08:32:02

Google’ın Milyonlarca Sivrisinek Planı Tartışma Yarattı

Google destekli biyoteknoloji girişimlerinin, hastalık taşıyan sivrisinek popülasyonlarını azaltmak amacıyla Florida ve Kaliforniya’da toplam 64 milyon Wolbachia bakterisiyle enfekte edilmiş sivrisineği doğaya bırakmayı planlaması, bilim dünyasında umut, kamuoyunda ise tartışma yarattı. Amaç, Batı Nil virüsü, dang humması, Zika ve chikungunya gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkların yayılmasını engellemek olsa da, böylesine büyük ölçekli bir biyolojik müdahalenin ekosistem üzerindeki uzun vadeli etkileri konusunda farklı görüşler bulunuyor…

Dünyada her yıl yüz milyonlarca insan sivrisineklerin taşıdığı hastalıklardan etkileniyor. İklim değişikliği, şehirleşme ve küresel seyahatlerin artmasıyla birlikte bu hastalıkların coğrafi yayılımı da hız kazanıyor. Daha önce yalnızca tropikal bölgelerde görülen birçok sivrisinek türü artık Avrupa’nın güneyine, hatta daha kuzey bölgelerine kadar ulaşabiliyor. Son yıllarda özellikle Akdeniz havzasında Batı Nil virüsü ve chikungunya vakalarında belirgin artış yaşanması, sağlık otoritelerini yeni mücadele yöntemleri aramaya yöneltti. Yalnızca geçtiğimiz yaz Avrupa’nın önemli turizm bölgelerinde binden fazla şüpheli sivrisinek kaynaklı enfeksiyon vakasının bildirilmiş olması, sorunun küresel boyutunu gözler önüne seriyor.

Bu kapsamda öne çıkan yöntemlerden biri de Wolbachia adı verilen doğal bir bakterinin kullanılması. Wolbachia aslında doğada milyonlarca böcek türünde bulunan ve insanlara zarar vermediği kabul edilen bir bakteri. Ancak sivrisinek popülasyonlarında kontrollü şekilde kullanıldığında oldukça ilginç bir mekanizma devreye giriyor.

Wolbachia ile enfekte edilmiş erkek sivrisinekler doğaya salındığında, yabani dişilerle çiftleşseler bile yumurtaların büyük bölümü gelişemiyor. Böylece yeni neslin ortaya çıkması önemli ölçüde engelleniyor ve zaman içerisinde sivrisinek popülasyonu doğal yollarla küçülüyor. Bazı uygulamalarda ise Wolbachia taşıyan dişi sivrisineklerin bırakılması tercih ediliyor. Bu durumda bakteri yeni nesillere aktarılıyor ve sivrisineklerin dang humması, Zika veya chikungunya gibi virüsleri taşıma kapasitesi önemli ölçüde azalabiliyor.

Bilim insanları bu yöntemi, kimyasal insektisit kullanımını azaltabilecek çevre dostu biyolojik mücadele yöntemlerinden biri olarak değerlendiriyor. Çünkü yıllardır kullanılan birçok böcek ilacına karşı sivrisineklerin direnç geliştirmesi, geleneksel mücadeleyi giderek zorlaştırıyor.

Ancak kamuoyundaki tartışmalar bununla sınırlı değil. Eleştiriler, milyonlarca genetik veya biyolojik olarak değiştirilmiş böceğin doğaya bırakılmasının uzun vadeli ekolojik sonuçlarının tam olarak bilinmediğini savunuyor. Bazı çevreler, böylesine büyük ölçekli müdahalelerin besin zincirini etkileyebileceğini veya farklı böcek türleri üzerinde beklenmeyen sonuçlar doğurabileceğini öne sürüyor. Bilimsel çalışmalar şimdiye kadar ciddi bir çevresel risk ortaya koymasa da, özellikle büyük ölçekli uygulamalarda uzun dönemli izleme çalışmalarının sürdürülmesi gerektiği konusunda genel bir fikir birliği bulunuyor.

Sivrisineklerle mücadele yalnızca halk sağlığını ilgilendirmiyor. Özellikle açık alan işletmeleri açısından da ciddi ekonomik sonuçlar doğurabiliyor. Bunun en dikkat çekici örneklerinden biri golf sahaları.

Golf sahaları geniş yeşil alanları, göletleri ve sulama sistemleri nedeniyle sivrisineklerin üremesi için uygun ortamlar oluşturabiliyor. Yoğun sivrisinek istilası oyuncu memnuniyetini düşürüyor, rezervasyon iptallerine yol açabiliyor ve internet üzerindeki olumsuz değerlendirmeler nedeniyle tesislerin itibarını zedeleyebiliyor. Bu nedenle profesyonel golf sahaları yalnızca ilaçlama yapmakla yetinmiyor.

Modern zararlı yönetim programlarında öncelik, sivrisineklerin üreme alanlarını ortadan kaldırmak oluyor. Sulama havuzlarında durgun su oluşmasının engellenmesi, drenaj sistemlerinin iyileştirilmesi, golf arabalarının park alanlarında su birikintilerinin önlenmesi ve peyzaj düzenlemeleri ilk aşamayı oluşturuyor. Bunlara ek olarak, yalnızca gerekli görülen dönemlerde ULV (Ultra Low Volume) sisleme yöntemi uygulanarak erişkin sivrisinek popülasyonu kontrol altına alınmaya çalışılıyor. Bu yaklaşım hem kimyasal kullanımını azaltmayı hem de oyuncuların konforunu korumayı hedefliyor.

Sivrisineklerin insanlık tarihinde yalnızca sağlık sorunu olarak değil, askeri amaçlarla da değerlendirildiği biliniyor. Gizliliği kaldırılan bazı ABD Savunma Bakanlığı belgeleri, Soğuk Savaş yıllarında yürütülen deneylerin bugün hâlâ tartışıldığını gösteriyor.

Bunların en dikkat çekici örneklerinden biri Operation Big Buzz adı verilen programdı. Bu proje kapsamında milyonlarca sivrisinek kontrollü biçimde belirli bölgelere bırakılarak böceklerin yayılım hızı, insanlarla temas oranı ve olası askeri kullanım senaryoları araştırıldı. Benzer şekilde Project Bellwether kapsamında da çöl koşullarında askerlerin sivrisinek saldırılarına karşı dayanıklılığı ve böceklerin davranışları incelendi.

Bu deneylerin amacı doğrudan biyolojik saldırı gerçekleştirmekten ziyade, sivrisineklerin potansiyel biyolojik savaş aracı olarak kullanılabilirliğini değerlendirmekti. Yine de kamuoyuna açıklanan belgeler, etik açıdan uzun yıllardır tartışılmaya devam ediyor.

Bugün gelinen noktada ise yaklaşım tamamen farklı. Modern biyoteknoloji şirketleri ve sağlık kuruluşları, sivrisinekleri hastalık yaymak için değil, hastalıkları önlemek amacıyla kullanmaya çalışıyor. Buna rağmen milyonlarca bakteri taşıyan sivrisineğin doğaya bırakılması gibi büyük ölçekli uygulamalar, toplumun önemli bir kesiminde temkinli yaklaşımla karşılanıyor.

Önümüzdeki yıllarda Wolbachia yöntemi ve benzeri biyolojik mücadele tekniklerinin daha yaygın hâle gelmesi bekleniyor. Ancak uzmanlara göre bu tür projelerin başarısı yalnızca bilimsel sonuçlara değil, aynı zamanda şeffaflığa, bağımsız çevresel izleme çalışmalarına ve toplumun güvenini kazanacak açık iletişime de bağlı olacak. Çünkü halk sağlığını koruma hedefi ile ekosistemin doğal dengesini gözetme sorumluluğu arasında kurulacak denge, bu teknolojilerin geleceğini belirleyen en önemli unsur olacak.

Bu içeriği beğendiyseniz lütfen çevrenizle paylaşınız…