ABD Yüksek Mahkemesi, 10 Aralık 2025 Çarşamba günü, sınırda zekâ geriliği olan bir idam mahkumunun çoklu IQ test sonuçlarına göre infazdan men edilip edilmeyeceği konusunu ele alan Hamm v. Smith davasında sözlü savunmaları dinledi…

Dava, 1997 yılında Durk Van Dam‘ı öldürmekten Alabama‘da idam cezasına çarptırılan Joseph Clifton Smith ile ilgilidir. Smith‘in beş testte aldığı IQ puanları 72 ile 78 arasında değişmektedir.

Alabama eyaleti, Smith‘in tüm puanlarının zekâ geriliğini tanımlamak için kullanılan 70 eşik değerinin üzerinde olduğu için idam edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Ancak alt mahkemeler, puanlarının ve diğer kanıtların bütünsel bir değerlendirmesine dayanarak, Smith‘in zekâ geriliği olduğunu ve idam cezasına çarptırılmaya uygun olmadığını hükmetmiştir. Smith‘in davasında tartışılan konu, bir kişinin bu eşiğin biraz üzerinde birkaç kez puan alması durumunda ne olacağıdır. Eyalet, Smith‘in idam edilmesi gerektiğine inanmaktadır.

Yüksek Mahkeme’nin Atkins v. Virginia (2002) davasındaki kararı, zihinsel engelli bireylerin idam edilmesinin, Sekizinci Yasa Değişikliği’nin zalimane ve olağan dışı cezaları yasaklayan hükmünü ihlal ettiğini ortaya koymuştur. Hall v. Florida (2014) ve Moore v. Texas (2017) davalarındaki sonraki kararlar, mahkemelerin tek bir test sonucunu değil, IQ puan aralıklarını ve uyum bozukluklarına dair diğer kanıtları da dikkate alması gerektiğini teyit etmiştir.

Yargıçların çoğu, bu standardın tam olarak ne olması gerektiği konusunda emin olmasa da, idam cezası davalarında birden fazla IQ puanının nasıl değerlendirilmesi gerektiğini açıklığa kavuşturmak istiyor gibi görünüyordu. Yargıç Samuel Alito, “Eğer bir güvenli liman varsa, yani idam cezasına çarptırılan ve zihinsel engelli olduğunu iddia eden bir kişinin davanın devam edebilmesi için belirli bir standardı karşılaması gerekiyorsa, bu daha fazla tutarlılık ve öngörülebilirlik sağlamaz mı?" diye sordu. Alito, “Ve bu, her davada her şeyin belirsiz olduğu bir durumun aksine, mahkemenin idam cezası içtihatlarının en önemli ilkelerinden biri değil mi?" diye devam etti.

Alabama, alt mahkemelerin Smith‘in en düşük puanına aşırı önem vererek hata yaptığını, bu puanın ±3 puanlık standart hata marjı dikkate alındığında 70’in altına düşebileceğini ve eyaletlerin zihinsel engelliliği tanımlama konusunda takdir yetkisine sahip olması gerektiğini savunmaktadır.

Trump yönetimi, birden fazla IQ puanının tek bir testten daha doğru bir tablo sunduğunu ve mahkemelerin kümülatif sonuçları göz ardı etmek zorunda olmaması gerektiğini savunarak Alabama‘yı destekleyen bir dilekçe sunmuştur. Smith‘in hukuk ekibi ise uyum sağlama becerisi ve test puanlarının geçerliliği konusunda uzman tanıklığı da dahil olmak üzere bütünsel bir yaklaşımın gerekli olduğunu ve alt mahkemelerin emsalleri doğru uyguladığını savunmaktadır.

Yargıçlar, daha net bir standart belirlenmesi konusunda ilgi göstermiş, Yargıç Samuel Alito ise idam cezası hukukunda tutarlılığı sağlamak için “güvenli liman" ihtiyacını sorgulamıştır. Kararın 2026 Haziran ayı sonuna kadar verilmesi beklenmektedir.