00:42:36

Konut yapılarının altlarına dükkan ve benzeri iş yeri uygulamasına son verilmelidir!

Kaliforniya’daki bazı binalar Türkiye’deki depremde “krep” gibi düşen binalarla aynı kusuru paylaşıyor, ancak benzer bir yıkım olası değil. Çeşitli “bileşik faktörler”, on binlerce kişinin ölümüne ve milyonlarca kişinin yerinden olmasına neden olan krizin bir benzerinin Batı Yakası’nda yaşanmasının mümkün olmadığı anlamına geliyor.

Kaliforniya’daki binlerce bina, Şubat ayının başlarında Türkiye ve Suriye’de çöken yapılarla aynı kusuru paylaşıyor, ancak uzmanlar benzer bir krizin ABD’de yaşanma ihtimalinin düşük olduğunu söylüyor.

6 Şubat’ta Türkiye ve Suriye 7.8 ve 7.5 büyüklüğünde iki depremle sarsıldı ve artçı depremler daha fazla kaosa yol açtı. Milyonlarca insan yerinden edildi ve on binlerce insan hayatını kaybetti; kurtarma ekipleri enkaz altından sağ kalanları çıkarmak için gece gündüz çalışıyor. Binaların “krep” gibi çökmesinin ana nedenlerinden biri, fazla çelik donatıya sahip olmayan ve deprem koşullarında zayıf kalan bir yapı malzemesi olan sünek olmayan betonun yaygın olarak kullanılmasıdır. Sünek beton daha fazla güçlendirilmiştir ve kırılmadan önce daha ağır koşullara maruz kalabilir.

Sismik güçlendirme konusunda çalışan ve Türkiye’de sismik risk değerlendirmeleri yapan kıdemli bir mühendis olan Terrence Paret, Türkiye’de “her on yılda bir sismik trajediler” yaşanmasının nedeninin bu kadar çok sünek olmayan betonun varlığı olduğunu söyledi. Kaliforniya’daki binlerce sünek olmayan beton bina endişe verici olmakla birlikte, Türkiye’deki kadar yaygın değildir, çünkü 1971’de San Fernando, Kaliforniya’da meydana gelen depremden sonra ABD’de bu tür binaların inşası durdurulmuştur.

Yine de, Kaliforniya’da yeni bina yönetmeliklerinin daha sıkı gereklilikler getirdiği 1976 yılından önce inşa edilen binlerce bina aynı malzemeyle inşa edilmiştir. Basına konuşan çok sayıda uzman, bina sayısını tam olarak belirlemenin zor olduğunu, ancak tahminlerin en yüksek riskli ilçelerde yedi bin bina ile on yedi bin bina arasında değiştiğini söyledi. Bu binaların çoğu konut olmakla birlikte bazıları okul ve hükûmet binalarıdır.

Bu binalar Türkiye ve Suriye’deki yapılarla aynı kusurları paylaşıyor olsalar da – kırılganlar ve ülkenin depremlere ve diğer sismik olaylara eğilimli bir bölgesinde yer alıyorlar – birkaç “bileşik faktör“, Batı Yakası’nda bu kadar büyük ölçekli bir krizin meydana gelmesinin olası olmadığı anlamına geliyor.

En önemli farklardan biri, bu tür inşaatlara yönelik tutumdur: Kaliforniya’daki şehirler, sünek olmayan beton binaların güçlendirilmesi için aktif olarak çalışmaktadır. Bu türden ilk yönetmelik 2015 yılında Los Angeles’ta yürürlüğe kondu ve Beverly Hills, Burbank ve Santa Monica da dahil olmak üzere diğer şehirler de benzer yönetmelikleri yürürlüğe koydu. Ancak güçlendirme çalışmaları yavaş ilerliyor: Los Angeles planı 25 yıllık bir zaman çizelgesine sahip ve Los Angeles şehir merkezini yeniden canlandırmaya odaklanan Omgivning firmasını kuran ve sünek olmayan beton güçlendirme konusunda bir beyaz kitap yazan mimar Karin Liljegren, değişimi görmek için “gerçek bir olumlu harekete” rağmen bu hedefe ulaşılmasının pek mümkün olmadığını düşündüğünü söyledi.

Bir diğer önemli fark da Amerika Birleşik Devletleri’ndeki inşaatlardır. Türkiye’deki binalarda zemin kat “yumuşak” ya da “zayıf” olarak adlandırılan bir kata sahip olma eğilimindedir; bu da o katın daha esnek ya da zayıf olduğu anlamına gelir çünkü bir kapı, pencere ya da başka bir açık özellik, destekleyici bir duvarın olacağı yerdedir ve bir depremden koruyacak sağlamlıktan yoksundur. Bu durum, bina yönetmelikleri nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri’nde daha az yaygındır. ABD’de bu katlara sahip binalar da güçlendirilmiştir.

1999’da benzer şekilde yıkıcı bir depremin ardından ülkede zaman geçiren Paret, “Türkiye’de çöken binalar neredeyse tamamen sünek olmayan beton yapılardır” dedi. “Türkiye’nin o bölgesinde çöken binalar endemik bir tür… Bu yüzden Türkiye’nin büyük bir kısmı bu kadar yüksek risk altında. Bizde bunlardan yüzlerce, binlerce ya da milyonlarca yok, dolayısıyla sorunun boyutu burada oraya kıyasla çok daha küçük.”

Kaliforniya’da sorunun kapsamı Türkiye’dekinden çok daha küçük olsa da, güçlendirme sürecinin önündeki en büyük engellerden biri maliyet. Liljegren, birçok kişi için bunun hızla milyonlarca dolarlık bir sürece dönüşebileceğini söyledi.

Mimar Liljegren, “Herkes binasını güçlendirmek istiyor ama kimsenin dört milyon doları yok” dedi.

Bir yapı mühendisi olan Robert Kraus, Los Angeles’taki ilk maliyet tahminlerinin, yenilenen metrekare başına yaklaşık 150 ila 200 dolara mal olacağını tahmin ettiğini söyledi. Bir başka sorun da tadilatların invazivliği: Kraus, sünek olmayan betonu güçlendirmek için, depremler sırasında hareketlerini sınırlandırmak ve güçlendirmek için eski elemanların etrafına “yeni, sert elemanlar” yerleştirilmesi gerektiğini söyledi.

Kraus, “Bunlar doğal olarak bina alanının çoğuna yayılıyor” dedi. “Bir dolabın içine sokabileceğiniz ya da çok fazla yere gizleyebileceğiniz gibi değil. Bunlar oldukça büyük elemanlar.”

Uzmanlar, depremlerin katı sismik standartlara göre inşa edilmiş bazı yapılarda bile ciddi hasara yol açacak kadar güçlü olduğu konusunda hemfikir olsa da, bu kadar çok binanın ‘krep’ şeklinde çökmesi, inşaat yönetmelikleri ve binaları depreme karşı güvenli hale getirmeyi amaçlayan kurallara uyum konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Türkiye’de yıkılan binaların fotoğraflarını inceleyen New York merkezli yapı mühendisi ve “Why Buildings Fall Down: How Structures Fail” adlı kitabın ortak yazarı Matthys Levy, beton blok yapıların yıkılmadan sallanabilecek şekilde inşa edilmediğini ve muhtemelen betonu güçlendiren yeterli çeliğe sahip olmadığını söyledi.

“Hiçbir sismik savunmaları yok çünkü hepsi rijit.” dedi. “Yani, bir şok yaşıyorsunuz ve bina temelden çöküyor ve tüm bina yıkılıyor.”

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…