Bereketli Hilal Bölgesine Yerleşen İnsanlar…

06:30:38

Kedi genetiği, kedilerin ilk evcilleştirilmesini saptamaya yardımcı oluyor…

Kedi genleri, tarımın icadının kedileri antik Mezopotamya'daki insanlarla nasıl bağladığını ve kedilerin insanlarla birlikte dünya çapında göç etmesine yol açtığını ortaya koyuyor. Yaklaşık 10.000 yıl önce, Ortadoğu'nun Dicle ve Fırat nehirlerini çevreleyen bölgeleri olan Bereketli Hilal'e* yerleşen insanlar, avcı-toplayıcılıktan çiftçiliğe ilk geçişi yaptılar.

Missouri Üniversitesi'nde yapılan yeni bir araştırma, insanlar için bu yaşam tarzı geçişinin dünyanın ilk kedi evcilleştirmesini tetikleyen katalizör olduğunu ve insanlar dünyayı dolaşmaya başladıkça yeni kedi dostlarını da yanlarında getirdiklerini ortaya koydu.

Kedi genetikçisi ve MU Veterinerlik Fakültesi'nde Gilbreath-McLorn karşılaştırmalı tıp profesörü olan Leslie A. Lyons, Bereketli Hilal bölgesi ve çevresinin yanı sıra Avrupa, Asya ve Afrika'daki kedilerden DNA toplayıp analiz ederek yaklaşık 200 farklı genetik belirteci karşılaştırdı.

Lyons, “İncelediğimiz DNA ana belirteçlerinden biri, çok hızlı mutasyona uğrayan ve bize son kedi popülasyonları ve son birkaç yüz yıldaki ırk gelişmeleri hakkında ipuçları veren mikrosatellitlerdi” dedi. “İncelediğimiz bir diğer önemli DNA belirteci de tek nükleotid polimorfizmleriydi; bunlar genomun her yerinde görülen ve bize kedilerin binlerce yıl önceki tarihi hakkında ipuçları veren tek bazlı değişikliklerdir. Her iki belirteç üzerinde çalışarak ve bunları karşılaştırarak kedilerin evrimsel öyküsünü bir araya getirmeye başlayabiliriz.”

Lyons, atlar ve sığırlar çeşitli zamanlarda dünyanın farklı bölgelerinde insanlar tarafından çeşitli evcilleştirme olaylarına maruz kalırken, çalışmada kedi genetiği üzerine yaptığı analizin, kedilerin insanlarla birlikte tüm dünyaya göç etmeden önce muhtemelen ilk olarak sadece Bereketli Hilal'de evcilleştirildiği teorisini güçlü bir şekilde desteklediğini de sözlerine ekledi. Kedi genleri nesiller boyunca yavru kedilere aktarıldıktan sonra, örneğin Batı Avrupa'daki kedilerin genetik yapısı artık güneydoğu Asya'daki kedilerden çok farklıdır, bu da 'mesafe ile izolasyon' olarak bilinen bir süreçtir.

Lyons, “Aslında kedileri yarı evcil olarak adlandırabiliriz, çünkü onları vahşi doğaya bıraksaydık, muhtemelen hâlâ haşarat avlayacaklar ve doğal davranışları nedeniyle kendi başlarına hayatta kalabilecek ve çiftleşebileceklerdi” dedi. “Köpekler ve diğer evcilleştirilmiş hayvanların aksine, evcilleştirme sürecinde kedilerin davranışlarını çok fazla değiştirmedik, bu nedenle kediler bir kez daha özel bir hayvan olduklarını kanıtlıyorlar.”

Kedi genetiğini 30 yılı aşkın bir süredir araştıran Lyons, bu gibi çalışmaların, polikistik böbrek hastalığı, körlük ve cücelik gibi hem kedileri hem de insanları etkileyen genetik hastalıkları incelemek için kedileri biyomedikal bir model olarak kullanma yönündeki daha geniş araştırma hedefini de desteklediğini söyledi.

Lyons, “Karşılaştırmalı genetik ve hassas tıp, 'Tek Sağlık' konseptinde kilit rol oynuyor; bu da kedilerdeki genetik hastalıkların nedenlerini veya rahatsızlıklarının nasıl tedavi edileceğini incelemek için yapabileceğimiz her şeyin, bir gün aynı hastalıklara sahip insanları tedavi etmek için yararlı olabileceği anlamına geliyor” dedi. “Nihayetinde kedi sağlığını iyileştirmeye yardımcı olacak genetik araçlar, genetik kaynaklar inşa ediyorum. Bu araçları oluştururken, temsili bir örneklem almak ve dünya çapındaki kedilerin genetik çeşitliliğini anlamak önemlidir, böylece genetik araç kutumuz sadece belirli bir bölgedeki değil, dünyanın her yerindeki kedilere yardımcı olabilir.”

Lyons, kariyeri boyunca, dünyanın dört bir yanındaki kedigillerden kedi genomu dizilimi de dahil olmak üzere, bilim camiasının yararlanabileceği kapsamlı kedi DNA veritabanları geliştirmek için kedi yetiştiricileri ve araştırma işbirlikçileriyle birlikte çalıştı. 2021 yılında yapılan bir çalışmada Lyons ve meslektaşları, kedilerin genomik yapısının insanlara neredeyse diğer tüm primat olmayan memelilerden daha çok benzediğini buldu.

Lyons, “Çabalarımız, dünya çapında kalıtsal genetik hastalıkların göçünü ve geçişini durdurmaya yardımcı oldu ve bunun bir örneği de polikistik böbrek hastalığı. 2004 yılında genetik testimizi ilk kez piyasaya sürdüğümüzde İran kedilerinin %38'inde bu hastalık vardı” dedi. “Şimdi çabalarımız sayesinde bu oran önemli ölçüde düştü ve genel hedefimiz genetik hastalıkları ileride kedilerden yok etmek.”

Şu anda, polikistik böbrek hastalığı için geçerli tek tedavi, karaciğer yetmezliği de dahil olmak üzere sağlıksız yan etkilere sahiptir. Lyons şu anda Santa Barbara'daki Kaliforniya Üniversitesi'ndeki araştırmacılarla birlikte çalışarak bu hastalıktan muzdarip olanlar için diyete dayalı bir tedavi denemesi geliştirmeye çalışıyor.

Lyons, “Bu denemeler başarılı olursa, insanların karaciğer yetmezliğine veya diğer sağlık sorunlarına neden olabilecek bir ilacı almaya daha doğal, daha sağlıklı bir alternatif olarak denemelerini sağlayabiliriz” dedi. “Çabalarımız yardımcı olmaya devam edecek ve bunun bir parçası olmak iyi hissettiriyor.”

“Rastgele yetiştirilen kedilerin genetiği, kedi evcilleştirmenin beşiğinin Yakın Doğu'da olduğunu destekliyor” başlıklı makale geçtiğimiz günlerde Heredity dergisinde yayımlandı.

• Güneyde Arabistan Çölü ile kuzeyde Doğu Anadolu Bölgesi dağlık bölgesi arasında yer alır. Eski Babil toprakları ile hemen yakınındaki Elam'dan (bugün İran'ın güneybatısı) Dicle ve Fırat ırmakları ile Asur topraklarına kadar uzanır. Zağros Dağları'ndan, batıda Suriye üzerinden Akdeniz'e, güney yönünde de Filistin'in güneyine kadar olan toprakları içine alır. Mısır'ın Nil Vadisi'ni de bu bölge içine sokanlar vardır; çünkü buradaki Sina Çölü, Mezopotamya ve Suriye'de sürekliliği bozan öteki çöllerden daha büyük değildir. Bölgede iyi ürün alabilmek, hatta tarım yapabilmek için sulama zorunludur.Yaklaşık 10.000 yıl önce, Orta Doğu'da Dicle ve Fırat nehirlerini çevreleyen Bereketli Hilal bölgesine yerleşen insanlar, avcı-toplayıcılıktan çiftçiliğe ilk geçişi yaptılar. Toplumun ilk uygarlıklarında haşere kontrolü görevi gören kemirgen yiyen kedilerle yakın bağlar geliştirdiler.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…