Covid'in hava yoluyla bulaştığı artık bilinen bir gerçektir….

Kızamık, suçiçeği veya tüberküloz benzeri diğer bulaşıcı hastalıklar gibi, havada uzun süre kalabilen ve uzun mesafeler kat edebilen aerosoller yoluyla yayılır. Virüsün hava yoluyla yayılma özelliği, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) dahil olmak üzere halk sağlığı yetkilileri tarafından kabul edilmektedir.

Ancak virüs ortaya çıktığında ve sonrasında bir süre halk sağlığı yetkilileri bunun yerine virüsün, aerosollerden farklı olarak sadece iki metre kadar hareket edebilen ve yakındaki yüzeylere düşerek potansiyel bulaşma aracı haline gelen büyük damlacıklar yoluyla yayılabileceğini düşündü. Bu teori, 2020'nin başlarında herkesin market alışverişlerini silmesine ve postalarını dezenfekte edip etmeyeceğini merak etmesine neden oldu.

Aerosoller ve damlacıklar kulağa benzer gelse de, halk sağlığı üzerindeki etkileri çok farklıdır. Covid'in damlacıklar yoluyla yayıldığı varsayımı, aerosol bulaşmasını durdurabilen yüksek kaliteli maskelere (N95'ler gibi) ve havalandırmaya odaklanmanın aksine, sosyal mesafenin önemini vurgulamak, bez olanlar da dahil olmak üzere her türlü maskeyi takmak ve yüzeyleri dezenfekte etmek gibi halk sağlığı tavsiyelerini bilgilendirdi.

Ancak covid'in hava yoluyla bulaştığına dair kanıtlar erken dönemde bol miktarda mevcuttu; eksik olan şey bunu kabul etme isteğiydi. DSÖ, hava yoluyla bulaşma teorisini yanlış bilgi olarak nitelendirdi ve sosyal medya kanallarında paylaşarak bunu ortadan kaldırmak için yanlış bir şekilde çalıştı: “#GERÇEK: #COVID19 hava yoluyla bulaşmaz.“

Yine de Nisan 2020 gibi erken bir tarihte, bilim insanlarından oluşan bir ekip, bazı süper yayıcı olayların bulaşma dinamiklerini inceleyerek topladıkları covid'in aerosol yoluyla bulaştığına dair kanıtları DSÖ'ye sundu. Ünlü atmosfer fizikçisi Lidia Morawska liderliğindeki ekipte yer alan Boulder, Colorado Üniversitesi'nde kimya profesörü olan Jose Jimenez, “Bunu onlara açıklayacağımızı ve sonra bilim insanları olarak makul bir tartışma yapacağımızı söyledim” dedi. Ancak Jimenez, DSÖ ekibinin bu fikre kapalı olduğunu ve hatta içlerinden birinin kaba davranarak Morawska'ya bağırdığını söyledi. DSÖ'nün Morawska'nın başından beri haklı olduğunu kabul etmesi neredeyse iki yıl sürdü.

Daha önce bulaşıcı hastalıklar konusunda hiç çalışmamış olan Jimenez şok olmuştu. Ama meslektaşları öyle değildi: Aldıkları tepki, Jimenez'in International Journal of Indoor Environment and Health dergisinde yayınlanan bir makale için araştırmaya koyulduğu aerosol bulaşması fikrine karşı halk sağlığı muhalefetinin yüzyıllık geçmişiyle örtüşüyordu.

Miazmadan -kötü hava –  temas enfeksiyonuna
İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde, hastalıkların hava yoluyla bulaştığı fikri tartışmalı olmaktan uzaktı. Hipokrat'ın miazmasından İranlı hekim İbn-i Sina'ya (Avicenna) kadar, hastalığın nasıl bulaştığına dair ilk teoriler, sağlıksız ortamlardan insanların içine süzülen kötü dumanlara dair belirsiz kavramları içeriyordu.

Bakteri ve mikroorganizmaların keşfi, 17. yüzyılın ikinci yarısına kadar hastalığın insandan insana da yayılabileceğinin anlaşılmasına yol açmadı. Makalede anlatıldığına göre, hastalıkların insandan insana bulaştığını düşünen “bulaşmacılar” ile hava yoluyla bulaşmaya inanan “miasmatistler” arasında uzun bir tartışma yaşandı. Mikrop teorisi de dahil olmak üzere sonraki keşifler, yüzyılın başına ve Amerikalı bir epidemiyolog olan Charles Chapin'in çalışmalarına kadar birini veya diğer kampı besledi.

Chapin'in araştırmaları mikropların doğrudan temas yoluyla bulaşabileceğini gösterdi, ancak sadece hava yoluyla bulaşmaya olan inancın, temas enfeksiyonu yoluyla yayılan hastalıkları kontrol altına almada bir engel olduğunu keşfetti. “Eğer hasta odası yüzen bulaşıcı hastalıklarla doluysa, temas enfeksiyonuna karşı korunmak için ne kadar çaba sarf etmek gerekir? Tecrübelerimden bildiğim kadarıyla, havanın başlıca enfeksiyon aracı olduğuna kesin olarak ikna olmuşken insanlara temas enfeksiyonundan kaçınmayı öğretmek imkansızdır” diye yazmıştı 1910 yılında Enfeksiyonun Kaynakları ve Şekilleri adlı kitabında.

Kolera (su) veya sıtma (sivrisinekler) gibi hastalıkların bulaşma yolları hakkında daha fazla bilgi sahibi olan Chapin, sonunda hava yoluyla bulaşmanın çoğu senaryoda en düşük ihtimal olduğu sonucuna vardı. Jimenez ve meslektaşlarının makalede belirttiği gibi, Chapin hava yoluyla bulaşmaya dair kanıt yokluğunu, yokluğunun kanıtı haline getirdi. Makaleye göre, Chapin yazılarında “hava yoluyla bulaşmanın bir çalışma hipotezi olarak bir kenara bırakılmasını ve başlıca dikkatimizi temas enfeksiyonunun önlenmesine vermemizi” savunmuştur. Paradigma değişimini ileriye doğru atılmış tarihi bir adım olarak gören Chapin, hava yoluyla bulaşma fikrini folklordan biraz daha fazlası olarak değerlendirmiştir. “Hipokrat zamanından beri ırkın peşini bırakmayan enfekte hava hayaletinden kurtulmak çoğu insan için büyük bir rahatlama olacaktır” diye yazmıştır.

Bu da Chapin'in yeni paradigmasını benimseyen sözde reformcuların öncülüğünde aşırı bir düzeltme ile sonuçlandı. Jimenez, “Bir nevi miazmanın yanlış olduğunu gösterdiler ve sonra dediler ki, bu biz olmayacağız, bu batıl inanç, bu üstesinden gelmemiz gereken bir şey” dedi.

Sinir bozucu küçük damlacıklar
Aerosol yoluyla bulaşmanın bir batıl inanç olarak reddedilmesi, bugün hâlâ hissedilen güçlü bir duygusal yük taşıyordu. Doğrudan temas olmadan hastalık bulaşmasını açıklamak için, patojenlerin daha büyük damlacıklar yoluyla taşınacağı teorisi tercih edildi – başlangıçta covid'i yaymakla suçlanan aynı tür.

Aslında covid, bilim insanlarının aerosol yoluyla bulaşmayı kabul etmek için mücadele etmek zorunda kaldıkları ilk vaka değildir. Damlacıklar başlangıçta tüberküloz, kızamık ve su çiçeğinin temassız bulaşmasının nedeni olarak görülmüş ve ancak çürütülemez kanıtlardan sonra bilimsel kuruluş aerosol bulaşmasının meydana geldiğini kabul etmiştir.

“DSÖ toplantısında bize söyledikleri bir şey vardı: 'covid kızamık gibi hava yoluyla bulaşmıyordu, kızamık gibi olsaydı fark ederdik'. Ama aslında her ikisi de hava yoluyla bulaşan son derece bulaşıcı hastalıklar olan kızamık ve su çiçeği, 1980'lere kadar damlacık formunda hastalıklar olarak tanımlanıyordu” dedi Jimenez.

Dahası, aerosol yoluyla bulaşmanın her bir örneğini kanıtlamak için çok çaba sarf edilirken, damlacık yoluyla bulaşmanın önemli kanıtlardan yoksun olduğu gerçeğine yeterince dikkat edilmediğini söyledi. Jimenez, “Bize söyledikleri ve hâlâ – covid – bulaşmanın ana modu olduğunu söyledikleri damlacık yoluyla bulaşma, sadece covid için değil, tıp tarihindeki hiçbir hastalık için doğrudan gösterilmemiştir” dedi.

Aerosol bilimcileri, damlacık yoluyla bulaşma teorisinde bir fizik yanlış anlaşılması olduğunu savunuyor, ancak halk sağlığı yetkilileri arasındaki direnç hâlâ güçlü. “Geçtiğimiz iki yıl boyunca COVID-19'un bulaşma şekilleri, özellikle de SARS-CoV-2'nin hava yoluyla bulaşma şekli konusunda önemli tartışmalar yaşandı. “Bu, sadece SARS-CoV-2 ile değil, aynı zamanda uluslararası endişe yaratan bir halk sağlığı acil durumuna neden olabilecek diğer solunum patojenleriyle de ilgili kesişen bir konudur.” WHO sözcüsü Margaret Ann Harris tarafından Quartz ile paylaşılan bir açıklama okundu. “DSÖ şu anda küresel uzmanlarla bu konuyu tartışmak ve bir fikir birliğine varmak için uluslararası bir teknik danışma sürecini yönetmekte ve koordine etmektedir.”

Havadaki hastalık
Hava yoluyla bulaşmanın kabul edilmesinin, bulaşıcı tıbbın ya da katı inançların ötesine geçen sonuçları vardır. Eğer bir hastalık doğrudan temas ya da yakınlık yoluyla bulaşıyorsa, bunu önleme sorumluluğu bireye yüklenebilir. Koruyucu ekipman, mesafe koyma, dezenfekte etme: Bunların hepsi salgınları durdurmak için insanların alabileceği önlemlerdir. Bu şekilde, hastalanmak kişisel bir başarısızlık haline gelir – insanlar ellerini yıkamamış ya da bazı önlemleri atlamış olmalıdır.

Ancak virüs hava yoluyla bulaşıyorsa ve kişi havanın kalitesini kontrol edemediği bir okulda ya da ofiste enfekte oluyorsa, o zaman hata kişisel olamaz. Benzer şekilde, daha büyük damlacıklar herhangi bir yüz maskesiyle durdurulabilir, ancak belirli türde maskeler – N95 solunum maskeleri gibi – gerekliyse, bunların uygun fiyatlı, mevcut ve belirli kalite kriterlerine uygun olduğundan emin olmak için daha fazla kurumsal katılım vardır. Jimenez, “Kurumlar – CDC, hükûmet, WHO – belirsizlikte ısrar ediyor çünkü bu çok uygun” dedi.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…

G eorge Washington Üniversitesi‘nde acil servis doktoru ve halk sağlığı profesörü olan Leana Wen, her şeyden önce, 6 fit – yaklaşık 1.8288 m. ve 15 dakikalık CDC tanımının her zaman bir yaklaşıklık olduğuna dikkat çekiyor.

“6 fit ve 15 dakika hakkında sihirli bir şey yoktu” diyor. “Ancak, çizgiyi bir yere çekmemiz gerekiyor.”

Mesafe, 1800’lerin sonlarına kadar uzanan bulaşıcı damlacıkların yere düşmeden önce havada ne kadar ilerleyebileceğine dair araştırmalara dayanıyordu. Ancak bunun hiçbir zaman kesin bir garanti olması amaçlanmamıştı – ve şimdi ayrıca bildiğimiz gibi, COVID-19 ayrıca 6 fitten fazla seyahat edebilen aerosoller yoluyla da yayılıyor.

Harvard TH Chan Halk Sağlığı Okulu epidemiyoloji doçenti William Hanage, “Bence bu, virüsün izleyeceği bir tür kural olarak çok fazla yerde yorumlandı” diyor . “Açıkçası, son derece bulaşıcı bir kişiyle havalandırılmayan bir alanda bir saat boyunca olmak, onlardan 6 metreden daha da uzağa oturursanız birdenbire ‘güvenli’ olmaz.

“Risk biraz daha düşük olabilir,” diye ekliyor, “ama sıfır olmaz.”

Stanford Üniversitesi bulaşıcı hastalık uzmanı Dr. Abraar Karan, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri‘nin bir kişinin enfeksiyona neden olacak kadar virüse maruz kalmasını daha olası hale getirecek ön koşullar olarak mesafe için 6 fit ve maruz kalma süresi için 15 dakika kullandığını söylüyor.

“Tüm ön koşullarda olduğu gibi, istisnalar var – yani, daha kısa bir süre içinde bile daha fazla virüse maruz kaldıysanız – deltadan bekleyebileceğimiz gibi, önceki baskın suştan çok daha yüksek viral yük seviyelerine neden olabilir – veya daha az virüse maruz kaldınız, ancak daha uzun bir süre boyunca kaldınız veya daha yakında bulundunuz,”

Aslında, CDC‘nin web sitesi şimdi açık bir şekilde iletimin aerosolizasyon yoluyla iç mekanlarda 6 fitten fazla gerçekleşebileceğine işaret ediyor, diyor Karan.

Peki riskinizi nasıl değerlendirmelisiniz?
Riskinizi azaltmak için yapabileceğiniz birkaç şey var elbette: Aşı olun, maske takın, ellerinizi yıkayın, hasta olan herkesten uzak durun. Ancak zaman ve mesafe açısından uzmanlar daha genel düşünmeyi öneriyor.

Karan, “İnsanların bunu 6 fit ve 15 dakika gibi mutlak terimler yerine daha olası ve daha az olası olarak düşünmelerinin önemli olduğunu düşünüyorum” diyor.

Wen, kendi sağduyunuza güvenmenizde sorun yok, diyor. “Pandemiyi Delta devraldığı için sağduyuyu ve daha yüksek bir şüphe endeksini kullanmayı söyleyebilirim.”

Örneğin, “Diğerlerine ne kadar yakın olursanız, bulaşma olasılığının o kadar yüksek olduğunu vurgulayın,” diyor Karan, “ve bulaş uzaklaştıkça daha az olasıdır. Enfekte birinin yanında ne kadar uzun bulunursanız, o kadar olasıdır. Ama aynı zamanda: Geçirilen zaman önemlidir, maske kullanımı önemlidir, damlacıkların birikemeyeceği açık havada olmak ve başka birinin ne kadar bulaşıcı olduğu önemlidir.”

Hanage, şu faktörleri göz önünde bulundurun: İnsanların aşısız olup olmadığı, insanların içeride olup olmadığı, yetersiz havalandırma, maske kullanımı eksikliği, maruz kalma süresi, toplam bulaşıcı temas sayısı ve toplam aşı – bulaşıcı viral partikül sayısı. Tamam – size kaç tane viral partikülün bulaştığını veya bulaşmayabileceğini bilmeme konusunda hak veriyoruz. Sadece Delta’yı birincil değişken olarak bilin, muhtemelen öncekinden çok daha yüksek.

Ve ne zaman test yaptırıp kendinizi karantinaya alacağınızı nereden bileceksiniz?
Wen, yine sağduyunuzu kullanın, diyor. “Sonuçta pozitif çıkan biriyle bir bahçe partisindeydiniz, ancak o kişiyi hatırlamıyorsanız ve muhtemelen ona yakın bulunmamışsanız, muhtemelen test yapmanız veya kendinizi karantinaya almanız gerekmez. Öte yandan, eğer savunmasız aile üyeleriyle yaşıyorsan ve şüpheli bir maruziyet yaşadıysan ihtiyatlı davranıp test yaptırın.”

Aslında, savunmasız insanlarla yaşıyorsanız “çok yüksek derecede şüphe kullanın” diye ekliyor. Örneğin, daha sonra yalnızca beş dakika boyunca pozitif test yapan birini gördüyseniz, bu test yaptırmanızı gerektirir – ancak en az üç gün sonrasına kadar veya yanlış bir sonuç alma riskiniz vardır.

Sonuç olarak: “İletim karmaşık bir süreçtir” diyor Karan. “Belirlenmiş bir mesafe veya dakika sayısı bunu tam olarak kavrayamaz.”

Okuduğunuz için teşekkürler. Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…