17:00:45

Sosyal Medyadaki İddianın Gerçek Yüzü

Norveç’in elektrikli araçları güvenlik gerekçesiyle yasakladığını öne süren bir video, ülkede elektrikli otomobillerin geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Ancak iddia, mevcut uygulamalarla karşılaştırıldığında gerçeği önemli ölçüde çarpıtıyor. Norveç’te elektrikli otomobillerin ülke genelinde trafiğe çıkmasını yasaklayan bir karar bulunmuyor. Sosyal medyada dolaşıma giren anlatının dayandığı gerçek olay ise Norveç’te faaliyet gösteren Havila Kystruten adlı deniz taşımacılığı şirketinin, elektrikli, hibrit ve hidrojenle çalışan otomobilleri kendi gemilerine kabul etmeme kararı…

Üstelik bu karar yeni değil. Şirket, dışarıdan alınan bir risk değerlendirmesinin ardından uygulamayı 12 Ocak 2023’te duyurdu. Dolayısıyla 2026 yılında yayımlanan bir videoda bu gelişmenin Norveç’in elektrikli araçları ülke çapında yasaklaması şeklinde sunulması, hem olayın kapsamını hem de zamanını yanlış yansıtıyor. Gerçek bir güvenlik kararının varlığı, sosyal medyada ileri sürülen daha geniş kapsamlı iddiayı doğrulamıyor. 

Yasak Kararını Kim Aldı?

Kararın arkasındaki kurum Norveç hükûmeti veya ülkenin trafik otoritesi değil, Havila Kystruten adlı özel deniz taşımacılığı şirketi. Şirket, Norveç’in batı kıyısındaki Bergen ile kuzeydoğusundaki Kirkenes arasında, çok sayıda kıyı yerleşimine uğrayan bir güzergâhta faaliyet gösteriyor. Bu hat, yolcu ve yük taşımacılığının yanı sıra belirli koşullarda özel otomobillerin de taşınmasına imkân veriyor.

Havila Kystruten, gemilerinde otomobil taşınmasına ilişkin riskleri değerlendirmek üzere Proactima adlı bağımsız bir kuruluştan inceleme istedi. Şirketin 2023 tarihli açıklamasına göre değerlendirme sonucunda, gemilerde yalnızca fosil yakıtla çalışan otomobillerin taşınmasına karar verildi. Elektrikli otomobillerin yanı sıra hibrit ve hidrojenli araçlar da uygulamanın kapsamına alındı.

Şirket yönetimi, olası bir yangında gemideki mevcut söndürme sistemlerinin ve mürettebatın fosil yakıtlı araçlardan kaynaklanan yangınlarla başa çıkabileceğini, diğer araç türlerinde ise dışarıdan müdahale gerekebileceğini savundu. Yönetim, böyle bir durumun yolcuları ve gemileri tehlikeye atabileceğini belirtti. Bu açıklamalar, şirketin kendi risk değerlendirmesini ve karar gerekçesini yansıtıyor. Bunları Norveç’teki bütün elektrikli araçların tehlikeli bulunduğu veya devlet tarafından yasaklandığı şeklinde yorumlamak mümkün değil. 

Bütün Feribotlarda Geçerli Değil

İddianın en yanıltıcı yönlerinden biri, tek bir işletmenin kararının Norveç’teki bütün deniz ulaşımına uygulanıyormuş gibi sunulması. Oysa Norveç’in resmî turizm portalı Visit Norway, ülkedeki normal ada feribotlarının her tür otomobili taşıdığını, Bergen-Kirkenes hattındaki Havila ve Hurtigruten gemilerinin ise farklı uygulamalara sahip olduğunu belirtiyor.

Hurtigruten, aynı kıyı güzergâhında faaliyet gösteren diğer şirket. Konuyla ilgili 2023 tarihli haberlerde şirketin kendi risk değerlendirmesini yaptığı ve o dönemde elektrikli, hibrit ve diğer araç türlerini taşımaya devam edeceğini bildirdiği aktarılmıştı. Güncel seyahat planlamasında kapasite ve taşıma koşulları değişebileceğinden, yolcuların rezervasyon öncesinde ilgili işletmenin kurallarını kontrol etmesi gerekiyor.

Havila‘nın mevcut taşıma koşulları da kısıtlamanın sürdüğünü doğruluyor. Şirketin resmî bilgilendirmesinde elektrikli, hibrit ve hidrojenli otomobillerin gemiye alınmadığı belirtiliyor. Bununla birlikte söz konusu kural, belirli bir şirketin belirli gemilerindeki otomobil taşımacılığıyla sınırlı. Norveç yollarında elektrikli otomobil kullanmayı veya ülkeye elektrikli araçla seyahat etmeyi genel olarak yasaklayan bir düzenleme anlamına gelmiyor. 

Elektrikli Araçlarda Yangın Riski

Havila’nın kararının anlaşılabilmesi için elektrikli araç yangınlarıyla ilgili teknik ayrımı da göz önünde bulundurmak gerekiyor. Lityum iyon bataryalarda meydana gelebilen termal kaçak, hücrelerin kontrolsüz biçimde ısınmasına, yangının yayılmasına ve yeniden alevlenmeye yol açabiliyor. Batarya paketinin içindeki yangına doğrudan ulaşmak güç olabildiği için söndürme ve soğutma çalışmaları uzun sürebiliyor. Kapalı bir gemi güvertesinde, çevrede başka araçlar ve yolcular bulunduğunda bu durum ciddi bir müdahale sorunu yaratabilir.

Ancak yangının söndürülmesinin zor olması ile yangının daha sık çıkması aynı şey değil. Norveç Denizcilik Otoritesi, 6 Mayıs 2024 tarihli açıklamasında elektrikli ve hibrit otomobillerin bir otomobil feribotunun araç güvertesinde fosil yakıtlı otomobillerden daha büyük bir yangın tehlikesi oluşturduğunun söylenemeyeceğini belirtti. Kurum, elektrikli ve hibrit araçların geleneksel otomobillerden daha sık yandığını gösteren bir istatistiğe sahip olmadığını da açıkladı.

Otoritenin değerlendirmesine göre, batarya paketi alev aldığında yangının kontrol altına alınması gerçekten güçleşebiliyor. Bununla birlikte yangın bataryadan kaynaklanmıyorsa elektrikli tahrik sistemine sahip bir otomobildeki yangın, geleneksel otomobil yangınıyla benzer özellikler gösterebiliyor. Her iki araç türünde de lastikler, plastik parçalar ve iç döşemeler önemli miktarda yanıcı malzeme içeriyor.

Norveç’in sivil savunma ve acil durum kurumu DSB de elektrikli otomobillerin fosil yakıtlı araçlardan daha büyük bir yangın tehlikesi oluşturduğunu söylemek için yeterli dayanak bulunmadığını belirtiyor. Kurumun yaklaşımı, elektrikli araç yangınlarının farklı özelliklerinin dikkate alınması ve söndürme yöntemlerinin buna göre geliştirilmesi gerektiği yönünde. Dolayısıyla batarya yangınlarının müdahale güçlüğünü bütün elektrikli araçların daha tehlikeli olduğu iddiasına dönüştürmek, mevcut resmî değerlendirmelerle örtüşmüyor.

Norveç Elektrikli Araçlardan Vaz mı Geçiyor?

Norveç’in elektrikli otomobil politikası da sosyal medyadaki iddiayla uyuşmuyor. Ülke, uzun yıllardır elektrikli araçların yaygınlaşmasını destekleyen vergi düzenlemeleri ve teşvikler uyguluyor. Norveç Ulaştırma Bakanlığının 15 Ocak 2025’te güncellediği bilgilere göre, elektrikli otomobiller 2024 yılı sonunda yeni binek otomobil satışlarının yüzde 88’ini oluşturuyordu. Elektrikli araçların toplam binek otomobil filosundaki payı da yüzde 28’e ulaşmıştı.

Norveç Karayolu Trafik Bilgi Konseyi‘nin 2 Ocak 2026 tarihli verileri, dönüşümün daha da ileri gittiğini gösteriyor. 2025 yılında ülkede tescil edilen yeni binek otomobillerin yüzde 95,9’u tamamen elektrikliydi. Aralık 2025’te bu oran yüzde 97,6’ya yükseldi. Yıl sonunda elektrikli otomobiller, ülkedeki toplam binek otomobil filosunun yüzde 32,5’ini oluşturuyordu.

Bu veriler, Norveç’in elektrikli otomobillerden vazgeçtiği veya ülke genelinde bunları yasaklamaya yöneldiği iddiasını desteklemiyor. Tam tersine, elektrikli araçlar yeni otomobil pazarında baskın konumda. Bununla birlikte teşviklerin ve vergi uygulamalarının zaman içinde değiştirilmesi, bazı ulaşım hizmetlerinde güvenlik gerekçesiyle özel kurallar getirilmesi veya araçların taşınma koşullarının sınırlandırılması, elektrikli araçların genel olarak yasaklandığı anlamına gelmiyor.

Güvenlik Tartışması Sürecek

Elektrikli otomobillerin deniz yoluyla taşınması, özellikle yangın algılama, yangının yayılmasını önleme, bataryayı soğutma ve mürettebatın acil durumlara hazırlanması bakımından kendine özgü zorluklar taşıyor. Bu nedenle gemi işletmecilerinin risk değerlendirmesi yapması ve gerekli güvenlik tedbirlerini alması önem taşıyor. Uluslararası denizcilik kuruluşları da araç yangınlarına müdahale yöntemleri ve gemilerde alınması gereken önlemler üzerinde çalışıyor.

Bununla birlikte tek bir şirketin risk değerlendirmesi sonucunda aldığı kararın, bilimsel açıdan bütün elektrikli otomobillerin fosil yakıtlı araçlardan daha tehlikeli olduğunun kanıtı olarak sunulması doğru değil. Norveç Denizcilik Otoritesinin değerlendirmesi de bu ayrımın önemini ortaya koyuyor. Güvenlik önlemlerinin geliştirilmesi gerekirken, farklı araç türlerine ilişkin risklerin gerçek verilerle değerlendirilmesi gerekiyor.

Norveç örneği, sosyal medyada dolaşıma giren iddiaların nasıl yanıltıcı bir biçime dönüşebildiğini de gösteriyor. Gerçek bir şirket kararı, kapsamı belirtilmeden ülke çapında bir yasak gibi sunulabiliyor; üç yıl önce alınmış bir karar da yeni bir gelişmeymiş gibi paylaşılabiliyor. Bu nedenle bir videonun başlığına değil, kararın hangi kurum tarafından alındığına, ne zaman yürürlüğe girdiğine ve hangi alanı kapsadığına bakmak gerekiyor.

Sonuç Olarak Norveç’te Genel Yasak Yok

Norveç’in elektrikli otomobilleri güvenlik gerekçesiyle ülke genelinde yasakladığı iddiası doğru değil. Gerçek olan, Havila Kystruten‘in 2023 yılında yaptığı risk değerlendirmesinin ardından elektrikli, hibrit ve hidrojenli otomobilleri kendi gemilerinde taşımama kararı almış olması. Ülkedeki normal feribotların ve diğer ulaşım hizmetlerinin tamamı için aynı yasağın geçerli olduğu söylenemez.

Norveç, 2025 yılında yeni binek otomobil satışlarının yüzde 95,9’unu elektrikli araçların oluşturduğu bir ülke olmaya devam ediyor. Dolayısıyla sosyal medyada paylaşılan videodaki anlatım, sınırlı bir deniz taşımacılığı uygulamasını ülke çapında bir yasak gibi gösterdiği ölçüde yanıltıcı. Gerçek bir güvenlik tartışması var; ancak Norveç’in elektrikli otomobilleri yasakladığı iddiasını doğrulayan bir ulusal karar bulunmuyor.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…