61 yaşındaki İngiliz moleküler genetikçi Adrian Hill, yaklaşık otuz yılını meslektaşı Sarah Gilbert ile bir sıtma aşısı üzerinde çalışarak geçirmişti. Tarihsel olarak, çoğu aşı, bağışıklık sistemine bir patojeni savuşturmayı öğretmek için virüsün öldürülmüş veya zayıflatılmış versiyonlarını kullandı. Hill ve Gilbert daha tartışmalı bir yaklaşımı tercih ettiler – bir sıtma genini vücut hücrelerine yönlendirmek için bir şempanze virüsü kullandılar.

2019 yılıydı ve Adrian Hill hâlâ başarılı bir sonucu bekliyordu

Genetik kodu insan vücuduna taşımak için şempanze dışkısından türetilen bir virüsün kullanılması garip, hatta tehlikeli görünebilir. Ancak yaklaşım sağlam bir mantığa dayanıyordu. Şempanzeler insanların yaşayan en yakın akrabalarıdır, bu nedenle bu memelileri enfekte eden bir virüsün insanlarda da yayılması muhtemel görünüyordu. Bu, sıtma parazitinin bir parçasını vücuda taşımak için iyi bir iş çıkarabileceği anlamına geliyor. Ve şempanze virüsünü kullanmanın hiçbir tehlikesi yoktu çünkü Hill ve Gilbert, virüsün insan hücrelerini enfekte etmesi, ancak vücutta yayılmaması için onu değiştirmişti.

Oxford Üniversitesi'nde İrlandalı bir aşı uzmanı olan Hill, 1980'lerin başından beri sıtmaya karşı odaklanmıştı. Dublin'de bir tıp öğrencisi olarak, tatillerini daha sonra Zimbabwe ulusu olacak olan Rodezya'daki bir hastanede rahip olarak çalışan amcasını ziyaret ederek geçirmişti. Hill, sıtmanın bölgeyi kesinlikle nasıl sardığını gördü. Ancak ilaç şirketleri, kısmen gelişmekte olan ülkelerde endemik olduğu ve minimum kâr potansiyeli olduğu için hastalıkla mücadele etmeye çok hevesli değildi.

Hill, yıllarca devam eden bir çalışma olan koruyucu aşıları geliştiren kişi olmaya kendini adamıştı. 2019'un sonlarında Hill, sıtma aşısı üretmek için hâlâ Gilbert ile çalışıyordu. Ayrıca grip, HIV ve diğer virüsleri ve hastalıkları savuşturmak için üzerinde çalıştılar. Bu noktada, Oxford ekibi tek bir aşı için dahi onay almamıştı.

Yine de sınırlı başarı Hill'i pek alçaltmamıştı. Aslında, bilim dünyasının en tartışmalı ve sevilmeyen adamlarından biri olarak ortaya çıkmıştı; araştırmacı arkadaşlarına yönelik keskin eleştirileri ve yakıcı, hatta saldırgan davranışlarıyla nam salmıştı. Bilimsel toplantılarda genellikle ilk ayağa kalkan, mikrofonu eline alan ve bir sunumda değinilen bir noktayı sorgulayan Hill olurdu. Bunu sık sık aşağılayıcı veya aşağılayıcı bir dille yapardı. Alanındaki çeşitli bilim adamlarının aktardığı üzere, Hill'den yıllar boyunca alıntılanan bazı başlıklar aşağıda:

“Bu gerçekten aptalca bir fikir.”

“Verileriniz berbat.”

“Bu şimdiye kadar duyduğum en cahilce şey.”

Araştırmacılar bu toplantılara Hill'in açık sözlü, hatta gaddar, sözlü kırbaçlamalarına maruz kalacaklarını bildiklerinden zırhlarını kuşanmış olarak gelirlerdi. Hill boğazını temizleyerek söze başlıyorsa, bu muhtemelen bir tür vahşetin yolda olduğu anlamına geliyordu. Bazı meslektaşları, Hill'in yumruklamalarının genellikle araştırmacıların yöntemlerini mükemmelleştirmelerini sağlayan keskin noktalarla dolu olduğunu fark ederek, sözlerini takdir etmeyi öğrendi. Ancak daha genç veya hazırlıksız bilim insanları bazen gereksiz yere kişisel olarak gördükleri yorumlardan şaşırıyorlardı.

Hill'in meslektaşlarını en çok rahatsız eden şey, kendi araştırmalarından çok başkalarının çalışmalarını eleştirmesiydi. Neredeyse her yıl BBC, CNN veya başka bir medya kuruluşu, onun ve Gilbert'in şu veya bu hastalığa karşı kaydettiği ilerlemenin profilini çıkarıyor gibiydi. Rakipler onun grubunun başarı şansını abarttığını düşündürdü. Yine de Hill, bir tıp konferansında başka bir bilim insanına yaklaşımının neden başarısızlığa mahkûm olduğuna dair ders veriyordu. Gilbert toplantılarda sessiz ve ölçülü biriydi ama Hill iştahla eleştirilerini paylaşırdı.

Kıdemli bir bilim insanı olan Hildegund Ertl, “Adrian mükemmel bir bilim insanı, insanlığa yardım etmeye gerçekten inanıyor ve ben onu seviyorum” diyor. “Gerçekten harika bir bilim insanı, her şeyi bilmediğini bilir ve alçakgönüllüdür.”

Akranları Hill'e takma adlar verdi ve bu adların çoğu, bilim insanının kibiriyle dalga geçiyordu. İngiliz arketiplerinin en sevilmeyenlerinden birinin, kendini beğenmiş Oxbridge akademisyeninin neredeyse mükemmel bir karikatürü gibi görünmesi Hill'e yardımcı olmadı. Hill kendini beğenmiş biriydi, Oxford'da neredeyse kırk yıl geçirmişti ve sarkık, dağınık saçları vardı. Hill tüvit paltoları severdi ve parlak kırmızı pantolonlar giymese de muhtemelen evinde vardır diyerek bilim insanları şakalar yapardı. 

Bir bira içerken ya da akşam yemeğinde Hill çok daha sevimliydi. Hill ile doğrudan rekabet etmeyen bilim insanları, onlara saygı ve hürmetle davrandığını söylüyordu. Hill de genç Oxford bilim insanlarına destek oldu ve onların sadakatini kazandı. Bu genç araştırmacılar, Hill'in bilimsel ortağı Gilbert'i soğuk ve başa çıkılması zor olarak tanımlayarak genellikle daha fazla sorun yaşadılar. Ancak dışarıdan gelenler için Hill bir aydınlatma aracı olarak kaldı.

Bir meslektaşı, Birleşik Krallık'ta sevilen, ancak diğer her yerde nefret edilen kokulu, kahverengimsi, sebzeye atıfta bulunarak, “Adrian'ın bir Marmite kişiliği var” diyor. “Onu ya çok seviyorsun ya da ondan nefret ediyorsun.”

Hill'in arkadaşlarının bazen ona destek olmak için adım attığı da oluyordu.

Kıdemli bir immünolog olan Rino Rappuoli, “Başka hiç kimse bu kadar çok birinci aşama denemesi yürütmedi” dedi.

Yine de birisinin 1. aşama denemelerini yürütmede gerçekten iyi olduğunu söylemek, bir futbolcuya kaleye çektiği şut sayısı için iltifat etmeye benzer. Bir noktada, gol atmanız, puan almanız gerekiyor. Hill, onaylanmış bir aşı veya ilaca asla yaklaşmamıştı.

Kasım 2019'da Hill, küresel bulaşıcı hastalık uzmanları toplantısı için Washington DC'nin hemen güneyindeki Maryland, National Harbor'a uçtu. Hill, her zamanki gibi kendinden emindi, çeşitli patojenler ve ideal aşı yaklaşımları üzerinde ağırlığı vardı. Farkında değildi, ama konuşurken bilim hayatında dönüm noktası olabilecek tehdit binlerce mil ötede ortaya çıkıyordu.

Aslına bakılırsa 2020'nin başlarında Hill ve Gilbert, Çin'in Vuhan kentinde ortaya çıkan yeni patojene pek dikkat etmedi. Hill, sıtma araştırmalarıyla meşgul olarak Senegal, New York ve başka yerlere gitti. Gilbert ise, potansiyel bir COVID-19 aşısı oluşturmaya başladı. Ancak aşısının klinik denemelerinin Temmuz ayında başlayabileceğini umuyordu. Acele etmeye gerek yok gibiydi. Ortaya çıkan patojenler her zaman insanları korkutur ama kendi kendilerine geçerdi, öyle değil mi?

Bununla birlikte, daha genç bir Oxford bilim insanı daha endişeliydi. Sandy Douglas, virüs hakkında rahatsız edici makaleler okudu ve altta yatan veriler soruna işaret etti. Hill'i aradı ve ona mesaj atarak onu gelişen krize dahil etmeye çalıştı. Hiçbir yere varamadı. 37 yaşında bir doktor olan Douglas, İngiltere'nin ciddi bir şekilde finanse edilen Ulusal Sağlık Servisi ile ilk elden deneyime sahipti. Sağlık hizmetinin bir krizde bunalıma girebileceğini biliyordu. Douglas'ın kansere yakalanan ve kemoterapi tedavisi gören babası, virüs İtalya'da hızla yayılırken Douglas'ın korkularını uyandırırken Roma'ya bir geziye gitti. Her haber makalesi ve yeni verilerle Douglas daha da tedirgin oldu.

“Çıldırıyordum” diyor.

Yavaş yavaş olsa da, Hill, kısmen Douglas'ın ricaları sayesinde odağını ortaya çıkan virüse kaydırmaya başladı. Şubat ayında Hill, meslektaşlarına süper hızlı gitmeleri gerektiğini ve aşılarının Nisan ayında test için hazır olması gerektiğini söyledi.

“Sonra değil,” dedi.

Gilbert başlangıçta bir aşıyı test etmek ve tanıtmak için acele etme fikrine direndi. Ancak kısa süre sonra o da gemiye bindi. Mart ayının sonunda, o ve meslektaşları, ilerlemek için Birleşik Krallık kurumlarından ve diğerlerinden yeterli desteği aldılar.

Oxford bilim insanları, aşılarının işe yarayabileceğine dair erken kanıtlar elde etti. Montana'daki Ulusal Sağlık Enstitüleri'nin Rocky Mountain Laboratuarlarındaki araştırmacılar, altı al yanaklı makak maymununa tek doz Oxford aşısı uyguladı. Ardından, araştırmacılar maymunları büyük miktarda koronavirüse maruz bıraktılar – 28 gün sonra maymunların hepsi sağlıklıydı.

Hill, her zamanki gibi kendinden emin bir şekilde coşkuluydu.

Hill bir müddet sonra, “Umut verici değildi – harikaydı,” dedi.

Yakında, Hill ve meslektaşları tüm rakiplerini geçerek aşıları için büyük insan denemelerine başlamayı planladılar. Nisan ayının sonlarında, İngiltere, Cambridge merkezli bir İngiliz ilaç devi olan AstraZeneca ile çekimlerin test edilmesine, üretilmesine ve dağıtılmasına yardımcı olmak için bir anlaşma imzaladılar.

O zamana kadar, yeni koronavirüs dünyanın neredeyse her köşesine ulaşmış ve birçok ülkenin sağlık sistemlerini perişan etmişti. ABD, İngiltere ve başka yerlerdeki sağlık yetkilileri, Oxford'un aşılarını dünyanın virüsün pençesinden kurtulmasının en olası yolu olarak gördü. Bu arada, Hill ve Gilbert arasında, aşıları hakkında kimin daha fazla kesinlik ve hatta kibir sergileyebileceği konusunda bir rekabet ortaya çıktı. Mayıs 2020'de Hill, Reuters'e Oxford/AstraZeneca aşılarının “neredeyse kesinlikle en iyi tek doz hızlı yanıt aşısı” olduğunu söyledi ve mRNA aşısı yaklaşımını reddetti.

2021 yazının sonlarına doğru, Oxford aşısı ABD'de hâlâ onaylanmamıştı

“Neden yeni, kanıtlanmamış, üretimi hızlı, ancak üretimi pahalı ve hiçbir zaman büyütülmemiş – ve insanlarda hiçbir şeye karşı koruma sağladığı hiç gösterilmemiş bir aşı teknolojisini alıp küresel bir acil durumda buna öncelik veriyorsunuz? ” diye soruyordu Hill.

Temmuz ayında, “Olumsuz olay profilini ve kullanılacak dozu biliyoruz, çünkü bunu daha önce pek çok kez yaptık… Açıkça güvenlik testi yapıyoruz, ancak endişelenmiyoruz.”

Bir arkadaşı Hill'e ekibinin gelişimi hakkında soru sorduğunda, Hill'in sesi iyimser, hatta rahatlamış görünüyordu. Onlarca yıllık çalışmanın ardından, bir kazananı varmış gibi görünüyordu.

Mayıs 2020'de Warp Speed ​​Operasyonu, Oxford/AstraZeneca'ya 300 milyon doz karşılığında koronavirüs aşılarını test etmek ve üretmek için 1,2 milyar dolar verdi. Nihai etkinlik verileri ve düzenleyici onayların Eylül ayına kadar verilmesi bekleniyordu. Oxford'da moraller yüksekti. Ancak kısa süre sonra ABD'li yetkililer endişelenmeye başladı. Oxford araştırmacıları, AstraZeneca'nın bilim insanlarıyla iyi iletişim kurmuyor gibiydi. Amerikalı yetkililer, diğer aşı şirketlerinin bir gecede teslim ettiği çeşitli aşı grupları hakkında ayrıntılar gibi önemli deney verileri için bazen haftalarca bekliyordu. Yaz başında AstraZeneca, Britanya ve Brezilya'daki denemelerine ABD makamlarının talep ettiğinden çok daha az sayıda insanı dahil etmişti. Gecikmeler artıyordu. Hill ve Gilbert'in çabaları en önde giden durumunu kaybetmişti.

Kasım ayının sonlarında, Oxford ekibi aşılarının 3. aşama klinik deneme sonucuna kadar geri sayım yaptı; bu, grubun sorunlarını aşması için açık bir şanstı. 22 Kasım hafta sonu, Oxford ve AstraZeneca yöneticileri sonuçları aldı. Aşıları, birkaç hafta arayla iki tam doz alan yaklaşık dokuz bin gönüllü olan en büyük deneme katılımcısı grubu için yüzde 62'lik bir etkinliğe sahipti. Rakam, günler önce Pfizer/BioNTech ve Moderna'nınkilerle karşılaştırıldığında biraz soluk kalmıştı

Yine de Oxford ekibi verileri analiz ederken kutlamak için bir neden buldu. On iki hafta sonra ikinci tam bir doz almadan önce aşının ilk yarı kuvvetli bir dozu verilmiş olan toplam 2.741 gönüllüden daha az sayıda gönüllüde aşı yüzde 90 etkiliydi ve bu araştırmacıları heyecanlandırdı.

23 Kasım sabahı Oxford ve AstraZeneca sonuçları açıkladı. Oxford sonuçları bir “atılım” olarak nitelendirirken, AstraZeneca ayrı bir yayında “aşı, COVID-19'u önlemede oldukça etkiliydi” dedi. AstraZeneca'nın belirttiği ilk rakam, yüzde 90'lık etkinlik rakamıydı. Daha düşük, yüzde 62 etkinlik rakamını paylaştıktan sonra AstraZeneca, iki dozu birleştirmenin “ortalama yüzde 70 etkinlikle sonuçlandığını” söyledi.

Oxford/AstraZeneca ekibi neredeyse anında bir eleştiri yağmuruna tutuldu. Daha yüksek etkinlik rakamı, genel çalışmalarının küçük bir alt kümesinden kaynaklanmıştı. Bazıları araştırmacıları verilerini işlerine geldiği gibi toplamakla suçladı. Yarım dozun neden bu kadar güçlü koruma sağladığını ve hatta nasıl sonuçlandığını bile açıklayamadılar.

AstraZeneca'nın onkoloji dışı araştırma ve geliştirme başkanı Mene Pangalos Reuters'e verdiği demeçte, “Yarım doz-tam doz yaparken tökezledik” dedi. “Evet, bu bir hataydı.”

Ancak patronu Pascal Soriot, “Bu bir hata değildi” dedi, hem Gilbert hem de Hill bu konuda ısrarlıydı.

Eleştiriler üst üste geldi. San Diego'daki Scripps Araştırma Enstitüsü'nde klinik deney uzmanı olan Eric Topol, “Dünya bu aşıya bahse giriyor” dedi. “Ne büyük bir hayal kırıklığı… En başından itibaren güvenlik, etkinlik, dozlama, her şey konusunda açık sözlü olsalardı, çok daha iyi bir konumda olurlardı.”

Hill kariyerini eleştiriler yaparak geçirmişti. Şimdi, bilim insanları ve diğerleri ona ve meslektaşlarına eleştiri yoluyla adeta tecavüz ediyorlardı. Sinirliydi. Gilbert ve Hill, aşıları ucuz ve üretimi, depolanması, taşınması kolay olacak şekilde yaptılar. Evet, grubunun iletişimini ve analizini daha iyi geliştirebilirlerdi, ancak bir pandemiyi durdurmak için hızla harekete geçtiler. Aşıları mükemmel, hatta en iyisi olmayabilir ama işe yaradı ve hayat kurtarıyordu.

2020'nin sonlarında bir bilim insanı arkadaşı onu aradığında Hill hayal kırıklıklarını dile getirdi.

Bilim insanlarına, medyaya ve Oxford/AstraZeneca çabasını eleştiren hemen hemen herkese atıfta bulunarak, “Kimse ne halttan bahsettiğini bilmiyor” dedi.

Savunması devam ederken Hill'in sesi yükseldi.

Kapıda aşı var, dedi. “Bu virüs insanları öldürüyor!”

30 Aralık 2020'de Oxford/AstraZeneca aşısının Birleşik Krallık tarafından kullanılmasına izin verildi. Aşılar hemen dağıtıldı ve ülkenin yeni bir COVID-19 vaka artışını savuşturmasına yardımcı oldu. Ocak ayının sonlarında, aşılara Avrupa'da da izin verildi. Onlarca yıllık çalışmadan sonra Hill sonunda bir aşıyı silaha dönüştürdü.

Ancak kısa süre sonra yeni ve ciddi endişeler ortaya çıktı. Oxford/AstraZeneca çalışmasında üretim eksiklikleri yaşandı. Ayrıca aşının yaşlılar üzerindeki etkinliği hakkında sorularla ve yeni koronavirüs suşlarıyla başa çıkma yeteneğiyle ilgili endişelerle karşı karşıya kaldılar. Önceden sağlıklı olan az sayıda kadında kan pıhtıları ortaya çıktığında, ABD hükûmet yetkilileri arasında bile endişeler ve eleştiriler arttı.

Bunların hepsi Hill için çok fazlaydı. Virüs her gün binlerce insanı öldürürken ve çok sayıda insan aşıya direnmek için nedenler buluyorken, resmi organların kendi grubunun aşısını baltaladığına inanamıyordu.

2021 yazının sonlarına gelindiğinde, Oxford aşısı hâlâ ABD'de yetkilendirilmemişti, bunun olup olmayacağı da belli değildi. Yine de, aşılar dünyanın birçok yerinde en çok kullanılan aşı olarak 70'ten fazla ülkede kullanılıyordu. Aşılar, normal soğutmada altı aydan fazla dayanan, taşınması ve depolanması en ucuz ve en kolay olanlar arasındaydı. AstraZeneca, yoksul ve orta gelirli ülkelerdeki insanlar için yüz milyonlarca doz da dahil olmak üzere 2021'in sonuna kadar üç milyara kadar doz teslim etmeyi planladığını duyurdu.

O zamana kadar, Hill ve Gilbert alay edilmeleri ve hataları çoğunlukla geride bırakmışlardı. Arkadaşları ve diğerleriyle konuşan bilim insanları, eleştirilere ilişkin hayal kırıklıklarını paylaştılar. Ancak aynı zamanda dünya çapında pek çok insanı koruyan güvenli ve etkili bir aşı geliştirmeye nasıl yardımcı olduklarından gurur duyduklarını da dile getirdiler.

Hill, asıl tutkusuna çoktan dönmüştü bile: sıtmayla savaşmak. Geliştirdiği bir sıtma aşısı, 3. aşama denemesine başlamıştı. Yüzde 77 etkinlik göstermişti. Hill ve meslektaşları, çoğu Sahra altı Afrika'da çocuklar olmak üzere her yıl 400.000 can alan bir hastalıkla mücadele ederek, düşük fiyatlı aşılarının 2023 yılına kadar gündeme alınacağını umuyorlar.

2021 yazında bir gün, Hill, Kraliçe Elizabeth'ten fahri şövalyelik alırken, Gilbert her iki bilim insanı için de kariyer sınırı olan bir Dame oldu…

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

Sample Text